Америка кеңәш палата әзалири уйғур мусапирлири үчүн мәхсус қанун лайиһәси тонуштурған

Мухбиримиз нуриман
2021-04-22
Share
Америка кеңәш палата әзалири уйғур мусапирлири үчүн мәхсус қанун лайиһәси тонуштурған Америка кеңәш палатаси ташқи ишлар комитетиниң әзалиридин кирис конс(сода) вә марко рубио(оңда) тәшқий ишлар министирлиқида йиғинда. 2017-Йили 29-март, вашингтон.
REUERS

Йеқиндин буян муһаҗирәттики уйғурлар арисида "хитайниң уйғурларға йүргүзүватқан вәһшийликлирини америка башчилиқидики бир қанчә дөләт ‹ирқий қирғинчилиқ' дәп елан қилди, бу уйғурларниң һәр қайси дөләтләрдики панаһлиқ ишлириға асанлиқ туғдурамду?" дегәндәк муназириләр күчәймәктә.

Алдинқи һәптә америка кеңәш палатаси ташқи ишлар комитетиниң әзалиридин кирис конс вә марко рубио бирликтә америкадики мусапирлиқ салаһийитини бекитиш ишлирида нөвәттә хитайниң зиянкәшликигә учраватқан уйғурларни алдинқи орунға қоюш һәққидә қанун лайиһәси сунған.

Уйғур кишилик һоқуқ қурулуши хадимлиридин тәшвиқат вә алақә ишлириға мәсул петир ирвин әпәнди мәзкур қанун лайиһәси март ейида флорида штатиниң дөләт мәҗлис әзаси демократ тед дорч вә җумһурийәтчиләр партийәсидин дөләт мәҗлис әзаси марийо диазбаларт қатарлиқлар сунған "уйғур кишилик һоқуқни қоғдаш қанун лайиһәси" билән охшаш характердики қанун лайиһәси икәнликини билдүрди.

Кирис конс мәзкур қанун лайиһәси һәққидә елан қилған баянатида мундақ дегән: "америка хитай һөкүмитиниң шинҗаңдики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә қарши турушни давамлаштуруши керәк. Биз уйғурлар вә башқа диний яки миллий кимлики сәвәбидин зиянкәшликкә учриған барлиқ кишиләрниң қоғдинишини капаләткә игә қилишимиз керәк. Хитай билән үнүмлүк риқабәтлишиш үчүн, биз өзимизниң әң яхши артуқчилиқимизни җари қилдурушимиз, җүмлидин өзимизниң қиммәт қаришимиз бойичә яшишимиз керәк. Наһәқ түрмигә соланғанлиқи үчүн вәяки башқа зулум түпәйлидин шинҗаңдин қечишқа мәҗбур болғанларни дөлитимиз қобул қилиши керәк."

Мәлум болушичә америкада паспортиниң вақти өтүп кәткән, вақти өтүп кәткән паспортини йәңгүшләштә яки вақтини узартишта қийинчилиқ тартиватқан, шуниңдәк сиясий панаһлиққа илтимас қилип нәччә йилдин бери һечқандақ җавабқа еришәлмәйватқан уйғурлар хели көп икән.

Америкадики уйғур паалийәтчилиридин дуня уйғур қурултийиниң хитай ишлири мудири илшат һәсән әпәнди америкадики уйғурларниң әһвали һәққидә мундақ деди: "америкада һәтта 6-7 йилдин бери көрүшүшкиму чақирилмиған уйғурлар бар, нурғун җәһәттә қийинчилиққа учраватиду. Әгәр бу қанун лайиһәси өтсә уйғурларниң йәлкисидин еғир бир йүкни еливәткәндәк болиду."

Мәзкур қанун лайиһиси һәққидә елан қилған баянатта марко рубию мундақ дегән: "хитай компартийәси уйғурларға қарита ирқий қирғинчилиқ вә инсанийәткә қарши җинайәт өткүзүватиду. Бу вәһшийликни түгитиш вә шинҗаңда зиянкәшликкә учриған вә учраватқан уйғур вә башқиларға ярдәм бериш үчүн җиддий һәрикәт қоллиниш керәк. Уйғурларниң мусапирлиқ салаһийити ишлирида алдин ойлишиш үчүн сунулған бу қанун лайиһисини оттуриға қойғанлиқимдин пәхирлинимән".

Петир ервин әпәнди әгәр мәзкур қанун лайиһәси өтсә уйғур вә башқа түркий милләтләрниң америкаға көчмән болуш ишлириниң асанлаштурулидиғанлиқини ейтти, у йәнә мундақ деди: "әгәр тонуштурулған қанун лайиһәси өтсә, асаслиқи уйғур районида вә уйғур райониниң сиртида яшаватқан зулумға учриған уйғурларни ‹алаһидә инсанпәрвәрлик әһвали' қатарида бир тәрәп қилиду. Бу хил әһвалға керидиған кишиләр болса, ашу районда зиянкәшликкә учраватқанлар, зиянкәшлик сәвәбидин 30-июн 2019-йилдин кейин қечип чиққанлар, уйғур районидики ата-аниси, җорилири, бала-чақилири зулумға учраватқанларни өз ичигә алиду, лекин үчинчи бир дөләттә мәңгүлүк туруш рухситигә игә болғанлар буниңға кирмәйду."

Илшат һәсән әпәнди ервин әпәндиниң сөзлиригә қошумчә қилип мундақ деди: "әгәр бу қанун лайиһәси мақуллуқтин өтсә, америкадики вә американиң сиртидики уйғурларниң америкаға көчмән болуш ишлиридики тәкшүрүшләр аддийлишиду. Дуняниң һәр қайси җайлирида сәрсан болуп йүрүватқан уйғурлар турушлуқ дөләттики америка консулханисиға керип көчмән болуш ишлирини беҗирәләйду."

Америка йәһудийлар комитети җакоб билустейин кишилик һоқуқни илгири сүрүш тәтқиқат орниниң мудири фелис гайир бу қанун лайиһәсини қоллашниң американиң қиммәт қариши вә хәлқара кишилик һоқуқ қаидисини қоғдиғанлиқ болидиғанлиқини тәкитлигән.

Ахирида петир ервин әпәнди фелис гайирниң ейтқанлириниң тамамән орунлуқ икәнликини билдүргәндин кейин мундақ деди: "әлвәттә бу қанун лайиһәси америка ташқи ишлар министирлиқини уйғурларниң америкадики турушлуқ салаһийәт мәсилини һәл қилишқа қистайду. Йәнә бир җәһәттин шундақла уйғурлар олтурақлашқан башқа дөләтләргиму дипломатик бисим чүшүрүш арқилиқ мушуниңға охшаш сиясәтләрни йолға қоюшқа илһамландуриду".

Бу йил февралда уйғур кишилик һоқуқ қурулуши америка хәлқара диний әркинлик комитети диний зиянкәшликтин қачқан мусапирлар тоғрисидики испат аңлаш йиғинида америка һөкүмитигә уйғурларниң америкадики турушлуқ салаһийәт мәсилиси һәққидики бәш түрлүк тәләпни оттуриға қойғаниди.

Бу йил февралда суп чина торида "уйғурларға панаһлиқ бериш" намлиқ бир мақалә елан қилинған болуп, мақалидә "уйғурларни қоғдаш нөвәттики җиддий иш болупла қалмай, бәлки у наһайити яхши сиясий истратегийә" дегән нуқта йорутуп берилгәниди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт