Зулһаят өткүр: «уйғур кийим-кечәк мәдәнийитини давамлаштуруш вә тәтқиқ қилиш чәтәлдики уйғурларниң бурчи»

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2020-08-03
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Уйғур академийәсиниң уюштуруши билән ечилған тор лексийә йиғинида доктор мәғпирәт камал ханим билән зулһаят өткүр ханим сөһбәттә. 2020-Йили 2-авғуст.
Уйғур академийәсиниң уюштуруши билән ечилған тор лексийә йиғинида доктор мәғпирәт камал ханим билән зулһаят өткүр ханим сөһбәттә. 2020-Йили 2-авғуст.
RFA/Arslan

2-Авғуст йәкшәнбә күни мәркизи истанбулдики уйғур академийәсиниң уюштуруши билән «уйғурларниң кийим-кечәк мәдәнийити» тоғрисида мәхсус тор сөһбити йиғини өткүзүлди.

Бу йиғинға уйғур академийәсиниң муавин рәиси, бәйкәнт университетиниң оқутқучиси, доктор мәғпирәт камал ханим риясәтчилик қилди. Мәзкур тор сөһбити йиғинида мәшһур язғучи вә шаир мәрһум абдуреһим өткүр әпәндиниң шиветсийәдә турушлуқ нәврә қизи зулһаят өткүр ханим уйғурларниң кийим-кечәк мәдәнийити тоғрисида илмий доклат бәрди.

Бу сөһбәт программиси уйғур академийисиниң фесбок сәһиписидин биваситә тарқитилди.

Алди билән риясәтчи доктор мәғпирәт ханим сөз қилип уйғурларниң мәдәнийити вә әнәниви миллий кийимлириниң қиммити тоғрисида тохталди. Доктор мәғпирәт ханим кийим-кечәкниң бир милләтниң гүзәллик туйғуси, қиммәт қарашлири, дини етиқади вә дуня қарашлири билән биваситә мунасивәтлик икәнликини билдүрди.

Доклаттин кейин мустәқил тәтқиқатчи зулһаят өткүр ханим аңлармәнләрниң уйғур кийим-кечәк мәдәнийити тоғрисида сориған соаллириға әтраплиқ җаваб бәрди.

Зулһаят өткүр ханим уйғурларниң кийим-кечәк мәдәнийити тоғрисида тохтилип, уйғурлар тарихта нурғун кәшпиятларни, маддий вә ғәйрий маддий мәдәнийәтләрни йоқитип қойғанлиқини, кийим-кечәк җәһәттә гәрчә бир қисим изчиллиқ сақлинип қалған болсиму, әмма бәзидә бу хил изчиллиқни йоқитип қойғанлиқини, миллий кийим-кечәкләрдики изчиллиқниң йоқилишиму мәдәнийәттики бир йоқитишқа киридиғанлиқини тәкитлиди. У йәнә буниңдин кейин уйғур хәлқигә вә яш әвладларға мирас қалған миллий кийим-кечәкләрни әвладтин әвладқа давамлаштуруш, бу хил кийим мәдәнийитиниң өзимизгә аит икәнликини билиш пүткүл уйғурларниң бурчи икәнликини әскәртип өтти.

Зулһаят өткүр ханим өзиниң уйғур мәдәнийити, болупму уйғур кийим-кечәклири тоғрисида издиниш елип бериватқанлиқини, уйғур диярда уйғур мәдәнийитиниң рамкисини сизип беридиған тәтқиқатчи устазларниң һазир лагерға қамалғанлиқини, уйғур мәдәнийити вә тили тосқунлуққа учрап, қирғинчилиққа дуч келиватқанлиқини, буниңдин кейин уйғур диярида уйғур мәдәнийитини тәтқиқ қилиш имканийитиниң йоқалғанлиқини, шуниң үчүн уйғур мәдәнийитини тәтқиқ қилиш ишини чәтәлләрдики уйғурларниң үстигә йүкләнгән бир вәзипә дәп қарайдиғанлиқини, өзиниңму бу саһәдә издинишкә башлиғанлиқини баян қилип өтти.

Мәзкур тор сөһбәт йиғиниға риясәтчилик қилған доктор мәғпирәт ханим уйғурларниң мәдәнийити 1990-йиллардин башлап тәрәққий қилған болсиму, әмма йеқиндин буян һәр хил тосалғулар сәвәбидин чекинишкә қарап кетиватқанлиқини билдүрүп, мундақ деди: «уйғур мәдәнийәт тәтқиқати 1990-йиллардин кейин раваҗлинишқа башлиди. Уйғурлар өзлириниң кимликини, өзлириниң теги-тәктини вә миллий алаһидиликлирини илмий дәриҗидә издинип көрүп вә тәтқиқ қилип, көплигән мақалә вә китабларни йоруқлуққа чиқарған, бу саһәдә шундақ яхши бир вәзийәт барлиққа кәлгән иди. Һазир вәтәндә бу вәзийәтниң қайси дәриҗигә чүшүп қалғанлиқини һәммимиз билимиз. Шуниң үчүн бу тәтқиқатни чәтәлдики тәтқиқатчилар яки яш издәнгүчиләр давамлаштуруши керәк.»

Мустәқил тәтқиқатчи зулһаят ханим уйғур мәдәнийитиниң көп қатламлиқ бир мәдәнийәт икәнликини, тарихта уйғурлар етиқад қилған көплигән динлар вә униңға мунасивәтлик мәдәнийәт амиллириниң уйғур кийим-кечәклиригә охшимиған дәриҗидә тәсир көрсәткәнликини тәкитләп өтти.

У йәнә кийим-кечәкниң бир милләтниң символи икәнликини билдүрди. У буниңға уйғурларниң тарихтики миллий кийим-кечәклирини мисал қилип көрситип, кәмәргә пичақ есишниң һазирму түркийәниң бәзи җайлиридики йәрлик хәлқләрдә давамлишип келиватқанлиқини билдүрди.

Зулһаят ханим йәнә уйғур мәдәнийити билән уйғур миллий кийим-кечәклириниң бағлиниши тоғрисидиму тохтилип өтти. У уйғур кийим-кечәклириниң уйғур мәдәнийитиниң әй ярқин мәһсули икәнликини, уйғур кийим-кечәклириниң рәңдарлиқи, тарихиниң узунлуқи вә район характерлик йәрлик алаһидиликлири билән башқа хәлқләрдин пәрқлинидиғанлиқини көрситип өтти.

У уйғур кийим-кечәклиридин доппа билән әтләстә тикилгән кийимләрниң уйғурларниң һаятида һазирғичә давамлишип келиватқанлиқини тәкитлиди.

Зулһаят ханим уйғурларниң кийим мәдәнийитиниң балдур тәрәққий қилғанлиқини, болупму уйғурларниң кийим, ямғурлуқ, өтүк дегәндәк бәзи кийим түрлирини балдур иҗад қилип, кийип кәлгәнликини билдүрди.

Зулһаят ханим йәнә «түркий тиллар дивани» да уйғурларниң кийим-кечәк мәдәнийитигә даир мол мәзмунларниң хатириләнгәнликини баян қилип өтти.

Зулһаят ханим сөзиниң ахирида чәтәлләрдики уйғур җамаитини әҗдадлардин мирас қалған әнәниви миллий кийим-кечәкләрниң исимлирини толуқи билән өгинип, бу хил миллий мәдәнийәтни давамлаштурушқа һәмдә кейинки әвладларға мирас қалдурушқа чақириқ қилди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт