"Shinjang tangnuri xelq'ara soda cheklik shirkiti" xojayinining 15yilliq késiwétilgenliki ilgiri sürüldi

Muxbirimiz erkin
2020-03-20
Share
muhemmet-imin-abdulla-turme.jpg Töt perzenti bilen türkiyede yashawatqan élnur sidiq xanimning yoldishi muhemmet imin abdulla qamalghan türme.
Élnur Sidiq teminligen

Nöwette, töt perzenti bilen türkiyede yashawatqan élnur sidiq xanimning yoldishi muhemmet imin abdulla bilen eng axirqi qétim téléfonda sözleshken waqti 2017-yili 5-aylargha toghra kélidu.

Shuningdin bashlap ularning muhemmet imin abdulla bilen bolghan pütün alaqisi üzülidu. Élnur xanimning bildürüshiche, u peqet bu yil bashqa qanallar arqiliq muhemmet imin abdullaning 2017-yili öktebirde tutqun qilin'ghanliqi we 2018-yili 15 yilliq késiwétilgenlikige da'ir uchurlargha érishken.

Ürümchide "Shinjang tangnuri xelq'ara soda cheklik shirkiti" qurup, import-éksport sodisi bilen shughullinip kelgen memet imin abdullaning tutqun qilinishi we késilishige uning köp qétim chet'elge chiqishi shundaqla türkiyediki a'ilisige pul sélishi seweb bolghanliqi ilgiri sürülmekte.

Élnur xanim 19-mart küni ziyaritimizni qobul qilip, nöwette yoldishining ürümchidiki bir türmide ikenliki ilgiri sürülsimu, emma uning qaysi türmide ikenliki we türmidiki ehwalining qandaq ikenlikige da'ir héchqandaq uchurgha ige emeslikini bildürdi.

Élnur xanimning bildürüshiche, tutqun muhemmet imin bilen cheklinip qalmighan. Chong tutqunda uning xotendiki 4 taghisi lagérgha élip kétilgen. Elnur ularning tutqun qilinishigha perzentlirini chet'elde oqutqanliqi seweb bolghanliqini bildürdi.

Biz shu munasiwet bilen memet imin abdullaning aqiwitini sürüshtürüp, u burun olturushluq rayondiki ürümchi nen'güen saqchixanisigha téléfon qilduq. Lékin saqchixanining kechlik nöwetchi xadimi so'alimizni qopalliq bilen ret qiliwetti. Uning ilgiri sürüshiche, "Bundaq ishlarni sürüshtürüp, heddidin ashmasliqimiz kérek" iken.

Memet imin abdullaning weqesi xitayning 2017-yili qozghighan "Radikalliqni tügitish" namidiki chong tutqunida weyranchiliqqa uchrighan Uyghur karxanichi a'ililerning tipik örniki. Bu tutqunda zadi qanchilik Uyghur karxanichining tutqun qilin'ghanliqi, uning bu karxanilargha qanchilik iqtisadi ziyan, ularning a'ile-tawabi'atlirigha qanchilik zor ijtima'iy parakendichilik élip kelgenlikini tesewwur qilish bek müshkül bolsimu, lékin buning nurghun a'ililerni weyran qilghanliqi, nurghun balilarni ata-anisiz qoyghanliqi melum.

Bizning élnur xanim bilen bolghan söhbitimizge yene memet imin abdullaning qizi patime memet iminmu daxil boldi. Uning bildürüshiche, u dadisini bekmu séghin'ghan.

Nöwette, lagér we türmilerdiki 3 milyondek Uyghur, qazaq we bashqa musulman tutqunlirining aqiwiti xelq'ara jem'iyet we shundaqla chet'eldiki Uyghurlar jiddiy iz-dérikini qiliwatqan küntertiptiki zor mesilige bolup qaldi. Xitay hökümiti lagérlarning mewjutluqini inkar qilsimu, lékin her xil deliller uning bu orunlardiki tutqunlarni Uyghur rayonining ichi we sirtidiki zawut-karxanilarda keng kölemlik mejburiy emgekke séliwatqanliqini körsetmekte. Awstraliye istratégiye siyaset institutining yéqinda élan qilghan bu heqtiki doklatida buninggha da'ir küchlük deliller otturigha qoyulghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet