Bélorusiyede 2020-yil "Uyghur edebiyati yili" dep élan qilindi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2020-01-10
Élxet
Pikir
Share
Print
Bélorusiye yazghuchisi ales karlyukewichning "Shuburshun we uning dostliri" namliq kitabini tonushturush murasimidin körünüsh. 2019-Yili noyabir. Almuta, qazaqistan.
Bélorusiye yazghuchisi ales karlyukewichning "Shuburshun we uning dostliri" namliq kitabini tonushturush murasimidin körünüsh. 2019-Yili noyabir. Almuta, qazaqistan.
RFA/Oyghan

Kéyinki waqitlarda dunya jama'etchilikining, bolupmu tetqiqatchilar, közetküchiler we organ-teshkilatlarning Uyghurlarning tarixi, medeniyiti hem bügünki teqdirige bolghan qiziqishi barghanséri kücheymekte.

Muhajirettiki Uyghurlarning asasiy qismi jaylashqa qazaqistanda til, ma'arip, sen'et, medeniyet jehettin xéli ilgirileshlerning yüz bériwatqanliqi melum. Bolupmu Uyghur edebiyatining tereqqiyat yönilishliri, milliy alahidilikliri heqqide tetqiqatlarning élip bérilishi netijiside köpligen emgekler yoruq körmekte. Bu emgekler bashqa tillardimu neshir qilin'ghan bolup, Uyghur edebiyati her millet oqurmenlirining diqqitini tartishqa bashlidi. Bélorusiyening 2020-yilni "Uyghur edebiyati yili" dep élan qilishi shuning yarqin bir ispatidur. 
Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan muxter ewézof namidiki edebiyat we sen'et institutitining bash ilmiy xadimi, filologiye penlirining doktori alimjan hemrayéf ependining éytishiche, bélorusiyening 2020-yilini "Uyghur edebiyati yili" dep élan qilishi bügünki Uyghurlarning medeniyet hayatidiki chong bir tarixiy weqe iken. U mundaq dédi: "Biz nahayiti bay edebiyatqa ige xelq. Emma kéyinki ikki esirde edebiyatimiz éghir sinaqlargha duch keldi. Mana mushundaq shara'itta Uyghur edebiyatigha illiq qarashlirini ipadiligen bélorus yazghuchilirgha apirin déyishke bolidu. Bu yili nurghunlighan eserlirimiz tonushturulidu, dep oylaymen."

Alimjan hemrayéf bélorusiye we qazaqistanda Uyghur edebiyatining, bolupmu Uyghur élidiki Uyghur edebiyatining bügünki ehwali hem omumiy tereqqiyatigha baghliq köpligen maqalilarning élan qilinidighanliqini, söhbetlerning uyushturulidighanliqini tekitlep, yene mundaq dédi: "Bu yili türkiye we yawropadiki yazghuchilirimiz, sha'irlirimiz jezmen tonushturulidu. Qazaqistan we ana diyarimizdiki yazghuchilarning eserlirining rus we bélorus tilliridiki ikki tomluq insiklopédiyesini teyyarlash niyet qiliniwatidu. Shundaqla bélorusiyede chong xelq'ara ilmiy muhakime yighinini ötküzüsh kütülmekte. Bolupmu ana diyarimizda teqipler küchiyiwatqan bir dewirde bélorusiyede 'Uyghur edebiyati yili' ning élan qilinishi puchulghan rohimizni sözsiz yénikleshtüridu."

Muxter ewézof namidiki edebiyat we sen'et institutitining bölüm bashliqi, filologiye penlirining doktori swétléna ananiyéwa xanim mundaq dédi: "Bélorusiyening axbarat ministiri aléksandir karlyukéwich teripidin bélorusiyede 2020-yili 'Uyghur edebiyati yili' dep élan qilindi. Buninggha köpligen amillar seweb boldi. Shularning biri alimjan hemrayéfning bélorusiyening 'nyoman' zhurnalida Uyghur edebiyati boyiche bir qatar tetqiqatlirini élan qilinishi boldi. Ötken yildiki yene bir muhim weqe yazghuchi aléksandir karlyukéwichning 'shuburshun we uning dostliri' namliq chöchikining Uyghur tilida neshir qilinishi. Buning aldida mezkur eser özbék, tatar, bashqurt, qazaq we bashqimu tillargha terjime qilin'ghan idi. Buningdin tashqiri 2017-yili omsk pédagogika uniwérsitétida 'ghunche' zhurnalining ikki sanini tonushturush murasimi bolup ötti. Zhurnalda karlyukéwichning yuqirida atalghan eseri élan qilin'ghan. Karlyukéwich Uyghur edebiyati, bolupmu ziya semedi ijadiyiti we balilar edebiyati eserliri bilen yaxshi tonush. Men oylaymenki, bélorusiyede bu yili Uyghur edebiyatigha béghishlan'ghan köpligen pa'aliyetler yuqiri derijide ötidu." 

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan abay namidiki qazaq milliy pédagogika uniwérsitétining oqutquchisi, kandidat-doktor sha'irem baratowa xanim mundaq dédi: "Qazaqistan Uyghurlirining medeniy hayatini Uyghurlarning tarixiy wetinisiz hés qilish esla mumkin emes. Chünki Uyghurlar qeyerde bolmisun, ularning ötmüsh tarixi, bügünki hayati, turmush-tirikchiliki, örp-adetliri, tili, edebiyati, sen'iti, qisqisi, Uyghurlarning milliy kimliki hazirqi tarixiy wetiminiz-Uyghur éli bilen zich baghlinishliq. Köp esirlik tarixqa ige edebiyatimizgha kélidighan bolsaq, ötken esirning 50-60-yilliri tarixiy wetinimizdin meshhur yazghuchiziya semedi bashliq bir türküm sha'ir we yazghuchilar ottura asiyagha köchüp chiqip, bu yerdiki edebiyatimiz muhitigha yéngi roh, jushqun tereqqiyat béghishlidi. Netijide bolupmu 70-80-yilliri qazaqistan Uyghur edebiyati öz tereqqiyatining eng égiz choqqisigha qol yetküzdi."

Sha'irem baratowa bügünki qazaqistan Uyghur edebiyatining bashqa memliketlerge tonulushida terjimichilik ijadiyitining muhim rol oynaydighanliqini tekitlidi. U yene Uyghur yazghuchiliri eserlirining bélorus tiligha terjime qilinip, bu yili bélorusiyede "Uyghur edebiyati yili" dep élan qilin'ghanliqining Uyghur edebiyati, medeniyiti üchün chong bir yéngiliq we xushallinarliq netije ikenlikini otturigha qoydi.

Toluq bet