Uyghur irqiy qirghinchiliqi heqqidiki teklip layihesi öktichi partiyelerning qollishigha érishti

Enqeredin ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim teyyarlidi
2024.05.13
Seljuq-ozdagh-1024 Türkiye parlaméntidiki “Sa'adet” we “Kélechek” partiyesining parlaménttiki mes'uli seljuq özdagh
RFA/Erkin Tarim

Xitayning Uyghurlargha qarita yürgüzüwatqan zulumlirining amérika hökümiti hemde kanada, firansiye, chéxiye, en'gliye we gollandiye qatarliq gherbtiki birqanche döletning parlaméntliri teripidin birdek “Irqiy qirghinchiliq”, “Insaniyetke qarshi jinayet” dep békitilishi, shundaqla londonda qurulghan “Uyghur sot kollégiyesi” ningmu oxshash höküm chiqirishi türkiyede küchlük tesir peyda qilghanidi. Lékin türkiye parlaméntidiki bezi siyasiy partiyeler köp qétim irqiy qirghinchiliq toghrisida teklip layihesi sun'ghan bolsimu maqulluqtin ötmigenidi. Bu qétim yene bir nöwet mundaq teklip sunuldi. Türkiye parlaméntidiki “Sa'adet” we “Kélechek” partiyesining parlaménttiki mes'uli seljuq özdagh ependi türkiye parlaméntida Uyghur qirghinchiliqini tekshürüsh komitéti qurush toghrisida teklip layihesi sun'ghan bolup, mezkur teklip bashqa partiyelerningmu qollishigha érishti.

Istanbul sheher bashliqi namzati, parlamént ezasi satuq bughra qawunju
Istanbul sheher bashliqi namzati, parlamént ezasi satuq bughra qawunju
RFA/Erkin Tarim

Seljuq özdagh ependi “Sa'adet” we “Kélechek” partiyesige wakaliten 5-ayning 10-küni türkiye parlaméntigha resmiy teklip sunup, xitayning Uyghurlargha yürgüzüwatqan zulumlirini “Irqiy qirghinchiliq” dep békitishini we bu heqte Uyghur diyarigha bérip tekshürüsh élip bérishni telep qilghan.

10-May künidiki parlaménttiki omumiy yighinda “Yaxshi” partiyesining guruppa mes'uli bughra qawunju, “Jumhuriyet xelq” partiyesi parlamént ezasi xarun özgür yildizli we “Xelqning démokratiyesi” partiyesi parlamént ezasi ömer faruq gergerli'oghlu ependiler selchuq özdaghni qollap, hökümetni tenqid qilish bilen birge selchuq özdaghning teklip layihesini qollaydighanliqini, türkiye parlaméntining irqiy qirghinchiliqni étirap qilishini telep qilghan.

“Xelqning démokratiyesi” partiyesi parlamént ezasi ömer faruq gergerli'oghlu
“Xelqning démokratiyesi” partiyesi parlamént ezasi ömer faruq gergerli'oghlu
RFA/Erkin Tarim

“Yaxshi” partiyesining guruppa bashliqi bughra qawunju parlamént omumiy yighinida mezkur layiheni qollaydighanliqini tekitlep mundaq dédi: “Men aldi bilen yaxshi partiyesi namidin bu teklip layihesini qollaydighanliqimizni tekitlimekchimen. Bügün sherqiy türkistanda irqiy qirghinchiliq élip bérilmaqta. Bügün yüz minglighan sherqiy türkistanliq yéqinliri bilen alaqe quralmaywatidu. Bügün yüz minglighan sherqiy türkistanliqning hayatta bolup bolmighanliqi toghrisidimu melumat alghili bolmaydu. Biz parlaméntta ata-anisidin xewer alalmighan nursimanni shahitliq qildurghanda, bezi kishiler buning oydurma ikenlikini dédi. Undaq emes, bügün sherqiy türkistanda adem qélipidin chiqqan bir siyaset élip bériliwatidu. Türkiyede xitay dölitining Uyghurlar toghrisidiki tetür teshwiqatini xelqimizge anglitiwatqan kishiler bar, bular, xitayning irqiy qirghinchiliq siyasitining shérikliridur. ”

Arqidin parlamént ezasi ömer faruq gergerli'oghlu ependi söz élip mundaq dédi: “Bu yerde adalet we tereqqiyat partiyesidin bolghan parlamént ezaliri heqiqetni yoshurmaqchi. 4 Yil burun parlaméntimizning kishilik hoquq komitéti ezaliri yighiwélish lagérlirigha bérip tekshürüsh élip bérip, heqiqiy melumatlarni igilimekchi idi.

5 Yil bolay dédi téxi sherqiy türkistan'gha barghini yoq. Bezi döletlerning parlaméntliri Uyghur qirghinchiliqini étirap qildi. Lékin türkiye parlaméntidiki adalet we tereqqiyat partiyesi bilen milletchi heriket partiyesi buni bezi iqtisadiy sewebler tüpeylidin körmeske séliwatidu. Xitay toghrisida teyyarlan'ghan kishilik hoquq doklatlirida bu heqte wehimilik bir weziyet bar. Xitay Uyghurlargha irqiy qirghinchiliq élip bériwatidu. Türkiye sükütte turuwatidu. Bu heqte türkiye hökümiti derhal heriketke ötüshi kérek. ”

Arqidin türkiyediki eng chong öktichi partiyelerdin biri jumhuriyet xelq partiyesidin bolghan parlamént ezasi xarun özgür yildizli ependi söz qilip, xitayning Uyghur qatarliq türkiy xelqlerge irqiy qirghinchiliq élip bériwatqanliqini, türkiyening sükütte turmasliqi kéreklikini tekitligen.

Mezkur teklip layihesi heqqide ziyaritimizni qobul qilghan seljuq özdagh ependi mundaq dédi: “Biz bir layihe sunduq. Türkiyening burunqi xitay elchisi buning sezgür mesile ikenlikini otturigha qoydi. Biz ‛sa'adet‚ partiyesi bilen ‛kélechek‚ partiyesining parlamént ezaliri shuni telep qilduq. Parlaménttiki 15 partiyedin 15 parlamént ezasidin terkib tapqan bir ömekning sherqiy türkistan'gha bérip tekshürüsh élip bérishini telep qilduq. Eger u yerde bezi döletler dégendek irqiy qirghinchiliq bolsa uni étirap qilishini telep qilduq.”

Hazir türkiye parlaméntida chong-kichik bolup 15 siyasiy partiyedin saylan'ghan 594 neper parlamént ezasi bar bolup, mezkur parlamént ezalirining köpi bu telepni qollighan teqdirde maqulluqtin ötidiken. Mutexessisler, türkiye parlaméntida bundaq bir qararning maqulluqtin ötüshining hazirche qéyin ikenlikini, lékin parlaméntning herqaysi komitétlirida bundaq bir qararni maqulluqtin ötküzgili bolidighanliqini ilgiri sürüshmekte.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.