Xitayning Uyghur qizi heqqidiki peskesh tor élani qattiq eyibleshke uchridi

Muxbirimiz méhriban
2020-05-18
Élxet
Pikir
Share
Print
"Tik-tok" torida tarqalghan "Shinjangliq güzel Uyghur singilchaq" namidiki peskesh tor élanida xitay erning Uyghur qizini bazargha séliwatqan körünüshi. 2020-Yili may.
"Tik-tok" torida tarqalghan "Shinjangliq güzel Uyghur singilchaq" namidiki peskesh tor élanida xitay erning Uyghur qizini bazargha séliwatqan körünüshi. 2020-Yili may.
Social Media

Yéqinda xitayning "Dowyin" yeni "Tik-tok" torida tarqalghan "Shinjangliq güzel Uyghur singilchaq" namidiki peskesh tor élanida bir xitay erning tolimu yash Uyghur qizini körsitip turup: "Qaranglar, shinjangdiki bu Uyghur singilchaqqa, u güzelmiken? güzeller makani bolghan shinjang sizni qarshi alidu. Bügün kéche silerge orunlashturup bérimiz," dep sözlewatqan bir minutqa yéqin peshkesh tor élani twittér, féysybuk qatarliq ijtima'iy taratqularda tarqaldi we qattiq eyibleshke uchridi.

Mezkur sin körünüshige qarita Uyghurlar teripidin yézilghan inkaslarda bu xil peskesh élanlarning ilgirimu xitaylar teripidin tarqitilghanliqi tilgha élindi. Inkaslarda yene Uyghurlarning ghururi qattiq depsende qilin'ghan bu xil tor élanlirigha bolghan küchlük ghezep we nepret ipadilendi.

"Shinjangliq güzel Uyghur singilchaq" namidiki bu peshkesh tor élanigha qarita chet'ellerdiki Uyghurshunas tetqiqatchilar we kishilik hoquq pa'aliyetchiliridin darrén baylér, timosi grus, tang denxong qatarliqlar qattiq inkas qayturdi.

Amérikadiki roz xulmén téxnologiye institutining yardemchi proféssori, xitaydiki islam medeniyiti tetqiqatchisi, Uyghurshunas timosi grosé ependi mezkur tor élanigha qarita mundaq inkas yazghan: "Men bu filimning arqisida men bilmeydighan 'mezmun' ning bar-yoqluqi bilen karim yoq. Emma bu yirginchlik sin körünüshide xitay kompartiyesining (öz teshwiqatida) köp sandiki kishilerge Uyghur we bashqa étnik milliy guruppilargha (qandaq) qarash we ulargha qandaq mu'amile qilishtek xahishlar eks étidu. Ularning qarishida Uyghurlar xitay xelq jumhuriyitidiki bir az sanliq millettin bashqa toluq emes."

Israliyediki xitay tetqiqatchi we kishilik hoquq pa'aliyetchisi tang denxong xanim inkasida atalmish "Güllinish arzusi" diki xitay döliti we uning puqralirini halaketke yüzliniwatqan "Erwah" dep teswirligen shundaqla xitayning insaniyet dunyasidiki apet ikenlikini obrazliq sözler arqiliq ipadiligen.

Tang denxong xanim mundaq yazghan: "Xitay bu jehennemdiki qorqunchluq erwahlar döliti. Bu dölette meynetchilik, nijaset we tézekler aqidu. Ular tagh bilen uchrashsa taghni chiritidu. Tashlar bilen uchrashsa tashlarni qurt-qongghuz basidu. Xitaydiki meynetchilik deryasida shölgey we yiringlar dolqun yasap aqidu. Bu dölettiki erwahlargha oxshighan puqralarning wujudini shehwet weswesisi chirmighan. Ularning méngisi bosh we quruq. Ularning qelbi qarangghu öngkürge oxshaydu. Köz, qulaq qatarliq besh ezasi peqet warqirap-jarqirap mal sétish bilen meshghul, mana bu ularning menggülük simfoniyisi. . . Eger insanlar bundaq meynet we nomussiz yerge chüshüp ketse, ular üchün bundaq ölüm hayattin yaxshi. Ularning hökümranliri séhirgerlik bilen atalmish 'ulugh güllinish' ning mesxush chüshliri körmekte."

15-May radiyomiz ziyaritini qobul qilghan tang denxong xanim özining nezeridiki xitay hökümiti we "Shinjangliq güzel Uyghur singilchaq" namidiki peshkesh tor élanigha bolghan qarashlirini bayan qildi. U mundaq dédi: "Élandiki xitay yénidiki yash Uyghur qizni xuddi bir sétilidighan tawarning ornida teshwiq qilghan, uning nezeride xitaylardin perqliq bolghan bu Uyghur qizi peqet sétilidighan bir mal, xalas. Bundaq kishiler xitay qiz-ayallirighimu oxshashla mushu xil hörmetsizlik we kemsitish mu'amiliside bolidu. Shundaqken, ular az sanliq millet dep qarighan qiz-ayallargha nisbeten téximu peskesh bolghan hörmetsiz we haqaret mu'amilisini qilidu. Xitay erlirining nezeride Uyghur qiz-ayalliri gherbliklerge oxshaydu. Ularning nezer da'irisi tolimu tar, shunga men bu jem'iyetni rezillikke tolghan peshkesh jem'iyet dep qaraymen."

Tang denxong xanim yene özining aldi bilen bir ayal we bir qizning anisi bolush süpiti bilen "Shinjangliq güzel Uyghur singilchaq" namidiki bu xil peshkesh tor élanini körgen chéghida qattiq azablan'ghanliqini we bu élanni körgen herqandaq bir Uyghurning yürikidiki azab we nepretni hés qilalaydighanliqini bildürdi.

U mundaq dédi: "Men bu xil kishilerge xitay hökümiti yantayaq bolghan dep qaraymen. Shunga nöwette Uyghurlarni basturuwatqan xitay hökümet da'iriliri Uyghurlarni nishan qilghan bu xil peshkesh élanlarning torda ashkara tarqitilishigha yol qoyuwatidu. Chünki xitay hökümitining meqsitimu Uyghurlarning medeniyet kimlikini assimilyatsiye qilip we uni yiltizidin yoqitip ularni xitaylargha oxshash qilish meqsitige yétishtur. Shunga xitay hökümiti bu xil kishilerning Uyghur qiz-ayallirigha xuddi xitay qiz-ayallirigha qiliwatqan peskesh mu'amililerni qilishigha, etta uningdinmu ashurup qilishigha yol qoyidu."

15-May küni radiyomiz ziyaritini qobul qilghan dunya Uyghur qurultiyi xitay ishliri komitétining mudiri ilshat hesen ependi öz qarashlirini otturigha qoydi. U xitay hökümiti milyonlighan Uyghurni lagérlargha qamap, erliridin ayrilghan Uyghur qiz-ayallirini xitay erlirige tégishke mejburlawatqanliqini, hetta soda xaraktérini alghan peskesh mulazimetlerge zorliniwatqan bu xil élanlarning xitay torlirida ashkara tarqitilishigha yol qoyuwatqanliqini bildürdi. U yene bu peskesh tor élanining xitay hökümitining Uyghurlargha qarita yürgüzüwatqan mustemlike siyasitining heqiqiy yüzini eks ettürgenlikini ilgiri sürdi.

Ilshat hesen ependi yene bügünkidek qiyin bir weziyette Uyghurlar üchün heqqaniyetni sözlesh, Uyghurlar uchrawatqan zulumlargha süküt qilmasliq we uni eyiblesh teshkilatlar we hökümetlerningla wezipisi bolup qalmastin, belki herqandaq bir kishining burchi we wezipisi ikenlikini tekitlidi.

Toluq bet