"Uyghur heptiliki" muhakime yighinining échilish murasimi amérika dölet mejliside ötküzüldi

Muxbirimiz eziz
2019-06-06
Élxet
Pikir
Share
Print
Dunya Uyghur qurultiyi (d u q) ning sahibxaniliqidiki "Uyghur heptiliki" ning tunji künidiki échilish murasimidin körünüsh. 2019-Yili 6-iyun, washin'gton.
Dunya Uyghur qurultiyi (d u q) ning sahibxaniliqidiki "Uyghur heptiliki" ning tunji künidiki échilish murasimidin körünüsh. 2019-Yili 6-iyun, washin'gton.
RFA/Eziz

Dunya Uyghur qurultiyi (d u q) ning sahibxaniliqidiki "Uyghur heptiliki" ning bir muhim mezmuni ikki kün dawam qilidighan "Xitaydiki yawuzluqlargha qarshi turayli: Uyghurlar uchrawatqan böhran'gha dunyaning inkasi" témisidiki ilmiy muhakime yighinidur. Bu qétimliq yighinning tunji künidiki échilish murasimi 6-iyun küni chüshtin burun amérika dölet mejliside ötküzüldi.

Échilish murasimi d u q ning her qétimqi pa'aliyetliridek aldi bilen "Sherqiy türkistan marshi" din bashlandi. Marsh muzikisi qoyulghanda zaldiki hemmeylen ornidin turup qollirini yüreklirige basqan halda marshqa hörmet bildürdi. Yighin sehnisige yandashturup ésilghan amérika we sherqiy türkistanning dölet bayraqliri, shuningdek uninggha qoshumche qilip tiklen'gen d u q ning xas belgisi yighinning heywitini téximu ashurghan idi.

D u q ning re'isi dolqun eysa aldi bilen sehnige chiqip yighinning échilish nutqini sözlidi. U sözide nuqtiliq qilip hazir Uyghurlarning siyasiy, iqtisadiy, medeniyet, din qatarliq sahelerde tarixtiki eng éghir qismetlerge duch kéliwatqanliqini, nöwette milyonlighan Uyghur lagérlargha qamilip, bir zor téragidiyening hidi melum boluwatqan ehwalda dunya jama'itining bu mesilige jiddiy qarishi lazimliqini, gherb dunyasining deslepki qedemde Uyghurlar diyaridiki zulumlargha jawabkar bolghan xitay emeldarlirini "Yer shari magnétiski qanuni" boyiche jazalishi lazimliqini, Uyghurlar mesilisi heqqide dadilliq bilen otturigha chiqishqa qadir bolalmighan islam dunyasining héchbolmighanda xitay bilen bolghan hemkarliqqa xatime bérishi lazimliqini alahide tekitlidi.

Shuningdin kéyin bügünki yighinning riyasetchisi, d u q ijra'iye komitétining re'isi ömer qanat bu qétimqi yighin'gha amérika siyasiy qatlimidin teklip qilin'ghan alahide méhmanlarni bir-birlep sehnige teklip qildi. Aldi bilen söz alghanlarning biri amérika dölet mudapi'e ministirliqning hindi-tinch okyan bixeterlik ishlirigha mes'ul yardemchi ministiri randal shraywér boldi. U sözide Uyghurlar uchrawatqan basturushni buningdin on nechche yil awwalqi ehwal bilen sélishturghan halda hazirqi zulumning burunqidin nechche hesse éship chüshkenlikini, hazir üch milyon ademni lagérgha qamashtek qebihlikning téxiche köp qisim kishilerge "Namelum" halette turuwatqanliqini tekitligech, özlirining bu mesilide dawamliq heqqaniyetni yaqlaydighanliqini bildürdi.

Amérikining xelq'ara diniy erkinlik bash elchisi sam brownbek öz nöwitide söz élip, xitay hökümitining Uyghurlarni islam étiqadigha baghlighan halda basturuwatqanliqini, hazir lagérlargha qamalghan milyonlighan kishilerning del mushu xil basturushning qurbanliqi boluwatqanliqini tekitlep kélip "Xitay hökümiti insaniyet tarixida héchqachan ghelibe qazinishqa qadir bolalmighan bir hadise bilen hepilishiwatidu: ularning diniy étiqadni yoq qilmaqchi bolushi menggü emelge ashmaydighan xam xiyal" dep körsetti. U eyni waqitta maw zédong, stalin qatarliq diktatorlarning dinni yoq qilishqa urunup körgenlikini, yawropadiki sabiq kommunistik hakimiyetlerning mushu xildiki urunushliriningmu eng axirida meghlubiyet bilen axirlashqanliqini buninggha misal qilip, Uyghurlarning diniy étiqadini lagérlar arqiliq urunushi jezmen meghlup bolidu, dep körsetti.

Amérika awam palatasining ezasi kristofér simis öz sözide Uyghurlar diyaridiki basturushlarni uning hazirqi kölimi, xaraktéri we herqaysi jehetlerdiki tesiridin élip éytqanda qilche ikkilenmestin "Qirghinchiliq" dep atashqa bolidighanliqini tekitlep ötti.

Démokratiyeni ilgiri sürüsh fondining re'isi karl gérshman bolsa bu hadisilerge bashqa nuqtidinmu qarashqa bolidighanliqini tekitlep kélip "Eyni waqitta natsistlar gérmaniyesi yehudilarni qirghin qilghanda pütün dunya urush ishliri bilen aldirash bolghanliqtin bashqilarning bu ishlargha qol tiqqudek cholisi yoq idi. Halbuki hazir urush waqti emes, milyonlighan Uyghurlar xuddi yehudilargha oxshash lagérlargha qamiliwatqanda démokratik döletlerning bu ishqa arilishishtin özlirini chetke élishigha héchqandaq bahane yoq" dédi.

Bu qétimliq yighin'gha amérika awam palatasining re'isi nensi pélosi xanim özining tebrik sözini ewetken bolup, amérika yuqiri palatasining ezasi marko rubyoning yighin'gha ewetken tebrik widiyosi bilen birlikte yighin ehlining diqqitige sunuldi. Bu tebriklerde ularning Uyghur dawasini dawamliq qollaydighanliqi éytilish bilen birge, özlirining "Uyghur kishilik hoquq qanun layihisi" ning maqullinishi üchün boshashmastin tirishchanliq körsitidighanliqi éytilghan idi.

Bu qétimqi yighinda söz qilghan amérikiliq we bashqa chet'ellik méhmanlargha Uyghurche badam doppilar kiydürüldi hemde shu arqiliq ularning yillardin buyan Uyghur dawasini heqqaniy dewa süpitide qollap kelgenlikige Uyghurlarning teshekküri ipadilendi. Uyghurche doppilar bu siyasiyonlarning béshigha kiydürülgende zaldikiler qizghin alqish yangratti.

Yighinda amérika siyasiy qatlimidiki shexslerdin awam palata ezasi jim mekgowérin, en'gliyening sabiq ichki ishlar ministiri norman béykér, amérika tashqi ishlar ministirliqining yardemchi ministiri elis wéllis qatarliq köpligen shexslermu sözge chiqip özlirining Uyghur dawasini heqliq dawa, dep qaraydighanliqini, shuningdek özlirining herqachan bu dawani qolidin kélishiche qollap-quwwetleydighanliqini bildürdi.

Yighin axirida biz d u q ning re'isi dolqun eysani ayrim ziyaret qilduq. Biz uningdin bu qétimqi zor kölemlik muhakime yighinining qandaq zörüriyetler sewebidin échilghanliqini sorighinimizda u buningda Uyghur jem'iyiti duch kéliwatqan échinishliq ré'alliqning muhim seweb bolghanliqini alahide tekitlidi.

Bu qétimliq yighin'gha Uyghur kishilik hoquq qurulushi teshkilati, amérika Uyghur birleshmisi, jorj washin'gton uniwérsitéti qarmiqidiki ottura asiya programmisi qatarliq orunlar qoshumche sahibxaniliq qildi. Yighinning kéyinki basquchliri bügün we ete dawam qilidighan bolup, biz dawamliq bu toghrisida xewerler bérimiz. Diqqitinglar bizde bolsun!

Toluq bet