Amérika awam palatasi "Uyghur kishilik hoquq qanun layihesi" ni resmiy maqullidi

Muxbirimiz eziz
2019-12-04
Élxet
Pikir
Share
Print
"Uyghur 2019 namliq" qanun layihisi amérika dölet mejliside awazgha qoyuluwatqan körünüsh. 2019-Yili 3-dékabir, washin'gton.
"Uyghur 2019 namliq" qanun layihisi amérika dölet mejliside awazgha qoyuluwatqan körünüsh. 2019-Yili 3-dékabir, washin'gton.
house.gov

Amérika dölet mejliside muzakire qiliniwatqinigha xéli bolup qalghan Uyghurlargha da'ir ikki qanun layihesi yéqinda birleshtürülüp hemde tüzitilip yéngiwashtin muhakimige sunulghanidi. 3-Dékabir küni kechqurun "2019-Yilliq Uyghur kishilik hoquq qanun layihesi" namliq layihege qarap chiqish hemde uni awazgha qoyushni meqset qilghan muhakime yighini amérika dölet mejliside chaqirildi. .

Amérika dölet mejlisining qanun tertipi boyiche bu qétim mezkur qanun layihesi aldi bilen amérika awam palatasining muzakirisige qoyulghanidi. Muhakime yighinining riyasetchisi aldi bilen awam palatasining re'isi nensiy pélosi xanimgha söz berdi.

Nensiy pélosi sözide xitay hökümitining wehshiyane usullar arqiliq az dégendimu üch milyon bigunah kishini lagérlargha qamap bolghanliqini, ularning rohiy we jismaniy jehetlerde türlük qiynaqlargha duch kéliwatqanliqini, lagér sirtidiki ayallar we sebiy gödeklerning sersanliq we judaliqning qurbanigha ayliniwatqanliqi qatarliq bir qatar ijtima'iy paji'elerni sözlep kélip: "Biz bu qanun layihesini muzakirige qoyush arqiliq béyjinggha shuni ishare qilmaqtimizki amérika bu ishlarni körüp turuwatidu, biz bu ishlargha süküt qilalmaymiz. Mezkur qanun layihesining maqullinishi heqiqetni yene bir qétim ashkara qilidu" dep körsetti.

Jumhuriyetchiler partiyesidin bolghan awam palata ezasi kiristofér simis arqidinla söz élip, Uyghurlar diyarida körülüwatqan siyasiy basturush heriketlirining nöwette dunyadiki eng éghir bolghan kishilik hoquq kirizisigha sorun hazirlawatqanliqini, xitay hökümitining saqchi döliti berpa qilish hemde yuqiri pen-téxnikiliq nazaret méxanizmi arqiliq nazaret qilishni emelge ashurup, milyonlarche kishini xaniweyran qiliwatqanliqini bayan qildi hemde: "Xitay re'isi shi jinping insaniyetke qarshi hemde Uyghurlargha qarshi bu zor kölemlik jinayetni sadir qilmaqta. U bu jinayetlerge biwasite jawabkardur" dep otturigha qoydi.

U sözining dawamida xitay kompartiyesining wehshiyane tebi'itini nezerde tutqanda ularning Uyghurlargha qiliwatqanlirigha heyran qélishning hajetsizlikini, emma buning xitayning ölchimi boyiche alghandimu alliqachan chektin éship ketken qilmish, dep qariliwatqanliqini, milyonlarche sandiki kishilerni lagérgha qamash qilmishining tarixtiki "Yehudiy qirghinchiliqi" din buyan körülüp baqmighan bir hadise ikenlikini, yene kélip buninggha uliship barliqqa kéliwatqan köpligen ijtima'iy paji'elerning ayallarni jismaniy xorluqqa, gödek balilarni rohiy xarabliqqa mehkum qiliwatqanliqi, xitay hökümitining lagér tutqunlirini mejburiy emgekke sélip "Qullar emgiki" sheklide özlirini semritishidek qebihlikke yol échiwatqanliqini misal qilip turup: "Biz bu qanun layihesini maqullishimiz, shu arqiliq xil yawayilarche shekil alghan qebihliklerni toxtitish, Uyghurlar duch kéliwatqan medeniyet qirghinchiliqining qayta yüz bermeslikige kapaletlik qilishimiz lazim" dédi.

Awam palata ezaliridin albyo sayrés öz nöwitide söz élip, özining néme üchün mezkur qanun layihesining maqullinishini qollaydighanliqi hemde bashqilarnimu buning maqullinishigha awaz bérishke dewet qilishi heqqide toxtilip ötti. U nuqtiliq qilip hazir Uyghurlarning jismaniy qiynaq, rohiy xorluq, mejburiy ménge yuyush we bashqa paji'elerge duch kélishini addiyla xitay hökümitining wehshiyliki, dep qarashtin köre xitay hökümitining "Térrorluq we esebiylikke qarshi turush" namida pütkül Uyghurlar diyarini ghayet zor türmige aylandurush, shu arqiliq bir pütün milletni, shundaqla ularning özgiche medeniyiti, tarixi we diniy étiqadini yoqitish urunushi, dep qarash lazimliqini tekitlidi.

Awam palata ezasi maykil mekka'ul nöwette lagérlargha qamalghan üch milyon kishining siyasiy jehettiki ménge yuyushning nishani boluwatqanliqini, shu sewebtinmu yuqiri qatlamdiki amérika emeldarlirining ashu Uyghurlar qamalghan lagérlarni "Yighiwélish lagéri" dep atawatqanliqini, yene bezilerning bolsa xitay hökümitining qilmishlirini "21-Esirning yüzige chüshken dagh" dep eyibligenlikini eslitip: "Xitay hökümiti hazir özining bu qilmishlirini térrorluqqa we esebiylikke qarshi turush herikiti, dep aqlashqa urunuwatidu. Halbuki hazir ré'alliqta yüz bériwatqanliri xitay hökümiti biwasite hemdem boluwatqan sistémiliq medeniyet qirghinchiliqidur. Amérika qoshma shtatliri buninggha süküt qilip olturalmaydu. Eger biz süküt qilsaq u halda ashu zulumlargha bizmu shérik bolghan bolimiz. Biz buninggha yol qoyalmaymiz" dédi.

Bu qétimqi tüzitilgen hemde toluqlan'ghan qanun layihésini wujudqa keltürüshke zor ejir qilghan kishilerning biri awam palata ezasi brad shérman idi. U yéqinda ashkara bolghan bir qisim xitayche höjjetlerni misal keltürüsh arqiliq xitay hökümitining Uyghurlarni ghayet zor sanda lagérgha qamash arqiliq Uyghurlargha xas bolghan islam medeniyiti we milliy kimlikini yoqitishqa urunuwatqanliqini alahide tekitlep ötti. Shundaqla "Özini qanun döliti dewalghan bir hakimiyet milyonlarche kishini 'saghlam bolmighan idiyege ige' dégen namda lagérgha qamiwalghan. Dunyaning qeyiride bundaq ish körülgen?" dep so'al qoydi. U yene xitay re'isi shi jinpingning 2014-yilila bu heqte mexsus körsetme bérip: "Uyghurlargha qilchimu rehim-shepqet qilmasliq" ni jékiligenlikini tekitlesh arqiliq xitay hökümitining "Esebiylikke we térrorluqqa qarshi turushning aldini élish" heqqidiki teshwiqatining yalghan ikenlikini körsetti.

Awam palata ezaliridin téd yoxo ependi yighin ehlini "Uyghur kishilik hoquq qanun layihesi" ni maqullashqa dewet qilip, hazir Uyghurlar diyaridiki lagérlar heqqide melum bolghan uchurlardin jeset köydürüsh meydani heqqidiki melumatning tolimu zor bir shumluqtin bésharet bériwatqanliqini eskertti. U bu heqte so'al qoyup "Özini qoghdashni, qoral ishlitishni bilidighan herbiy qisimlarni bu xil jeset köydürüsh orunlirigha orunlashturush némige zörür bolup qaldi? amérika erkinlik alimining yétekchisi bolghaniken, erkinlik we hörlükke ishen'güchi barliq insanlar bu xildiki adaletsizlikke qarshi kökrek kérip otturigha chiqishi lazim. Eyni waqitta biz 'hergiz qaytilanmaydu' dep wede qilghan ishlar biz yashawatqan mushu minutlarda qayta yüz bériwatidu. Biz buninggha qarshi turushimiz, dunya uyqusidin oyghinishi lazim" dédi.

Awam palataning bashqa ezalirimu mushu xildiki qarashlirini otturigha qoyup, mezkur qanun layihesining maqullinishi hazir texirsiz bir basquchta ikenlikini tekitlidi. Qizghin muzakirilerdin kéyin eng axirida "2019-Yilliq Uyghur kishilik hoquq qanun layihesi" 1 ge qarshi 407 awaz bilen mutleq üstünlük ichide maqulluqtin ötti.

Muhajirettiki Uyghurlar mezkur qanun layihesining awam palatada maqullinishi hemde uning kéngesh palatasining maqullishigha yollan'ghanliqidin bekmu xursen boldi. Shundaqla buning Uyghurlarning hazirqi zaman tarixidiki shanliq ghelibilerning biri bolup qélishini ümid qildi. Washin'gton shehiridiki Uyghur adwokat nuriy türkel bu heqte radiyomiz ziyaritini qobul qilip, bu halning xitay hökümitini tolimu perishan qilidighanliqini bildürdi.

Emma nuriy türkel bu qanun layihésining awam palatada maqullinishini peqetla birinchi qedem, dep qarash lazimliqini, bu layihéning kéngesh palatasida maqullinishi hemde axirida resmiy qanun bolushighiche zor qiyinchiliqlarning mewjutluqini untumasliq lazimliqinimu eskertip ötti.

Melum bolushiche, mezkur qanun layihesi yéqin kelgüside kéngesh palatasida muzakirige qoyulidighan bolup, buning qandaq netijilerni élip kélishi heqqide türlük texminler otturigha chiqmaqta iken.

Toluq bet