Хитай уйғур районида "шинҗаң мәдәнийәт өзләштүрүш тәтқиқат институти" қурған

Мухбиримиз җәвлан
2020-12-16
Share
Хитай уйғур районида Хитай даирилириниң уйғурларға қаратқан түрлүк бесими вә диний етиқад чәклимилири уйғурларни чүшкүнләштүрмәктә. 2009-Йили 17-июл, үрүмчи.
AFP

Хитай таратқулиридики хәвәрләрдә, хитай һөкүмитиниң уйғур районидики җинайәтлирини пәрдазлаш билән бирликтә бу районни өзлириниң истратегийәлик тәлипигә уйғун шәкилдә қайта қуруп чиқишқа тиришиватқанлиқи көрүлмәктә. Қәдимий мәсчитләрниң чеқилип униң орниға сода сарайлири вә қавақханиларниң селиниши, әнәниви мәһәллиләрниң вәйран қилинип, униң орниға хитай аһалилирини көчүрүп келишкә әплик болған биналарниң селиниши, ислам билән юғурулуп кәткән миллий өрп-адәтләриниң чәклинип, униң орниға хитай мәдәнийитиниң тәшвиқ қилиниши вә омумлаштурулуши, хитайниң бу районни тамамән "җуңхуа мәдәнийити" дегән нам астида ички хитай билән охшаш районға айландурушқа урунуватқанлиқиниң испатидур.

Мәлуматларға көрә, хитай бу районда өз мәдәнийитини маариптин башлап сиңдүрүшкә алаһидә көңүл бөлүватқан болуп, йиллардин буян уйғур балилирини йәслидин башлап хитайчә сөзләшкә, хитайчә кийинишкә, хитайчә тәпәккур қилишқа мәҗбурлап кәлмәктә, балиларни өзиниң ата-анисидин вә мәдәнийәт муһитидин тамамән айрип, хитай мәдәнийити бойичә тәрбийәлимәктә. Хитай йәнә буниңлиқ билән қалмай "хуңхуа мәдәнийити" ни алий мәктәп вә тәтқиқат орунлириғичә елип кирип, мәдәнийәттә мутләқ йетәкчи орунда турушни пиланлиған.

Хитай таратқулириниң хәвәр қилишичә, 10-декабир күни шинҗаң педагогика университетида "шинҗаң мәдәнийәт өзләштүрүш тәтқиқат институти" қурулған болуп, бу институт уйғур районида хитай мәдәнийитини өзләштүрүш қурулушини илгири сүрүш үчүн тәклип бериш вә тәдбир бәлгиләш вәзиписини өтәйдикән.

Сиясий көзәтчи илшат һәсән әпәнди хитайниң бу тәтқиқат институтини қуруши хитайниң ирқий қирғинчилиқ, миллий ассимилятсийә сияситиниң алий мәктәп вә тәтқиқат орунлириға кеңийишиниң бир ипадиси икәнликини, уйғур дияридики мәдәнийәтни йоқ қилип, арқидин номуссизларчә "бу йәрдә мәдәнийәт йоқ" дегән баһанә билән хитай мәдәнийитини униң орниға дәссәтмәкчи болғанлиқини чүшәндүрди.

Хәвәрдә ейтилишичә, мәзкур тәтқиқат институти бәш тәтқиқат мәркизи вә бир практика базисидин тәшкил тапқан болуп, уйғур диярида хитай мәдәнийитини қандақ қобул қилдуруш вә қандақ сиңдүрүш, җуңхуа милләтлири еңини қандақ бәрпа қилиш, хитай тилини қандақ омумлаштуруш, бу районниң мәдәнийәт-сәнитини қандақ тарқитиш мәсилилирини нуқтилиқ тәтқиқ қилидикән һәмдә буниңға мунасивәтлик тәтқиқат, мәслиһәт бериш, тәрбийәләш хизмәтлирини елип баридикән.

Доктор әркин сидиқ әпәнди бу хәвәрни аңлиғандин кейинки тәсиратини баян қилип, хитайниң уйғур районини тамамән өзгәртиш үчүн уйғурларға зиянкәшлик қилиш, уйғур маарипи вә уйғур мәдәнийитини вәйран қилишни бурунла пиланланғанлиқи, бу тәтқиқат орнини қуруш арқилиқ уйғур районидики мәдәнийәтни юмшитип, еритип, йоқ қилишни мәқсәт қилғанлиқини ейтти.

Бу тәтқиқат институти йәнә практика базиси қуруш арқилиқ тәтқиқат нәтиҗилирини әмәлийәттә көрситиш механизми бәрпа қилидикән; муһакимә йиғинлири өткүзүш, мусабиқиләр вә мәдәнийәт паалийәтлири уюштуруш арқилиқ "хитайниң әнәниви мәдәнийити, инқилаби мәдәнийити, сотсиялистик илғар мәдәнийити" ни уйғур районида кәң тарқитидикән вә омумлаштуридикән. Шуниң билән бир вақитта, бу мәдәнийәт қурулушиниң иҗра қилиниш әһвалини тәкшүрүп баһалап туридикән.

Илшат һәсән әпәнди бу хәвәрдә тилға елинған "инқилаби мәдәнийәт" дегән аталғу һәққидә чүшәнчә берип, хитайниң һазир мав зедуң дәвридики радикал инқилаб дәвригә қайтип кетиватқанлиқини, башқа мәдәнийәтни сиғдурмайдиған хитай милләтчиликиниң қайта баш көтүргәнликини баян қилди.

Хәвәрдә көрситилишичә, бу тәтқиқат институти шинҗаң педагогика университетиниң маарип саһәсидики нопузи, оқутуш вә пән-тәтқиқат җәһәттики әвзәлликидин пайдилинип "илмий саһәдә башламчи болуш, тәдбир бәлгиләштә ярдәмчи болуш" ролини җари қилдуруп, "шинҗаң хизмитиниң баш нишани" үчүн мулазимәт қилидикән.

Нөвәттә бу институтта тунҗи нөвәтлик мәслиһәтчиләр комитети қурулған болуп, әмди тәтқиқатчилар тәклип қилинидикән вә алаһидә ишханилар тәсис қилинидикән. Шуниң билән бир вақитта, бу тәтқиқат институтиниң "шинҗаңда мәдәнийәт қурулуши елип беришниң нәзәрийиси вә әмәлийити үстидә издиниш" қатарлиқ үч түргә мәбләғ аҗритилған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт