Yawropa parlaménti Uyghur diyaridiki jaza lagérliri we mejburiy emgekke qarshi qarar qobul qildi

Yawropa parlaméntining ezaliri xitayning jaza lagérliri tüzümi we mejburiy emgek siyasitini qattiq eyiblidi.

Bügün 17-Dékabir Chüshtin burun yawropa parlaméntining bélgiye paytexti biryusséldiki merkizide “Shinjang Uyghur aptonum rayonidiki mejburiy emgek we Uyghurlarning weziyiti” namliq muhakime yighini ötküzüldi. Yighinda yawropa ittipaqigha eza 27 döletning parlaménttiki 23 neper wekili oxshash bolmighan témilarda Uyghurlarning weziyiti toghrisida doklat bérip ötti. Bu doklatlar asasida hazirlan'ghan 23 maddiliq bir qarar bügün chüshtin kéyin qobul qilindi.

Yawropa xelq partiyesi, yawropa sotsiyal démokratlar partiyesi, yawropa konsérwatiplar we islahatchilar partiyesi, yawropa kimlik we démokratiye partiyesi, yawropa yéshillar partiyesi, yawropa solchillar partiyesi qatarliq yawropa ittipaqidiki asasliq chong partiyelerge mensup bolghan bu 23 neper parlamént ezasining bügün xitayning jaza lagérlirida dawam qiliwatqan zulumliri we mejburiy emgek tüzümini eyibleshtiki teleppuzliri héchqachanqigha oxshimaydighan derijide qattiq boldi. Bolupmu gérmaniye, fransiye qatarliq döletlerning wekilliri xitayni qet'iy rewishte jazalashni, jaza lagérlirini derhal hem shertsiz taqash, mejburiy emgekni toxtitish üchün jiddiy tedbir qollinishni tewsiye qilishti.

Gerche bu qétimqi yighinning bash témisi “Shinjang Uyghur aptonum rayonidiki mejburiy emgek we Uyghurlarning weziyiti” bolsimu, parlamént ezalirining sözliri bu témidin zor derijide halqip ketti. Birliri jaza lagérlirigha qamalghan milyonlighan Uyghurlarning weziyiti toghriliq toxtilip buni “Insaniyetke qarshi jinayet” dep eyibise, birliri ata-aniliri lagér yaki türmilerge qamilip yétim qalghan 1 milyon'gha yéqin Uyghur narisidilerning échinishliq teqdiri heqqide toxtilatti. Yene birliri Uyghur ayallirining mejburi tughut cheklesh dorisi bilen ewlad qaldurush iqtidaridin mehrum qilin'ghanliq mesilisini otturigha qoysa, birliri saqchi dölitige aylan'ghan Uyghur rayonidiki chidighusiz nazaret sistémiliri toghrisida, yene birliri xitay ölkilirige yötkilip mejburiy emgekke zorliniwatqan Uyghurlar heqqide, birliri üstidiki kéyimlerde Uyghurlarning qan hidi barliqini, yawropa ittipaqining xitay bilen bolghan soda kélishimlirige cheklime qoyushi lazimliqi toghrisida toxtilatti.

Yawropa parlaménti bu qétim qobul qilghan Uyghurlargha a'it 23 maddiliq qararida oxshash bolmighan 23 mesilini tilgha alghan. D u q re'isi dolqun eysa ependi bu qararning mezmuni heqqide toxtalghanda, mezkur qararning hazirghiche yawropa parlaméntida qobul qilin'ghan qararlargha oxshimaydighan shekilde küchlük söz-ibarilerge orun bérilgenlikini eskertti. U sözide, mezkur qararda xitay hakimiyitini qattiq eyibleydighan jümlilerningmu orun alghanliqini tekitlidi. Uning bildürishiche, qararda yene Uyghurlarni basturushta mes'uliyiti bolghan xitay emeldarlirini jazalash we sherqiy türkistan'gha tekshürüsh ömiki ewetish mesililirimu tilgha élin'ghan.

D u q mu'awin re'isi perhat muhemmidi ependi bu heqte toxtalghanda, mezkur qararning xitay emeldarlirining Uyghurlargha qarita sadir qilghan jinayi jawabkarliqini sürüshtürüshning yolini échip bergen bir qarar bolghanliqini ilgiri sürdi.

Aldinqi hepte yawropa ittipaqining tashqiy ishlar ministérliqi yawropa ittipaqining kishilik hoquq qanuni bolghan “Yawropa magnétiskiy qanuni” ni maqullighan. Bir qisim parlamént ezaliri bu qanunni derhal Uyghur diyaridiki jaza lagérliri bilen alaqisi bolghan xitay emeldarlirigha tedbiqlashni telep qilishqan idi.