Amérika xelq'ara diniy erkinlik komitéti Uyghur qirghinchiliqi heqqide guwahliq yighini chaqirdi

Muxbirimiz eziz
2021-07-29
Share
Amérika xelq'ara diniy erkinlik komitéti Uyghur qirghinchiliqi heqqide guwahliq yighini chaqirdi Amérika xelq'ara diniy erkinlik komitéti we tom lentos kishilik hoquq komitéti "Qirghinchiliqni axirlashturush we jinayetchilerni jawabkarliqqa tartish" témisida bir qétimliq birleshme tor muzakirisi teshkillidi. 2021-Yili 28-iyul.
uscirf.gov

Birleshken döletler teshkilati 1948-yili "Qirghinchiliqning aldini élish ehdinamisi" ni hemde "Emdi qaytilanmaydu" dégen tarixiy sho'arni élan qilghandin buyan oxshimighan döletler we guruhlar dunyaning herqaysi jaylirida oxshimighan kölemde qirghinchiliq hemde insaniyetke qarshi jinayetlerni sadir qilip kéliwatqanliqi melum. Bolupmu diniy jama'etning herqachan mushu xil qirghinchiliqtiki muhim nishanlardin bolup qéliwatqanliqi yéqinqi yillardin buyan hemmige melum pakitlardin bolup qalmaqta. Bu xildiki qilmishlar iraq, süriye qatarliq jaylarda "D a i sh" guruhi (ISIS) ning otturigha chiqishi bilen tézdin yamrighan bolsa xitay hökümitining lagér sistémisining berpa bolushigha egiship Uyghur diyarida eng yuqiri pellige chiqishqa bashlidi.

"Qirghinchiliqni axirlashturush we jinayetchilerni jawabkarliqqa tartish" témisidiki birleshme tor muzakire yighinida sözge teklip qilin'ghanlar. 2021-Yili 28-iyul.

Amérika xelq'ara diniy erkinlik komitéti we tom lentos kishilik hoquq komitéti mushu xil yosunda barghanséri éghirlawatqan irqiy qirghinchiliq mesiliside xelq'ara jama'etning dölet hakimiyetliri bilen birlikte qandaq ish birlikini emelge ashuralaydighanliqi hemde xitay hökümitining bu mesilidiki jawabkarliqini sürüshte qilish mesilisini muhakime qilish üchün 28-iyul küni "Qirghinchiliqni axirlashturush we jinayetchilerni jawabkarliqqa tartish" témisida bir qétimliq birleshme tor muzakirisi teshkillidi.

Yighin riyasetchisi, amérika xelq'ara diniy erkinlik komitétining re'isi néydin myanziy xanim aldi bilen söz aldi. U nöwette dawam qiliwatqan qirghinchiliqta meyli Uyghurlar bolsun yaki bashqa xelqler bolsun, ularning köp qismining diniy jama'et ikenlikini, bu kishilerning xelq'aradiki munasiwetlik ehdinamiler we kélishimlerge bina'en qandaq qoghdinish heqliri barliqini, shundaqla ularni himaye qilishta adaletni qandaq qilghanda téximu yaxshi we ünümlük jari qildurghili bolidighanliqini keng-kushade muhakime qilip béqish üchün her sahediki siyasiyonlarni we guwahchilarni bir yerge jem qilghanliqi heqqide melumat berdi.

Amérika awam palatasining ezaliridin jéymis mekgowérn we kiristofér simislar muhakime yighinida muhim söz qildi. Ular nuqtiliq qilip eyni waqitta "Emdi qaytilanmaydu" dep jakarlan'ghan dunyawi sho'arning yéqinqi mezgillerde emeliyetke xilap hadisilerge aylinip qalghanliqini, yene kélip hazir barghanséri zor kölem éliwatqan qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayetlerge jawabkar bolghanlargha jaza bérish lazimliqini, undaq bolmighanda buning téximu zor kölemdiki insaniyetke qarshi jinayetlerge "Yéshil chiragh" yéqip béridighanliqini tekitlidi. Bolupmu kiristofér simis hazir nechche milyon Uyghurning lagérlargha qamilip bolghanliqi heqqide xewerlerning otturigha chiqiwatqanliqini, bundaq ehwalda eslide téximu köp mewjut siyasiy qorallarni ishqa sélish imkaniyitining barliqini, emma hazir bularning toluq ishqa sélinmaywatqanliqini, eger bu hal dawam qiliwerse aqiwet amérika hökümiti we bashqa hökümetlerni éghir gunahkarliq tuyghusigha giriptar qilghusi paji'elerning dawamliq yüz béridighanliqini bayan qildi.

Amérika xelq'ara diniy erkinlik komitétining mu'awin re'isi nuri türkelmu bu mesile heqqide pikir bayan qildi. U birmidiki rohin'ga musulmanliri duch kelgen irqiy qirghinchiliqni misal qilghan halda ashu xildiki zor kölemlik qirghinchiliqning nöwette Uyghurlarning béshigha kéliwatqanliqini, emma shundaq bolsimu xelq'ara jinayi ishlar sotining bu zor mesilini tekshürüsh hemde xulase chiqirish iqtidarining yoq ikenlikini, del ene shundaq bir qiyin shara'itta londondiki Uyghur sot kollégiyesining Uyghur qirghinchiliqi témisidiki guwahliq bérish sotini chaqirghanliqi we xitayni xelq'ara sorunda jawabkarliqqa tartqanliqi, sotta qirghinchiliq shahitlirining awazini anglitish hemde buninggha munasiwetlik delil-ispatlarni namayan qilishta ülgilik rol oynighanliqini alahide tekitlep, mushu xildiki pa'aliyetlerning xelq'ara miqyasta oynaydighan muhim rolini sel chaghlashqa bolmaydighanliqini bayan qildi. .

Uyghurlargha oxshash qirghinchiliqqa uchrawatqan xelqlerni himaye qilish hemde qirghinchiliqni dawam qilduruwatqan hakimiyetlerni xelq'aradiki qanuniy wastilarning yardimi arqiliq jawabkarliqqa tartish mesilisi toghrisida amérika qoshma shtatliri (a q sh) ning sabiq xelq'ara jinayi ishlar bash elchisi stéfan rep ependi we birleshken döletler teshkilati (b d t) ning "D a i sh qirghinchiliqidiki jawabkarliqni tekshürüsh guruppisi" ning qanun ishliri meslihetchisi jonasan agar mexsus söz qildi. . Bolupmu stéfan rep ependi qirghinchiliqni ijra qiliwatqan döletlerni jawabkarliqqa tartishta qiyinchiliqning köp bolidighanliqini tekitlesh bilen birge, bulargha qarshi charilarningmu mewjutluqini, bolupmu bu jehette qirghinchiliq ehwalini tepsiliy shekilde höjjetleshtürüshning bekmu muhimliqini bayan qildi. Uning pikriche, qirghinchiliqni höjjetleshtürüsh eng muhim bolghan birinchi qedem bolup, herqaysi qirghinchiliqlarda bu nuqta toluq ispatlan'ghan. Bolupmu qirghinchiliqning maddiy ispatlirini, shahitlarning bayanlirini yighish, delillesh we shu arqiliq qirghinchiliq qilghuchini jawabkarliqqa tartish, xitay hökümiti xelq'ara jinayi ishlar sotining höküm ijra qilish da'irisige tewe bolmighan ehwalda amérika hökümitige xas qirghinchiliqqa qarshi jaza qanunlirini, jümlidin "A q sh qirghinchiliq qanuni" we "A q sh urush jinayetliri qanuni" dégenlerni toluq ijra qilish qatarliqlar amérika bilen xelq'ara jama'etning bu mesilide zich hemkarliq ornitishida achquchluq rol oynaydiken.

Guwahchilardin jonasan agar tekitligen qirghinchiliqning shahitlirini hemde delil ispatlirini yighip bir pütün matériyalgha aylandurush, qirghinchiliqning jeryanini höjjetleshtürüsh hemde shu asasta buninggha mas qanun chiqirish, xelq'ara jama'etni bu mesilige seperwer qilishtiki mesililer toghrisida "Adalet we jawabkarliq merkizi" ning diréktori karmén chang alahide toxtaldi. Uning qarishiche, nöwette qirghinchiliqqa jawabkar bolghuchilarni soraqqa tartishta yerlik xelqlerning yéterlik qollishini qolgha keltürüsh imkaniyitining bolmasliqi buningdiki eng zor tosqunluqlarning biri iken. Buningda yalghuz birer-ikki döletning yaki teshkilatning söz qilishi bilen qirghinchiliqni tosqili yaki uni jawabkarliqqa tartqili bolmaydiken. Buning üchün jezmen herqaysi hökümetler jawabkarlarni jinayi ishlar boyiche jazalash mewqesini turghuzup chiqishi lazim iken. Yene bir yaqtin amérika we bashqa jaylardiki qanun ramkisi buninggha bezi tosqunluqlarni peyda qilmaqta iken. Bolupmu amérika we bir qisim gherb shirketlirining nazaret méxanizimigha lazimliq üskünilerni Uyghur qirghinchiliqini ijra qiliwatqan xitay dölitige éksport qilishigha qarita héchqandaq qanuniy cheklimilerning bolmasliqidek ré'alliqmu yene bir yaqtin irqiy qirghinchiliqni cheklesh xizmitige tosqunluq peyda qilidiken. .

Bu qétimqi yighinda guwahliq bergüchilerning yene biri erkin asiya radiyosi Uyghur bölümining diréktori alim séytof idi. U xitay hökümiti nöwette ijra qiliwatqan irqiy qirghinchiliqning muqeddimisi bashlan'ghan 2016-yilliridin buyanqi ehwallarni qisqiche eslep ötkech xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan qirghinchiliqni qandaq shekilde hazirqidek zor kölemge élip chiqqanliqini, shundaqla erkin asiya radiyosining bu qirghinchiliqni qandaq qilip tunji bolup dunyagha ashkarilighanliqini sherhlep ötti. Alim séytofning bildürüshiche, xitay hökümiti tézla hujum nishanini chet'elgimu qaritip, özlirining qirghinchiliq qilmishini pash qilghan shexsler we teshkilatlargha, jümlidin erkin asiya radiyosigha türlük bednamlarni chaplashtin qilchilikmu uyalmighan؛ zulumni we qirghinchiliqni pash qilghan shexslerni "Térrorluq" qa baghlashqa urun'ghan؛ bu heqtiki pakitlarni köplep ashkara qilghan london Uyghur kollégiyesining sot pa'aliyitinimu zor küch bilen tosushqa urun'ghan. U mushu ehwallarni omumlashturup nöwette Uyghur qirghinchiliqini amérika bashchiliqidiki bir qisim gherb döletliri resmiy étirap qilghan bolsimu hazirqi jaza tedbirlirining yéterlik bolmaywatqanliqini, shuning üchün xelq'araning buninggha qarita téximu qattiq we emeliy bolghan jaza tedbirlirini qollinishi lazimliqini bildürdi. U axirida birleshken döletler teshkilati (b d t) qarmiqidiki xelq'ara sot (ICJ) qa eza bolghan xitayning hazir irqiy qirghinchiliq qiliwatqanliqini, bundaq ‍ehwalda peqet xelq'ara sotqa eza bolghan bashqa bir döletningla qirghinchiliq qiliwatqan yene bir döletni erz qilish hoquqining bolidighanliqini, emma Uyghur teshkilatlirining bundaq imtiyazi bolmighan ehwalda jezmen bir döletning Uyghur qirghinchiliqigha ige bolup, bu heqtiki dawani sotqa élip chiqishi lazimliqini tekitlidi.

Yighindin kéyinki so'al-jawab bölikide yighin sahibxanliri herqaysi guwahchilardin qirghinchiliqni tosup qélish hemde buninggha qarshi charilarni qollinish heqqidiki türlük mesililerge qarita öz qarashlirini bayan qildi.

Bu qétimqi yighin köpligen sahening zor diqqitini qozghidi. Yighindin kéyinki ijtima'iy taratqularda bu qétimqi muzakire hemde uninggha a'it inkaslarning köplep otturigha chiqqanliqimu buni ishare qilghan idi. Shuning bilen birlikte qirghinchiliq ewjige chiqiwatqanda xelq'ara jem'iyetning wijdanighimu bir chong so'al qoyuldi.

Melum bolushiche, bu qétimqi yighinda otturigha chüshken pikirler retlinip chiqqandin kéyin amérika hökümitige we dölet mejlisige yollap bérilidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet