Xitay Uyghur rayonida "Shinjang medeniyet özleshtürüsh tetqiqat instituti" qurghan

Muxbirimiz jewlan
2020-12-16
Share
Xitay Uyghur rayonida Xitay da'irilirining Uyghurlargha qaratqan türlük bésimi we diniy étiqad cheklimiliri Uyghurlarni chüshkünleshtürmekte. 2009-Yili 17-iyul, ürümchi.
AFP

Xitay taratquliridiki xewerlerde, xitay hökümitining Uyghur rayonidiki jinayetlirini perdazlash bilen birlikte bu rayonni özlirining istratégiyelik telipige uyghun shekilde qayta qurup chiqishqa tirishiwatqanliqi körülmekte. Qedimiy meschitlerning chéqilip uning ornigha soda sarayliri we qawaqxanilarning sélinishi, en'eniwi mehellilerning weyran qilinip, uning ornigha xitay ahalilirini köchürüp kélishke eplik bolghan binalarning sélinishi, islam bilen yughurulup ketken milliy örp-adetlerining cheklinip, uning ornigha xitay medeniyitining teshwiq qilinishi we omumlashturulushi, xitayning bu rayonni tamamen "Jungxu'a medeniyiti" dégen nam astida ichki xitay bilen oxshash rayon'gha aylandurushqa urunuwatqanliqining ispatidur.

Melumatlargha köre, xitay bu rayonda öz medeniyitini ma'ariptin bashlap singdürüshke alahide köngül bölüwatqan bolup, yillardin buyan Uyghur balilirini yeslidin bashlap xitayche sözleshke, xitayche kiyinishke, xitayche tepekkur qilishqa mejburlap kelmekte, balilarni özining ata-anisidin we medeniyet muhitidin tamamen ayrip, xitay medeniyiti boyiche terbiyelimekte. Xitay yene buningliq bilen qalmay "Xungxu'a medeniyiti" ni aliy mektep we tetqiqat orunlirighiche élip kirip, medeniyette mutleq yétekchi orunda turushni pilanlighan.

Xitay taratqulirining xewer qilishiche, 10-dékabir küni shinjang pédagogika uniwérsitétida "Shinjang medeniyet özleshtürüsh tetqiqat instituti" qurulghan bolup, bu institut Uyghur rayonida xitay medeniyitini özleshtürüsh qurulushini ilgiri sürüsh üchün teklip bérish we tedbir belgilesh wezipisini öteydiken.

Siyasiy közetchi ilshat hesen ependi xitayning bu tetqiqat institutini qurushi xitayning irqiy qirghinchiliq, milliy assimilyatsiye siyasitining aliy mektep we tetqiqat orunlirigha kéngiyishining bir ipadisi ikenlikini, Uyghur diyaridiki medeniyetni yoq qilip, arqidin nomussizlarche "Bu yerde medeniyet yoq" dégen bahane bilen xitay medeniyitini uning ornigha dessetmekchi bolghanliqini chüshendürdi.

Xewerde éytilishiche, mezkur tetqiqat instituti besh tetqiqat merkizi we bir praktika bazisidin teshkil tapqan bolup, Uyghur diyarida xitay medeniyitini qandaq qobul qildurush we qandaq singdürüsh, jungxu'a milletliri éngini qandaq berpa qilish, xitay tilini qandaq omumlashturush, bu rayonning medeniyet-sen'itini qandaq tarqitish mesililirini nuqtiliq tetqiq qilidiken hemde buninggha munasiwetlik tetqiqat, meslihet bérish, terbiyelesh xizmetlirini élip baridiken.

Doktor erkin sidiq ependi bu xewerni anglighandin kéyinki tesiratini bayan qilip, xitayning Uyghur rayonini tamamen özgertish üchün Uyghurlargha ziyankeshlik qilish, Uyghur ma'aripi we Uyghur medeniyitini weyran qilishni burunla pilanlan'ghanliqi, bu tetqiqat ornini qurush arqiliq Uyghur rayonidiki medeniyetni yumshitip, éritip, yoq qilishni meqset qilghanliqini éytti.

Bu tetqiqat instituti yene praktika bazisi qurush arqiliq tetqiqat netijilirini emeliyette körsitish méxanizmi berpa qilidiken؛ muhakime yighinliri ötküzüsh, musabiqiler we medeniyet pa'aliyetliri uyushturush arqiliq "Xitayning en'eniwi medeniyiti, inqilabi medeniyiti, sotsiyalistik ilghar medeniyiti" ni Uyghur rayonida keng tarqitidiken we omumlashturidiken. Shuning bilen bir waqitta, bu medeniyet qurulushining ijra qilinish ehwalini tekshürüp bahalap turidiken.

Ilshat hesen ependi bu xewerde tilgha élin'ghan "Inqilabi medeniyet" dégen atalghu heqqide chüshenche bérip, xitayning hazir maw zédung dewridiki radikal inqilab dewrige qaytip kétiwatqanliqini, bashqa medeniyetni sighdurmaydighan xitay milletchilikining qayta bash kötürgenlikini bayan qildi.

Xewerde körsitilishiche, bu tetqiqat instituti shinjang pédagogika uniwérsitétining ma'arip sahesidiki nopuzi, oqutush we pen-tetqiqat jehettiki ewzellikidin paydilinip "Ilmiy sahede bashlamchi bolush, tedbir belgileshte yardemchi bolush" rolini jari qildurup, "Shinjang xizmitining bash nishani" üchün mulazimet qilidiken.

Nöwette bu institutta tunji nöwetlik meslihetchiler komitéti qurulghan bolup, emdi tetqiqatchilar teklip qilinidiken we alahide ishxanilar tesis qilinidiken. Shuning bilen bir waqitta, bu tetqiqat institutining "Shinjangda medeniyet qurulushi élip bérishning nezeriyisi we emeliyiti üstide izdinish" qatarliq üch türge meblegh ajritilghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet