Әнгилийәдә «уйғур сот коллегийәси» қурулған

Мухбиримиз нуриман
2020-09-07
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Кишилик һоқуқ адвокати җеффери найис(Geoffrey Nice) әпәнди өйидики хизмәт үстилидә. 2020-Йили 2-сентәбир, әнглийә.
Кишилик һоқуқ адвокати җеффери найис(Geoffrey Nice) әпәнди өйидики хизмәт үстилидә. 2020-Йили 2-сентәбир, әнглийә.
AP

Бирләшмә агентлиқниң 3-сентәбир бәргән хәвиригә асасланғанда, әнглийәниң лондон шәһиридә даңлиқ кишилик һоқуқ адвокати җеффери найис башчилиқида бир мустәқил сот коллегийәси қурулған. «Уйғур сот коллегийәси» дәп аталған бу коллегийә хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаритилған кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлирини тәкшүридикән вә топланған дәлил-испатлар арқилиқ хитай һөкүмитиниң «ирқий қирғинчилиқ» җинайити үстидин қарар чиқиридикән.

Дуня уйғур қурултийи ғәрбтә кишилик һоқуқ бойичә тонулған адвокат вә сотчи җеффери найисниң хитай һөкүмитиниң уйғур хәлқигә қарита йүргүзүватқан зулумлири вә ирқий қирғинчилиқлири үстидин хәлқара қанун бойичә тәкшүрүш елип беришини тәләп қилған икән. Җеффери найис илгири сабиқ югуславийә федератсийәси билән кейинчә сабиқ сербийә җумһурийитиниң президенти болған слободан милошевични балқан уруши сәвәбидин сотқа тартишқа йетәкчилик қилған вә хәлқара җинайи ишлар соти билән һәмкарлашқан сабиқ сотчи икән.

Бу һәқтә дуня уйғур қурултийиниң рәиси долқун әйса әпәнди зияритимизни қобул қилип, мундақ деди: «хитай һөкүмитиниң шәрқи түркистанда ‹ирқи қирғинчилиқ' илип бериватқанлиқи реаллиқ болсиму, әмма буниң хәлқара сот тәрипидин ‹ирқи қирғинчилиқ' дәп етирап қилиниши хитайни җавабкарлиққа тартишта наһайити муһимдур.»

«Уйғур сот коллигийәси» һечқандақ бир һөкүмәт яки органларға тәвә болмиған мустәқил бир сот коллегийәси болуп, хәлқара қанунлардики бәлгилимигә асасән 2017-йилдин буян хитай һакимийити тәрипидин уйғур вә башқа түрки милләтләргә йүргүзүлгән зулумлар һәққидики дәлил-испатларни йиғидикән.

Бу коллегийәниң муавин рәиси николас вич әпәнди коллегийә һәққидә тохтилип, мундақ деди: «мән николас вич, ‹уйғур сот коллегийәси' ниң муавин рәиси. Бу сот коллегийәси бир аммиви коллегийә, униң һечқандақ сода вә яки сиясий паалийәтчилик характери йоқ. У қануний тәртип бойичә иш илип бариду. Униң әзалири адвокатлар вә җәмийәтниң башқа саһәлиридики нопузлуқ кишиләрдин тәркиб тапқан. Биз пәқәт пакитқа асаслинимиз. Биз җинайәт өткүзүлгән яки өткүзүлмигәнликигә қарар қилишта, қияс-пәрәзләргә әмәс, пәқәт дәлил-испатларға асаслинимиз.»

Мәлум болушичә, мәзкур сот коллегийәсиниң әзалири бу һәқтики дәлил-испатларни топлашни башлиған. Улар кәлгүси бир нәччә ай ичидә муһаҗирәттә яшаватқан уйғурларниң дәлил-испатлар билән тәминлишини үмид қилидикән. Тутуп туруш лагерлирида ишлигән хадимларниң йеқинда мәтбуатларға бәргән йеңи гуваһлиқлири бу қетимлиқ испатлар қатарида наһайити муһим орунда туридикән.

«Уйғур сот коллегийәси» ниң рәиси җеффери найис ITV теливезийәсигә бәргән зияритидә әслидә хитай һөкүмитиниң җинайәтлиригә қарши тәдбир қоллиниши керәк болған бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң «қоли» ни хитайниң «бағлап» қойғанлиқини, шуңа өзлириниң мустәқил орган сүпитидә оттуриға чиққанлиқини илгири сүрди. У бу һәқтә мундақ дегән: «муһими хитай бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң хәвпсизлик мәҗлисидә рәт қилиш һоқуқиға игә. Кишиниң ишәнгүси кәлмәйдиғини башқа комитетларниң җим туруши, болупму кишилик һоқуқ комитетиниң вәзиписи қаидигә асасән хитайниң җинайитини тәкшүрүш болсиму, вәзиписини ада қилмиғачқа, биз һәрикәткә өттуқ.»

Дуня уйғур қурултийиниң хитай һөкүмитиниң уйғурларға йүргүзүватқан ирқий қирғинчилиқини тәкшүрүш үчүн қурулған бу сот коллегийәси һәққидики баянатида мундақ дейилгән: «хитайниң садир қиливатқан җинайи қилмишлири һәққидики әйибләшләрдә, хитайниң қәстән адәм өлтүрүш, қул қилиш, қануний рәсмийәтсиз түрмигә селиш, қийин-қистақ, басқунчилиқ вә башқа җинси зораванлиқ, мәҗбури туғмас қилиш, мәҗбури ғайиб қиливетиш, балиларни ата-анилиридин мәҗбури айриветиш, хитайлар билән мәҗбури той қилдуруш вә адәм органлири тиҗарити билән шуғуллиништәк башқа җинайәтләрни садир қиливатқанлиқи қәйт қилинмақта.»

«Хитай хәвәр тори» 3-сентәбир күни айрим-айрим хәвәр берип, «‹ирқий қирғинчилиқ' ниң һечқандақ асаси йоқ», «шинҗаң пиланлиқ туғут сияситини қанун бойичә йолға қоймақта, ‹мәҗбурий туғмас қелиш' дәйдиған мәсилә йоқ» дегән темиларда аталмиш «тәтқиқат доклати» елан қилған. Доклатта «шинҗаңдики аялларниң өз ихтиярлиқи билән туғут чәкләш тәдбирлирини қоллинидиғанлиқи» баян қилинған.

Ирқий қирғинчилиққа тақабил туруш бирләшмисиниң қурғучлиридин бири болған дуня уйғур қурултийиниң мәслиһәтчиси лук ди пулфорд, хитайниң уйғур районида ирқий қирғинчилиқ даирисигә киридиған җинайәтләрни садир қеливатқанлиқи һәққидә ITV телевезийәсиниң хәвәр ториға язған мақалисидә мундақ дәп язған: «‹ирқий қирғинчилиққа қарши туруш әһдинамиси' гә имза қойған әнглийә вә башқа дөләтләрниң тарихтики бу әң еғир җинайәтниң алдини елиш вә уни тосуш мәҗбурийити бар.»

Әнглийә парламент әзаси том тугинхат ITV телевезийәсигә бәргән зияритидә әнглийә һөкүмитиниң хитайниң «шинҗаң» да йүргүзүватқан бастуруш җинайәтлиригә қарши чоқум көпрәк қаршилиқ билдүрүши керәкликини оттуриға қойған иди.

Дуня уйғур қурултийи лондон ишханисиниң мудири рәһимә мәһмут ханим мәзкур сот коллегийәсинң әнглийә вә дуняниң башқа җайлирида уйғур мәсилисини аңлитишта күчлүк қорал болидиғанлиқини тәкитлиди.

Муһаҗирәттә яшаватқан уйғурлар дуняда тунҗи қетим өзлири үчүн адаләт тәләп қилип қурулған «уйғур сот коллегийәси» дин чоң үмидләрни күтмәктикән.

«Уйғур сот коллегийәси» ниң қандақ бир истратегийә қоллинидиғанлиқи вә ITV телевезийәси қанили ашкарилиған «күчлүк испат» ларниң немә икәнлики һәққидә программизниң кейинки қисмида тохтилимиз.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт