Uyghur hey'iti kuweyt parlaméntining ezaliri bilen uchrashti

Sherqiy türkistan musulmanliring ehwali dégen temidiki kuweytte échilghan yighindin körünüsh. 2019-Yili aprél, kuweyt.

Uyghur hey'et kuweyt parlamént ezasi dr muhemmed hayif bilen xatire resimge chüshti. 2019-Yili aprél, kuweyt.

Sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyitining re'isi hidayetulla oghuzxan we sherqiy türkistan ölimalar birlikining mu'awin re'isi sirajidin ezizi qatarliq töt kishidin terkib tapqan Uyghur hey'iti kuweyttiki ziyaritini bashlighan.

Resmiy ziyaret üchün kuweytke barghan Uyghur hey'iti 8-aprél küni kuweyt parlaméntining ezaliri shundaqla kuweyt ümmet prinsiplirini qoghdash jem'iyitining bash katipi doktor muhemmed hayf elmuteyrini qatarliq muhim shexsler bilen uchrashqan hemde Uyghur mesilisi toghrisida söhbette bolghan.

Ziyaritimizni qobul qilghan hidayetulla oghuzxan 4 kishilik Uyghur hey'itining islam dunyasigha Uyghur mesilisini tonutush, xitayning Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan bésim we zulum siyasetlirini anglitish, bu arqiliq xitaygha bésim qilidighan bir shara'it hazirlash üchün bu ziyaretni élip bériwatqanliqni bildürgen.

Doktor muhemmed hayfi elmuteyri kuweyt parlaméntida Uyghur mesilisini bir qanche qétim küntertipke élip kelgen kishi bolup, Uyghur hey'iti uning Uyghur mesilisini qollighanliqi üchün pütkül Uyghurlar namida teshekkür éytidighanliqini bildürgen.

Mezkur hey'et düshenbe küni kechte Uyghurlar toghrisida “Sherqiy türkistandiki musulmanlarning ehwali” dégen témida mexsus orunlashturulghan bir yighin'gha qatniship, Uyghur mesilisi toghrisida doklat bergen. Yighinda sherqiy türkistan ölimalar birlikining mu'awin re'isi sirajiddin ezizi we mexmut muhemmed damollam söz qilip, Uyghur mesilisi toghrisida toxtalghan. Bu yighin'gha kuweyttiki bir qisim ammiwi teshkilatlarning mes'ulliri, jama'et erbabliri, tetqiqatchilar, akadémiklar bolup muhim shexsler qatnashqan. Yighin axirida Uyghur mesilisi toghrisida öz'ara muzakire élip bérilghan.

Yighinda sherqiy türkistan ölimalar birlikining mu'awin re'isi sirajiddin ezizi ependi yighin ishtirakchilirining Uyghur mesilisi toghrisidiki so'allirigha jawab bergen.

U jawabida munularni tekitligen: “Xitay sherqiy türkistan musulmanlirigha zulum qilipla qalmastin, belki öz xelqigimu bésim qiliwatqan bir jinayetchi dölettur. Dunyadiki eng erzan bahaliq mallar xitayning malliridur, chünki xitay özining xelqige bésim qilip, az ish heqqi bérip köp kishini ishlitidu, xitay ishchilirining héch qandaq erkinliki bolmaydu. Xitay ularni peqetla qorsaq toydurush bedilige haywan'gha oxshash ishlitidu. Xitay birleshken döletler teshkilatining agahlandurushlirighimu perwa qilmaydu. Birleshken döletler teshkilati we yawropa ittipaqi sherqiy türkistandiki xitayning yighiwélish lagérlirini ziyaret qilishni bir qanche qétim telep qilghan bolsimu, emma xitay ret qildi. Xitayning islam döletliri bilen payda-menpe'et kélishimliri bolghachqa islam elliri bu mesilide süküt qiliwatidu. Biraq hazir yawropa we amérika xitaygha bésim qilishqa bashlidi. Bir qanche kün ilgiri amérikaning mu'awin prézidénti mayk pens bayanat bérip, sherqiy türkistan musulmanliri üstidin yürgüzülüwatqan bésimni azaytishni we yighiwélish lagérlirini taqashni telep qildi. Emma xitay buninggha anche étibar qilip ketmidi. Hazir köpligen xelq'araliq metbu'atlar xitayning jinayi qilmishlirini pash qilish arqiliq bésim yürgüzüwatidu.”

Sirajiddin ezizi ependi Uyghur mesilisi üchün nöwette qilishqa tégishlik muhim xizmetlerni otturigha qoyup yene mundaq dégen: “Bizning qolimizdin kélidighan birdin bir ish hazir u yerde yüz bériwatqan hadisilerni xelq'aragha eng yaxshi usulda anglitish. Ikkinchisi, xitaygha bésim qilish üchün musulman xelq ammisining qolidin kélidighan mumkinchiliklerdin paydilinish. Yeni musulmanlarning qilishqa tégishlik ishi bolsa xitay mallirini bayqut qilish arqiliq sherqiy türkistandiki musulmanlarning üstidiki bésimlarni yéniklitishke tirishish.”

Sirajidin ependi yene mundaq dégen: “Sherqiy türkistan mesiliside hel qilish rolini oyniyalaydu dep ümid qilidighan dölet türkiye idi, biraq türkiye bu mesilide yalghuz qaldi. Biraq türkiye hazir özining qiyinchiliqlirini hel qilish mejburiyitide qaldi. Shunga biz sherqiy türkistan mesilisini musulman we ereb ellirige téximu küchep anglitishning zörürlükini hés qilip, deslep malayshiya we hindonéziyege we bezi ereb döletlirige ziyaretke barduq. Kuweytkimu mushu sewebtin kelduq. Bu mesilide xitaygha bésim qilish üchün musulmanlarning bizni qollap-quwwetlishini arzu qilimiz.”

Ziyaritimizni qobul qilghan mezkur hey'et terkibidiki hebibulla küseni ependi bu qétimqi ziyaret jeryanidiki tesiratlirini bayan qilip ötti.

Igilinishiche, 10-aprél küni Uyghur hey'et ereb tilida neshrdin chiqidighan xelq'araliq “El-mujtemi” namliq heptilik zhurnalning bash tehriri muhememd salih rashid bilen uchrashqan we Uyghur mesilisi toghrisida muzakire élip barghan. Hey'et yene kuweyt istratégiyelik chüshenche institutining merkizini ziyaret qilghan. Ereb dunyasidiki dangliq “El-mujtemi” zhurnili uzun zamandin buyan Uyghur mesilisi toghrisida köplep maqale élan qiliwatqan zhurnal bolup, Uyghur hey'et bu zhurnalning mes'ullirigha teshekkürlirini bildürgen.

Türkiyedin barghan 4 kishilik Uyghur hey'etning kuweyttiki ziyariti dawam qilmaqta iken.