Almutadiki “Turan dunyasi” fondi uyushturghan pa'aliyette türkiy xelqler wekilliri Uyghurlargha hésdashliqini bildürdi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2021-12-20
Share

Qazaqistandiki Uyghurlar teripidin qurulghan jem'iyetlik teshkilatlarning qazaqistan musteqilliq alghandin buyan Uyghurlarning ana tilini, tarixini, medeniyitini terghip qilip kéliwatqanliqi melum. Ene shularning biri “Turan dunyasi” türkiy xelqler medeniyiti jem'iyetlik fondi yéqinda özining qurulghanliqini xatirilep ötti.

18-Dékabirda almuta shehiride ötken mezkur murasim qazaqistan musteqilliqining 30 yilliqi we “Turan dunyasi” türkiy xelqler medeniyiti jem'iyetlik fondining 10 yilliqini nishanlashqa béghishlandi. Murasim ikki yönilishtin, yeni “Turan dunyasi: 10 yil” namliq kitabni tonushturush bilen tentenilik yighin ötküzüshtin teshkil tapti.

“Turan” uniwérsitétida ötken “Turan dunyasi: 10 yil” namliq kitabini tonushturush murasimi uniwérsitétning qazaqistan xelqi assambléyesi bölümi, yeni bölüm bashliqi, tarix penlirining doktori, proféssor ablet kamalof teripidin uyushturuldi. Uninggha qazaq we Uyghur ziyaliyliri, shu jümlidin birleshken döletler teshkilati meslihet kéngishining ezasi, “Poligon” xelq'ara fondining re'isi nurlan boztayéf, “Médiya türk t w” téléwiziyesining wekili nurghali jüsipbay, qirghizistan aliy kéngishi 5-chaqirilimining ezasi tursuntay salimof, qirghizistanning jem'iyet erbabi ömerjan hemrayéf, siyasetshunas qehriman ghojamberdi qatarliq kishiler qatnashti. Mezkur murasimda sözge chiqqanlar “Turan dunyasi” fondining élip barghan ishlirini yuqiri bahalap, türkiy xelqler dostluqi, birliki, shundaqla Uyghur xelqining tarixi, medeniyiti heqqide öz qarashlirini otturigha qoydi.

“Turan dunyasi” fondi tewellutining ikkinchi qismi quddus ghojamiyarof namidiki dölet akadémiyelik Uyghur muzikiliq komédiye tiyatirida uyushturulghan chong bayramliq konsért bilen dawam qildi. Bu murasim jumhuriyetlik Uyghur étno-medeniyet merkizi, Uyghur tiyatiri we “Turan dunyasi” fondi teripidin uyushturuldi. Konsért bashlinishtin ilgiri uning mudiri karlin mexpirof fond pa'aliyiti heqqide qisqiche doklat qildi. Andin “Nawa” ansambilining naxshichilirining qatnishishi bilen “Yunésko” teripidin dunya medeniyet mirasi tizimigha kirgüzülgen Uyghur xelqining muzikiliq mirasi- “On ikki muqam” din rak muqami tamashibinlar diqqitige sazawer qilindi. Konsértqa ezerbeyjan, qirghizistan, özbékistan, türkiye, türkmenistan elchixaniliri, shundaqla ezerbeyjan, bashqurt, qirghiz, qirim tatar, özbék, türkmen, tatar we bashqimu étno-medeniyet merkezlirining wekilliri qatnashti. Konsért axirida sözge chiqqan medeniyet merkezlirining wekilliri, ziyaliylar, jem'iyet erbabliri we bashqilar fond ishining pa'aliyiti heqqide öz pikirlirini bildürdi.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan almuta sheherlik qirim tatar medeniyet merkizining re'isi, qazaq yéza-igiliki uniwérsitétining proféssori séyit babaliyéf ependi mundaq dédi: “Fond, elwette, intayin chong terbiyewiy ish élip bériwatidu. Ikkinchidin, xeyrixahliq pa'aliyet yönilishidimu köp ishlar qiliniwatidu. Eng asasliqi, bügün bolghan konsérttin men nahayiti qattiq tesirlendim. Öz waqtida men mundaq pa'aliyetlerni köp kördüm. Emma bügün Uyghur tiyatirida körginim hemmige chong ülge-ibret bolushi kérek, dep hésablaymen. Tiyatir artislirining her biri meyli ussul, meyli naxsha bolsun, öz rolini shundaq oynidiki, men hetta birmu kemchilik tapalmidim. Men chin yürikimdin tiyatir artislirigha özümning cheksiz minnetdarliqini tileymen. Omumen, bügünki pa'aliyet yuqiri derijide ötti, dep hésablaymen. Men Uyghurlargha peqet güllinish, tereqqiyat tileymen. Men barliq türkiy xelqlerge yaxshiliqlar tileymen. Men, omumen Uyghur xelqining bügünki künde köp azab tartiwatqanliqini yaxshi bilimen. Bu azabning qaysi memlikette yüz bériwatqanliqini éytmisaqmu, bu dunyagha melum. Men karlin mexpirofqa oxshash Uyghurlar arqiliq pütkül türkiy xelqlerning birlishishini xalaymen!”

Birleshken döletler teshkilati meslihet kéngishining ezasi, “Poligon” xelq'ara fondining re'isi nurlan boztayéf ependi mundaq dédi: “Bügün chong bir pa'aliyet boldi. Shundaq yaxshi uyushturuldi. Uyghur fondi teripidin mushundaq mezmunluq pa'aliyetning uyushturulup, ötkinige bek xursenmen. Biz heqiqetenmu chong Uyghur medeniyitining shahiti bolduq. Shundaq bir ajayip konsért boldi. Men oylaymenki, bügünki künde biz türkiy xelqlerning medeniyitini toxtimay kötürüshimiz lazim. Shundaqla men nechche yildin buyan birleshken döletler teshkilati terkibide qazaqistandiki shemey atom sinaq meydani mesililiri boyiche ish élip bériwatimen. Shuning bilen birge karlin mexpirofning fondi bilenmu hemkarliqta ishlewatimiz. Kélechekte bu hemkarliqimiz yenimu mustehkemlinidu, dep oylaymen.”

Almuta sheherlik tatar-bashqurt jem'iyetlik medeniyet merkizining re'isi ilmirat wafin ependi mundaq dédi: “Biz bügün mana Uyghur tiyatirida tamasha qilduq. Zal toluq boldi. Bu yerge Uyghur sen'itini hörmetleydighan ademler keldi. ‛turan dunyasi‚ fondining bashliqi karlin mexpirof bilen biz yigirme yil mabeynide bille ishlep kéliwatimiz. Men özüm shinjangda tughulup öskenliktin bizning tomurlirimiz Uyghurlar bilen birge boldi. Bu yaqqa chiqqandin kéyinmu bu tomurimiz yenimu dawam qiliwatidu. Biz shinjangdiki Uyghur we bashqimu türkiy xelqlerning musteqilliqi üchün birge ishlewatimiz. Küchimiz yetkiniche shu heriketni qiliwatimiz. Bizning rusiyediki türkiy xelqlirimizmu öz medeniyitini rawajlandurup, musteqil bolushini xalaymiz.”

Ezerbeyjanlarning “Turan” qurultiyining prézidénti höseyin eli oghli mundaq dédi: “Qazaqistan musteqilliqining 30 yilliqi munasiwiti bilen men pütkül qazaqistan xelqlirini, pütün türk dunyasining tebrikleymen. Karlin mexpirof bashquruwatqan ‛turan dunyasi‚ fondining tewelluti bilen Uyghur xelqining klassik meniwiy bayliqi-muqamlirining ijra qilinishidin qattiq tesirlendim. Men Uyghur xelqining bügünki ehwalining dunyaning ijtima'iy, siyasiy teshkilatliri teripidin qollap-quwetlinip, öz heqliq azadliqigha yétishini tileymen. Men istambulda ötken türkiy döletler teshkilatini türkiy xelqlerning, birinchi nöwette chin zulumi, asariti astida éziliwatqan Uyghur xelqining milliy-azadliq herikitini qollashqa chaqirghan bolattim. Yashisun türk dunyasi! bar bolsun, turan!”

Ziyaritimizning qobul qilghan jumhuriyetlik “Uyghur awazi” gézitining bölüm bashliqi, filologiye penlirining namzat doktori shemshidin ayupof ependi mezkur pa'aliyetning intayin mezmunluq ötkenlikini bildürüp, mundaq dédi: “Chünki uninggha qazaq, ezerbeyjan, qirghiz, özbék, türkmen, tatar oxshash qérindash türkiy xelqlerning wekilliri qatniship, özlirining Uyghurlargha bolghan hisdashliqini bildürdi. Bu bügünki künde biz üchün intayin muhim mesilidur. Bolupmu Uyghur tiyatirida xelqimiz medeniyitining ölmes mirasi ‛on ikki muqam‚ din rak muqamining ijra qilinishining eyne shu méhmanlargha qattiq tesir qilghanliqini bayqidim. Yene bir tereptin, bügünki kündiki waba késilige qarimay, peqet almuta shehirila emes, belki yiraq we yéqin nahiyelerdin tamashibinlarning kélip, tiyatir zalining liq tolghanliqi ménimu alahide bir hayajan'gha saldi. Tiyatir artislirining mahirane orunlighan naxshiliri, sazliri, ussulliri heqiqetenmu xelqimizning uzun tarixqa we bay medeniyetke ége xelq ékenlikini namayish qildi.”

Mezkur murasimde körneklik jem'iyet erbabliri, medeniyet, sen'et we ilim-pen wekilliri türk dunyasi tereqqiyatigha qoshqan töhpisi üchün “Dostluq” jemi'iyetlik médali bilen teqdirlendi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet