En'giliyede "Uyghur sot kollégiyesi" qurulghan

Muxbirimiz nur'iman
2020-09-07
Élxet
Pikir
Share
Print
Kishilik hoquq adwokati jéfféri nayis(Geoffrey Nice) ependi öyidiki xizmet üstilide. 2020-Yili 2-séntebir, en'gliye.
Kishilik hoquq adwokati jéfféri nayis(Geoffrey Nice) ependi öyidiki xizmet üstilide. 2020-Yili 2-séntebir, en'gliye.
AP

Birleshme agéntliqning 3-séntebir bergen xewirige asaslan'ghanda, en'gliyening london shehiride dangliq kishilik hoquq adwokati jéfféri nayis bashchiliqida bir musteqil sot kollégiyesi qurulghan. "Uyghur sot kollégiyesi" dep atalghan bu kollégiye xitay hökümitining Uyghurlargha qaritilghan kishilik hoquq depsendichiliklirini tekshüridiken we toplan'ghan delil-ispatlar arqiliq xitay hökümitining "Irqiy qirghinchiliq" jinayiti üstidin qarar chiqiridiken.

Dunya Uyghur qurultiyi gherbte kishilik hoquq boyiche tonulghan adwokat we sotchi jéfféri nayisning xitay hökümitining Uyghur xelqige qarita yürgüzüwatqan zulumliri we irqiy qirghinchiliqliri üstidin xelq'ara qanun boyiche tekshürüsh élip bérishini telep qilghan iken. Jéfféri nayis ilgiri sabiq yuguslawiye fédératsiyesi bilen kéyinche sabiq sérbiye jumhuriyitining prézidénti bolghan slobodan miloshéwichni balqan urushi sewebidin sotqa tartishqa yétekchilik qilghan we xelq'ara jinayi ishlar soti bilen hemkarlashqan sabiq sotchi iken.

Bu heqte dunya Uyghur qurultiyining re'isi dolqun eysa ependi ziyaritimizni qobul qilip, mundaq dédi: "Xitay hökümitining sherqi türkistanda 'irqi qirghinchiliq' ilip bériwatqanliqi ré'alliq bolsimu, emma buning xelq'ara sot teripidin 'irqi qirghinchiliq' dep étirap qilinishi xitayni jawabkarliqqa tartishta nahayiti muhimdur."

"Uyghur sot kolligiyesi" héchqandaq bir hökümet yaki organlargha tewe bolmighan musteqil bir sot kollégiyesi bolup, xelq'ara qanunlardiki belgilimige asasen 2017-yildin buyan xitay hakimiyiti teripidin Uyghur we bashqa türki milletlerge yürgüzülgen zulumlar heqqidiki delil-ispatlarni yighidiken.

Bu kollégiyening mu'awin re'isi nikolas wich ependi kollégiye heqqide toxtilip, mundaq dédi: "Men nikolas wich, 'Uyghur sot kollégiyesi' ning mu'awin re'isi. Bu sot kollégiyesi bir ammiwi kollégiye, uning héchqandaq soda we yaki siyasiy pa'aliyetchilik xaraktéri yoq. U qanuniy tertip boyiche ish ilip baridu. Uning ezaliri adwokatlar we jem'iyetning bashqa saheliridiki nopuzluq kishilerdin terkib tapqan. Biz peqet pakitqa asaslinimiz. Biz jinayet ötküzülgen yaki ötküzülmigenlikige qarar qilishta, qiyas-perezlerge emes, peqet delil-ispatlargha asaslinimiz."

Melum bolushiche, mezkur sot kollégiyesining ezaliri bu heqtiki delil-ispatlarni toplashni bashlighan. Ular kelgüsi bir nechche ay ichide muhajirette yashawatqan Uyghurlarning delil-ispatlar bilen teminlishini ümid qilidiken. Tutup turush lagérlirida ishligen xadimlarning yéqinda metbu'atlargha bergen yéngi guwahliqliri bu qétimliq ispatlar qatarida nahayiti muhim orunda turidiken.

"Uyghur sot kollégiyesi" ning re'isi jéfféri nayis ITV téliwéziyesige bergen ziyaritide eslide xitay hökümitining jinayetlirige qarshi tedbir qollinishi kérek bolghan birleshken döletler teshkilatining "Qoli" ni xitayning "Baghlap" qoyghanliqini, shunga özlirining musteqil organ süpitide otturigha chiqqanliqini ilgiri sürdi. U bu heqte mundaq dégen: "Muhimi xitay birleshken döletler teshkilatining xewpsizlik mejliside ret qilish hoquqigha ige. Kishining ishen'güsi kelmeydighini bashqa komitétlarning jim turushi, bolupmu kishilik hoquq komitétining wezipisi qa'idige asasen xitayning jinayitini tekshürüsh bolsimu, wezipisini ada qilmighachqa, biz heriketke öttuq."

Dunya Uyghur qurultiyining xitay hökümitining Uyghurlargha yürgüzüwatqan irqiy qirghinchiliqini tekshürüsh üchün qurulghan bu sot kollégiyesi heqqidiki bayanatida mundaq déyilgen: "Xitayning sadir qiliwatqan jinayi qilmishliri heqqidiki eyibleshlerde, xitayning qesten adem öltürüsh, qul qilish, qanuniy resmiyetsiz türmige sélish, qiyin-qistaq, basqunchiliq we bashqa jinsi zorawanliq, mejburi tughmas qilish, mejburi ghayib qiliwétish, balilarni ata-aniliridin mejburi ayriwétish, xitaylar bilen mejburi toy qildurush we adem organliri tijariti bilen shughullinishtek bashqa jinayetlerni sadir qiliwatqanliqi qeyt qilinmaqta."

"Xitay xewer tori" 3-séntebir küni ayrim-ayrim xewer bérip, "'irqiy qirghinchiliq' ning héchqandaq asasi yoq", "Shinjang pilanliq tughut siyasitini qanun boyiche yolgha qoymaqta, 'mejburiy tughmas qélish' deydighan mesile yoq" dégen témilarda atalmish "Tetqiqat doklati" élan qilghan. Doklatta "Shinjangdiki ayallarning öz ixtiyarliqi bilen tughut cheklesh tedbirlirini qollinidighanliqi" bayan qilin'ghan.

Irqiy qirghinchiliqqa taqabil turush birleshmisining qurghuchliridin biri bolghan dunya Uyghur qurultiyining meslihetchisi luk di pulford, xitayning Uyghur rayonida irqiy qirghinchiliq da'irisige kiridighan jinayetlerni sadir qéliwatqanliqi heqqide ITV téléwéziyesining xewer torigha yazghan maqaliside mundaq dep yazghan: "'irqiy qirghinchiliqqa qarshi turush ehdinamisi' ge imza qoyghan en'gliye we bashqa döletlerning tarixtiki bu eng éghir jinayetning aldini élish we uni tosush mejburiyiti bar."

En'gliye parlamént ezasi tom tuginxat ITV téléwéziyesige bergen ziyaritide en'gliye hökümitining xitayning "Shinjang" da yürgüzüwatqan basturush jinayetlirige qarshi choqum köprek qarshiliq bildürüshi kéreklikini otturigha qoyghan idi.

Dunya Uyghur qurultiyi london ishxanisining mudiri rehime mehmut xanim mezkur sot kollégiyesinng en'gliye we dunyaning bashqa jaylirida Uyghur mesilisini anglitishta küchlük qoral bolidighanliqini tekitlidi.

Muhajirette yashawatqan Uyghurlar dunyada tunji qétim özliri üchün adalet telep qilip qurulghan "Uyghur sot kollégiyesi" din chong ümidlerni kütmektiken.

"Uyghur sot kollégiyesi" ning qandaq bir istratégiye qollinidighanliqi we ITV téléwéziyesi qanili ashkarilighan "Küchlük ispat" larning néme ikenliki heqqide programmizning kéyinki qismida toxtilimiz.

Toluq bet