Уйғур көзәткүчиләр: “уйғур районидики ‛параванлиқ мәктәплири‚ ирқий қирғинчилиқиниң йәнә бир сәһнисидур”

Мухбиримизшөһрәт һошур
2021.08.16
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Уйғур  көзәткүчиләр: “уйғур районидики ‛параванлиқ мәктәплири‚ ирқий қирғинчилиқиниң йәнә бир сәһнисидур” Хотән шәһригә җайлашқан бирһөкимәт игидарчилиқидики балилар йәслиси
AP

Биз 8-айниң 13-күнидики програмимизда,  йәркәнниң чаһарбағ йезисида  бир кәнт йәсилисидә оқуватқан 30 балидин 25 нәпириниң тутқунлар пәрзәнти икәнлики вә уйғур районида ата-аниси тәңла тутуп кетилгән балиларниң мәхсус тәсис қилинған “параванлиқ мәктәплири” дә оқуватқанлиқи һәққидә хәвәр бәргән идуқ. Бүгүн бу һәқтә пикир баян қилған сиясий көзәткүчи илшат һәсән әпәнди билән мустәқил тәтқиқатчи абдурешит нияз әпәндиләр, “параванлиқ” намидики мәзкур мәктәпләрниң нөвәттә давам қиливатқан уйғур қирғинчилиқиниң бир пакитила әмәс, бәлки ечинишлиқ бир сәһниси икәнликини оттуриға қойди. 

Хитай даирилири алдинқи йили уйғур районидики аталмиш “тәрбийәләш мәркәзлири” ниң тақилип болғанлиқини елан қилған болсиму, әмәлийәттә тақалмиғанлиқи вә бир қисмниң вивискиси түрмигә үөзгәртилип, мәвҗудийити давам қиливатқанлиқи һәр күни дегүдәк түрлүк пакитлар билән оттуриға чиқмақта. Өткән һәптидики ениқлишимизда йәркәнниң чаһарбағ йезисидики бир кәнт йәслисидә оқуватқан 30 балидин 25 нәпириниң тутқунлар пәрзәнти икәнлики ашкариланған иди. Мәзкур йәслиниң миң нопуслуқ бир кәнттики йәсли икәнликини нәзәрдә тутқан сиясий көзәткүчи илшат һәсән әпәнди мунуларни оттуриға қойиду: “бу сан алди билән мәзкур кәнттә көп сандики кишиләрниң тутқунда икәнлики, болупму йеши 20-30 арисики яшларниң асасән дегүдәк тутқунда икәнликиниң испати.” 

Түркийәдә яшаватқан мустәқил тәтқиқатчи абдурешит нияз әпәнди бу һәқтә пикир баян қилип, уйғурларниң миллий характериниң мәвҗут болуп турушида аилә маарипиниң әсирләрдин буян муһим рол ойнап кәлгәнлики, хитай даирилириниң йеқинқи йилларда уйғурларни мана мушу маариптинму мәһрум қалдурушқа һәркәт қилғанлиқини әскәртиду. 13-Авғуст күнидики ениқлишимизда мәзкур балиларниң рухсәт берилгән әһвал астида ата-аниси билән 5-10 минут әтрапида алақидар хадимларниң назарити астида көрүшидиғанлиқи мәлум болған иди. Илшат һәсән әпәнди балиларниң йеши көздә тутулғанда бу “йәсли” ләрниң “тәлим-тәрбийә орни” әмәс, бир қийин-қистақ орни икәнликини илгири сүриду. Абдуришит нияз әпәнди, хитайниң бу хил маарип түзүминиң  дуняда етирап қилинған илмий қанунийәтләргә хилап икәнликини тәкитләп, бу қейин-қистақ маарипиниң, маһийәттә хитай дөләт маарипидики бир мәғлубийәтлик ақивәт икәнликини оттуриға қойиду. 

Мәлум болушичә, мәзкур йәслики 25 балиниң ата-анисдин пәқәт бир тәрәп тутқунда болуп, ата-анисиниң һәр иккиси тутулғанлар, “параванлиқ мәктипи” намидики дарилтамларда тәрбийәләнмәктә икән. 

Сәвәб вә нәтиҗә немә болушидин қәтийнәзәр, сәбий балиларниң аилә қойнидин айриветилишиниң балилар вә җәмийәт үчүн бир паҗиә икәнликини тәкитлигән илшат һәсән әпәнди, “параванлиқ” дегән чирайлиқ нам астидики бу “мәктәп” ләрни ирқий қирғинчилиқ сәһниси дейишкә болидиғанлиқини оттуриға қойиду.

 

Һөрмәтлик Радийо Аңлиғчуилар, Юқурида Йәркән Чаһарбағ йезисидики Бир Кәнт Йәслисидә Оқуватқан 30 Балиниң 25 Нәпириниң Тутқунлар пәрзәнти икәнлики һәққидә муһаҗирәттики уйғур көзәткүчилириниң қарашлирини оттуриға қойдуқ.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.