Nasir: “Uyghurdin xewersiz dunyagha Uyghurni bildürey deymen!”

• Muxbirimiz eziz
  2019-12-03

Nöwette Uyghur jem'iyiti duch kéliwatqan mislisiz éghir ijtima'iy paji'eler dunyadiki chong axbaratlarda köplep xewer qilinip, dunyadiki köpligen adaletperwer kishilerning hésdashliqi we qollishini qolgha keltürüwatqanliqi melum. Emma dunya Uyghurning derd-elemliridin xewerdar bolushqa bashlighan bolsimu, yene bir qisim awamning bu heqte héchnerse anglimighanliqi bir qisim kishilerni bu heqte tégishlik derijide pa'aliyette bolushqa ündimekte. Ene shu xildiki kishiler qatarida en'gliyening london shehiridiki afriqiliqlar ewladidin bolghan musulman yashliridin nasir we uning dostlirini körsitish mumkin.

En'gliyede chong bolghan nasir we uning dostliri munasiwetlik axbarat wasitiliridin Uyghurlar heqqide köpligen xewerlerni anglighan we oqughan. Emma shuning bilen birge ular özlirining etrapidiki köpligen kishilerning Uyghurlar duch kéliwatqan zor kölemlik basturush hemde milyonlighan Uyghurning lagérlargha qamilishidek étnik qirghinchiliqtin qilchimu xewersiz yürüwatqanliqini bayqighan. Bu ularning Uyghurlarni tonushturush herikitige atlinishidiki eng muhim seweblerdin bolup qalghan.

Nasir we uning dostliri teshkilligen ray sinash pa'aliyitide ular aldi bilen londonning awat jayliridin biri bolghan lenkestér meydanida sodiliqqa chiqqan yerlik ahale yaki bashqa ötken-kechkenlerdin “Xitay hökümiti dawam qiliwatqan érbiy qirghinchiliq heqqide némilerni bilisiz? Uyghurlarning hazirqi ehwalini bilemsiz” dégen mezmunda so'allar sorighan. Epsuski, shunche köp kishilerdin soralghan bu so'algha héchkimmu “Bilimen” dep jawab bérelmigen. Shundaqla buning bekmu heyran qalarliq so'al ikenlikini bildürgen.

Pa'aliyet jeryanida nasir özliri so'al sorighan kishilerge amérikadiki tamashibinliri birqeder köp bolghan “Hazir mushu xewerliri” agéntliqi ishligen Uyghurlar heqqidiki höjjetlik filimni körsetken. Alliqachan 21 milyon qétimdin artuq körülgen mezkur filimda amérikadiki Uyghur pa'aliyetchilerdin aydin enwer Uyghurlar diyaridiki lagér, lagér mehbusliri uchrawatqan rohiy we jismaniy qiynaqlar, xitay hökümitining islam dinini qandaq xunükleshtüriwatqanliqi, islam dini bilen yaki chet'el bilen baghlinishliq herqandaq pa'aliyetning herqandaq Uyghurni lagérgha yollawatqanliqi qatarliq ehwallarni omumlashturup, amérika tashqi ishlar ministirliqining yardemchi ministiri skot basbiyning sözliri arqiliq hazir alliqachan milyonlighan Uyghurning lagérgha qamilip bolghanliqini bayan qilidu.

Uyghurlar heqqidiki mezkur filimni körgenlerdin nasir “Uyghurlar heqqide hazir némiler yadingizgha kéliwatidu?” dep sorighanda ular özlirining heyranliq tuyghuliri, shuningdek 21-esirde yüz bériwatqan bu paji'elerni eqlige sighduralmaywatqanliqi qatarliqlarni udulla ipadiligen. “Undaqta Uyghurlar heqqide néme qilip béreleymiz?” dep sorighanda beziler bu paji'elerni téximu köp kishilerge bildürüshning zörürlükini bildürgen.

Biz nasir bilen alaqiliship, uning néme üchün özi bilen héchqandaq alaqisi bolmighan Uyghurlar mesilisige bu qeder küchep kétishining sewebini soriduq. U özining bu heqte oylighanlirini bayan qilip, Uyghurlar shunche éghir basturushqa uchrawatqanda dunyada yenila shunche köp kishilerning bu ehwallardin xewersiz ikenlikidek achchiq ré'alliqning özlirini meydan'gha chiqarghanliqini bildürdi.

“Chünki biz Uyghurlar heqqide köpligen xewerlerni oquduq. Rastini dések bizmu ilgiri Uyghurlarni bilmeyttuq. Uyghurlarning hazir mushu qeder éghiz zulumlargha uchrawatqanliqidin xewerdar bolghandin kéyin biz heyran qalarliq halda ularning musulman bolghanliqining buninggha eng chong bahane-seweb boluwatqanliqini bilduq. Bizni téximu heyran qaldurghini shu boldiki, london kochiliridiki ray sinash pa'aliyitimizde biz kishilerning Uyghurlar heqqide héchnerse bilmeydighanliqini bayqiduq. Shundaqla del mushu xil xewersizlikning bu heqtiki perwasizliqqa seweb boluwatqanliqini hés qilduq. Shunga biz mushu pa'aliyetni teshkillep, kishilerge bu ehwallar heqqide chüshenche bérish, shu arqiliq téximu köp kishilerni Uyghurlar mesilisige köngül bölüsh toghriliq en'gliye hökümitige bésim qilishqa chaqirduq.”

Nasirning bildürüshiche, u we uning dostliri dawam qiliwatqan Uyghurlarni tonutush pa'aliyiti Uyghurlar duch kéliwatqan étnik qirghinchiliqqa qarita islam dunyasi süküt qiliwatqan nöwettikidek pewqul'adde weziyette özige yarisha qimmetke ige iken. U gerche buning bilen ghayet zor ijtima'iy tesir peyda qilish mumkin, dep qarimisimu, téximu köp kishilerni Uyghurlarning derdidin xewerdar qilish japa tartqan'gha erziydu, dep ishinidiken.

Melum bolushiche, bu xildiki Uyghurlar hemde Uyghurlar diyaridiki lagérlar mesilisi heqqide awam xelqni terbiyeleshni özige xalis wezipe qiliwalghan aq köngül kishiler hazir barghanséri köpeymekte iken. Londondiki yehudiy pa'aliyetchilerdin fét andréw ene shularning biri bolup, umu aylardin buyan “Üch milyon Uyghur xitayning lagérlirigha qamaldi” dégen chong wiwiskini kötürginiche london kochilirida, ijtima'iy taratqularda hemde mekteplerde Uyghurlar uchrawatqan türlük zulumlar heqqide melumat bérip kelmekte iken.