«Уйғур һәптилики» муһакимә йиғининиң ечилиш мурасими америка дөләт мәҗлисидә өткүзүлди

Мухбиримиз әзиз
2019-06-06
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Дуня уйғур қурултийи (д у қ) ниң саһибханилиқидики «уйғур һәптилики» ниң тунҗи күнидики ечилиш мурасимидин көрүнүш. 2019-Йили 6-июн, вашингтон.
Дуня уйғур қурултийи (д у қ) ниң саһибханилиқидики «уйғур һәптилики» ниң тунҗи күнидики ечилиш мурасимидин көрүнүш. 2019-Йили 6-июн, вашингтон.
RFA/Eziz

Дуня уйғур қурултийи (д у қ) ниң саһибханилиқидики «уйғур һәптилики» ниң бир муһим мәзмуни икки күн давам қилидиған «хитайдики явузлуқларға қарши турайли: уйғурлар учраватқан бөһранға дуняниң инкаси» темисидики илмий муһакимә йиғинидур. Бу қетимлиқ йиғинниң тунҗи күнидики ечилиш мурасими 6-июн күни чүштин бурун америка дөләт мәҗлисидә өткүзүлди.

Ечилиш мурасими д у қ ниң һәр қетимқи паалийәтлиридәк алди билән «шәрқий түркистан марши» дин башланди. Марш музикиси қоюлғанда залдики һәммәйлән орнидин туруп қоллирини йүрәклиригә басқан һалда маршқа һөрмәт билдүрди. Йиғин сәһнисигә яндаштуруп есилған америка вә шәрқий түркистанниң дөләт байрақлири, шуниңдәк униңға қошумчә қилип тикләнгән д у қ ниң хас бәлгиси йиғинниң һәйвитини техиму ашурған иди.

Д у қ ниң рәиси долқун әйса алди билән сәһнигә чиқип йиғинниң ечилиш нутқини сөзлиди. У сөзидә нуқтилиқ қилип һазир уйғурларниң сиясий, иқтисадий, мәдәнийәт, дин қатарлиқ саһәләрдә тарихтики әң еғир қисмәтләргә дуч келиватқанлиқини, нөвәттә милйонлиған уйғур лагерларға қамилип, бир зор терагидийәниң һиди мәлум болуватқан әһвалда дуня җамаитиниң бу мәсилигә җиддий қариши лазимлиқини, ғәрб дунясиниң дәсләпки қәдәмдә уйғурлар дияридики зулумларға җавабкар болған хитай әмәлдарлирини «йәр шари магнетиски қануни» бойичә җазалиши лазимлиқини, уйғурлар мәсилиси һәққидә дадиллиқ билән оттуриға чиқишқа қадир болалмиған ислам дунясиниң һечболмиғанда хитай билән болған һәмкарлиққа хатимә бериши лазимлиқини алаһидә тәкитлиди.

Шуниңдин кейин бүгүнки йиғинниң риясәтчиси, д у қ иҗраийә комитетиниң рәиси өмәр қанат бу қетимқи йиғинға америка сиясий қатлимидин тәклип қилинған алаһидә меһманларни бир-бирләп сәһнигә тәклип қилди. Алди билән сөз алғанларниң бири америка дөләт мудапиә министирлиқниң һинди-тинч окян бихәтәрлик ишлириға мәсул ярдәмчи министири рандал шрайвер болди. У сөзидә уйғурлар учраватқан бастурушни буниңдин он нәччә йил аввалқи әһвал билән селиштурған һалда һазирқи зулумниң бурунқидин нәччә һәссә ешип чүшкәнликини, һазир үч милйон адәмни лагерға қамаштәк қәбиһликниң техичә көп қисим кишиләргә «намәлум» һаләттә туруватқанлиқини тәкитлигәч, өзлириниң бу мәсилидә давамлиқ һәққанийәтни яқлайдиғанлиқини билдүрди.

Америкиниң хәлқара диний әркинлик баш әлчиси сам бровнбәк өз нөвитидә сөз елип, хитай һөкүмитиниң уйғурларни ислам етиқадиға бағлиған һалда бастуруватқанлиқини, һазир лагерларға қамалған милйонлиған кишиләрниң дәл мушу хил бастурушниң қурбанлиқи болуватқанлиқини тәкитләп келип «хитай һөкүмити инсанийәт тарихида һечқачан ғәлибә қазинишқа қадир болалмиған бир һадисә билән һәпилишиватиду: уларниң диний етиқадни йоқ қилмақчи болуши мәңгү әмәлгә ашмайдиған хам хиял» дәп көрсәтти. У әйни вақитта мав зедоң, сталин қатарлиқ диктаторларниң динни йоқ қилишқа урунуп көргәнликини, явропадики сабиқ коммунистик һакимийәтләрниң мушу хилдики урунушлириниңму әң ахирида мәғлубийәт билән ахирлашқанлиқини буниңға мисал қилип, уйғурларниң диний етиқадини лагерлар арқилиқ урунуши җәзмән мәғлуп болиду, дәп көрсәтти.

Америка авам палатасиниң әзаси кристофер симис өз сөзидә уйғурлар дияридики бастурушларни униң һазирқи көлими, характери вә һәрқайси җәһәтләрдики тәсиридин елип ейтқанда қилчә иккиләнмәстин «қирғинчилиқ» дәп аташқа болидиғанлиқини тәкитләп өтти.

Демократийәни илгири сүрүш фондиниң рәиси карл гершман болса бу һадисиләргә башқа нуқтидинму қарашқа болидиғанлиқини тәкитләп келип «әйни вақитта натсистлар германийәси йәһудиларни қирғин қилғанда пүтүн дуня уруш ишлири билән алдираш болғанлиқтин башқиларниң бу ишларға қол тиққудәк чолиси йоқ иди. Һалбуки һазир уруш вақти әмәс, милйонлиған уйғурлар худди йәһудиларға охшаш лагерларға қамиливатқанда демократик дөләтләрниң бу ишқа арилишиштин өзлирини чәткә елишиға һечқандақ баһанә йоқ» деди.

Бу қетимлиқ йиғинға америка авам палатасиниң рәиси нәнси пелоси ханим өзиниң тәбрик сөзини әвәткән болуп, америка юқири палатасиниң әзаси марко рубйониң йиғинға әвәткән тәбрик видийоси билән бирликтә йиғин әһлиниң диққитигә сунулди. Бу тәбрикләрдә уларниң уйғур давасини давамлиқ қоллайдиғанлиқи ейтилиш билән биргә, өзлириниң «уйғур кишилик һоқуқ қанун лайиһиси» ниң мақуллиниши үчүн бошашмастин тиришчанлиқ көрситидиғанлиқи ейтилған иди.

Бу қетимқи йиғинда сөз қилған америкилиқ вә башқа чәтәллик меһманларға уйғурчә бадам доппилар кийдүрүлди һәмдә шу арқилиқ уларниң йиллардин буян уйғур давасини һәққаний дәва сүпитидә қоллап кәлгәнликигә уйғурларниң тәшәккүри ипадиләнди. Уйғурчә доппилар бу сиясийонларниң бешиға кийдүрүлгәндә залдикиләр қизғин алқиш яңратти.

Йиғинда америка сиясий қатлимидики шәхсләрдин авам палата әзаси җим мәкговерин, әнглийәниң сабиқ ички ишлар министири норман бейкер, америка ташқи ишлар министирлиқиниң ярдәмчи министири әлис веллис қатарлиқ көплигән шәхсләрму сөзгә чиқип өзлириниң уйғур давасини һәқлиқ дава, дәп қарайдиғанлиқини, шуниңдәк өзлириниң һәрқачан бу давани қолидин келишичә қоллап-қуввәтләйдиғанлиқини билдүрди.

Йиғин ахирида биз д у қ ниң рәиси долқун әйсани айрим зиярәт қилдуқ. Биз униңдин бу қетимқи зор көләмлик муһакимә йиғининиң қандақ зөрүрийәтләр сәвәбидин ечилғанлиқини сориғинимизда у буниңда уйғур җәмийити дуч келиватқан ечинишлиқ реаллиқниң муһим сәвәб болғанлиқини алаһидә тәкитлиди.

Бу қетимлиқ йиғинға уйғур кишилик һоқуқ қурулуши тәшкилати, америка уйғур бирләшмиси, җорҗ вашингтон университети қармиқидики оттура асия программиси қатарлиқ орунлар қошумчә саһибханилиқ қилди. Йиғинниң кейинки басқучлири бүгүн вә әтә давам қилидиған болуп, биз давамлиқ бу тоғрисида хәвәрләр беримиз. Диққитиңлар биздә болсун!

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт