Zulhayat ötkür: "Uyghur kiyim-kéchek medeniyitini dawamlashturush we tetqiq qilish chet'eldiki Uyghurlarning burchi"

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2020-08-03
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghur akadémiyesining uyushturushi bilen échilghan tor léksiye yighinida doktor meghpiret kamal xanim bilen zulhayat ötkür xanim söhbette. 2020-Yili 2-awghust.
Uyghur akadémiyesining uyushturushi bilen échilghan tor léksiye yighinida doktor meghpiret kamal xanim bilen zulhayat ötkür xanim söhbette. 2020-Yili 2-awghust.
RFA/Arslan

2-Awghust yekshenbe küni merkizi istanbuldiki Uyghur akadémiyesining uyushturushi bilen "Uyghurlarning kiyim-kéchek medeniyiti" toghrisida mexsus tor söhbiti yighini ötküzüldi.

Bu yighin'gha Uyghur akadémiyesining mu'awin re'isi, beykent uniwérsitétining oqutquchisi, doktor meghpiret kamal xanim riyasetchilik qildi. Mezkur tor söhbiti yighinida meshhur yazghuchi we sha'ir merhum abduréhim ötkür ependining shiwétsiyede turushluq newre qizi zulhayat ötkür xanim Uyghurlarning kiyim-kéchek medeniyiti toghrisida ilmiy doklat berdi.

Bu söhbet programmisi Uyghur akadémiyisining fésbok sehipisidin biwasite tarqitildi.

Aldi bilen riyasetchi doktor meghpiret xanim söz qilip Uyghurlarning medeniyiti we en'eniwi milliy kiyimlirining qimmiti toghrisida toxtaldi. Doktor meghpiret xanim kiyim-kéchekning bir milletning güzellik tuyghusi, qimmet qarashliri, dini étiqadi we dunya qarashliri bilen biwasite munasiwetlik ikenlikini bildürdi.

Doklattin kéyin musteqil tetqiqatchi zulhayat ötkür xanim anglarmenlerning Uyghur kiyim-kéchek medeniyiti toghrisida sorighan so'allirigha etrapliq jawab berdi.

Zulhayat ötkür xanim Uyghurlarning kiyim-kéchek medeniyiti toghrisida toxtilip, Uyghurlar tarixta nurghun keshpiyatlarni, maddiy we gheyriy maddiy medeniyetlerni yoqitip qoyghanliqini, kiyim-kéchek jehette gerche bir qisim izchilliq saqlinip qalghan bolsimu, emma bezide bu xil izchilliqni yoqitip qoyghanliqini, milliy kiyim-kécheklerdiki izchilliqning yoqilishimu medeniyettiki bir yoqitishqa kiridighanliqini tekitlidi. U yene buningdin kéyin Uyghur xelqige we yash ewladlargha miras qalghan milliy kiyim-kécheklerni ewladtin ewladqa dawamlashturush, bu xil kiyim medeniyitining özimizge a'it ikenlikini bilish pütkül Uyghurlarning burchi ikenlikini eskertip ötti.

Zulhayat ötkür xanim özining Uyghur medeniyiti, bolupmu Uyghur kiyim-kéchekliri toghrisida izdinish élip bériwatqanliqini, Uyghur diyarda Uyghur medeniyitining ramkisini sizip béridighan tetqiqatchi ustazlarning hazir lagérgha qamalghanliqini, Uyghur medeniyiti we tili tosqunluqqa uchrap, qirghinchiliqqa duch kéliwatqanliqini, buningdin kéyin Uyghur diyarida Uyghur medeniyitini tetqiq qilish imkaniyitining yoqalghanliqini, shuning üchün Uyghur medeniyitini tetqiq qilish ishini chet'ellerdiki Uyghurlarning üstige yüklen'gen bir wezipe dep qaraydighanliqini, öziningmu bu sahede izdinishke bashlighanliqini bayan qilip ötti.

Mezkur tor söhbet yighinigha riyasetchilik qilghan doktor meghpiret xanim Uyghurlarning medeniyiti 1990-yillardin bashlap tereqqiy qilghan bolsimu, emma yéqindin buyan her xil tosalghular sewebidin chékinishke qarap kétiwatqanliqini bildürüp, mundaq dédi: "Uyghur medeniyet tetqiqati 1990-yillardin kéyin rawajlinishqa bashlidi. Uyghurlar özlirining kimlikini, özlirining tégi-tektini we milliy alahidiliklirini ilmiy derijide izdinip körüp we tetqiq qilip, köpligen maqale we kitablarni yoruqluqqa chiqarghan, bu sahede shundaq yaxshi bir weziyet barliqqa kelgen idi. Hazir wetende bu weziyetning qaysi derijige chüshüp qalghanliqini hemmimiz bilimiz. Shuning üchün bu tetqiqatni chet'eldiki tetqiqatchilar yaki yash izden'güchiler dawamlashturushi kérek."

Musteqil tetqiqatchi zulhayat xanim Uyghur medeniyitining köp qatlamliq bir medeniyet ikenlikini, tarixta Uyghurlar étiqad qilghan köpligen dinlar we uninggha munasiwetlik medeniyet amillirining Uyghur kiyim-kécheklirige oxshimighan derijide tesir körsetkenlikini tekitlep ötti.

U yene kiyim-kéchekning bir milletning simwoli ikenlikini bildürdi. U buninggha Uyghurlarning tarixtiki milliy kiyim-kécheklirini misal qilip körsitip, kemerge pichaq ésishning hazirmu türkiyening bezi jayliridiki yerlik xelqlerde dawamliship kéliwatqanliqini bildürdi.

Zulhayat xanim yene Uyghur medeniyiti bilen Uyghur milliy kiyim-kécheklirining baghlinishi toghrisidimu toxtilip ötti. U Uyghur kiyim-kécheklirining Uyghur medeniyitining ey yarqin mehsuli ikenlikini, Uyghur kiyim-kécheklirining rengdarliqi, tarixining uzunluqi we rayon xaraktérlik yerlik alahidilikliri bilen bashqa xelqlerdin perqlinidighanliqini körsitip ötti.

U Uyghur kiyim-kéchekliridin doppa bilen etleste tikilgen kiyimlerning Uyghurlarning hayatida hazirghiche dawamliship kéliwatqanliqini tekitlidi.

Zulhayat xanim Uyghurlarning kiyim medeniyitining baldur tereqqiy qilghanliqini, bolupmu Uyghurlarning kiyim, yamghurluq, ötük dégendek bezi kiyim türlirini baldur ijad qilip, kiyip kelgenlikini bildürdi.

Zulhayat xanim yene "Türkiy tillar diwani" da Uyghurlarning kiyim-kéchek medeniyitige da'ir mol mezmunlarning xatirilen'genlikini bayan qilip ötti.

Zulhayat xanim sözining axirida chet'ellerdiki Uyghur jama'itini ejdadlardin miras qalghan en'eniwi milliy kiyim-kécheklerning isimlirini toluqi bilen öginip, bu xil milliy medeniyetni dawamlashturushqa hemde kéyinki ewladlargha miras qaldurushqa chaqiriq qildi.

Toluq bet