Хитайниң әнглийәдә турушлуқ әлчиси уйғур сотиға қарши баянат бәргән

Мухбиримиз җәвлан
2021-09-14
Share
Хитайниң әнглийәдә турушлуқ әлчиси уйғур сотиға қарши баянат бәргән Хитайниң сабиқ ташқи ишлар министири, һазирқи әнглийәдә турушлуқ баш әлчиси җең зегуаң хитай билән америка оттурисидики сода сөһбитиниң әһвали тоғрисидики ахбарат елан қилиш йиғинида. 2019-Йили 13-декабир, бейҗиң.
REUTERS

Әнглийәниң лондон шәһиридә ечилған уйғур сот коллегийәсиниң иккинчи қетимлиқ испат аңлаш йиғини 13-сентәбир ғәлибилик аяғлашқан болсиму, униң хитай һөкүмитиниң "ирқий қирғинчилиқ җинайити" үстидин қарар чиқириш вәзиписи техи аяғлашмиған. Биринчи қетимлиқ испат аңлаш йиғини бу йил 6-айда ечилғандила олтуралмай қалған хитай һөкүмити гәрчә бу сотни етибарға алмайдиғанлиқини билдүргән болсиму, униңға болған наразилиқи вә әйибләшлирини тохтатмай кәлгәниди.

9-Айниң 10-күни хитайниң әнглийәдә турушлуқ әлчиханиси тор бетидә хитайниң әнглийәдә турушлуқ баш әлчиси җең зигуаңниң уйғур сотини әйибләб бәргән баянлири вә мухбирларниң соаллириға бәргән җаваблири елан қилинған. 10-Сентәбир күни, хитайниң әнглийәдә турушлуқ әлчиханиси мәхсус уйғур соти тоғрулуқ ахбарат елан қилиш йиғини өткүзгән болуп, хитай бу йиғинға өзиниң мухбирлиридин башқа йәнә BBC, руйтрес агентлиқи қатарлиқ көплигән чәтәл таратқулириниң мухбирлириниму тәклип қилғаниди. Йиғинда уйғур аптоном районлуқ һөкүмәт баянатчиси шү гуйшяң әнглийәдә ечилған уйғур сотини әйиблигән, хитайниң әнглийәдә турушлуқ әлчиси җең зегуаң буни техиму қоллап, "шү гуйшяң аталмиш уйғур сотиниң маһийитини пакит вә қанун җәһәттин ашкарилап бәрди. У пәқәт хитайға қарши күчләр ойнап чиққан бир мәйдан оюн" дегәниди.

Хитайниң әнглийә әлчиханисиниң тор бетидә елан қилинған баянатта, җең зегуаң уйғурларниң "җуңхуа милләтлири аилиси" ниң бир әзаси икәнликини, шинҗаңниң тәрәққияти вә хәлқниң бәхтигә һечкимниң хитай һөкүмитидәк көңүл бөлмәйдиғанлиқини, шинҗаң мәсилисиниң кишилик һоқуқ, милләт вә дин мәсилиси әмәс, бәлки террорлуққа, бөлгүнчиликкә, әсәбийликкә зәрбә бериш мәсилиси икәнликини тәкитлигән һәмдә кәспий тәрбийәләш мәркизини "әсәбийликни түгитиш вә униң алдини елиш орни" дәп ақлиған. У йәнә уйғурларниң 40 йилдин буянқи нопус көпийишини мисал кәлтүрүп, хитай һөкүмитиниң ирқий қирғинчилиқ җинайитини инкар қилған.

У әнглийәдә ечилған икки қетимлиқ уйғур сотини әйибләп: "аталмиш уйғур соти маһийәттә хитайни қарилашни мәқсәт қилған сиясий оюн, бу сот хитайға қарши күчләр ярдәм қилған һөкүмәтсиз орган, у ялған, униң һечқандақ қанун асаси яки тәсир күчи йоқ. Сотта көрситилгән аталмиш испатларниң һәммиси ялған вә сахта учурлар. Аталмиш мутәхәссисләр болса узун йил хитайға төһмәт қилиш вә ялған учур тарқитиш билән шуғуллинип кәлгәнләр. Бу сотни тәшкиллигүчиләр аталмиш гуваһчиларни, ялғандин зиянкәшликкә учриғучи болувалған артислирини бир йәргә әкелип оюн қойди. Бу тәшкилатниң мәқсити хитайни қарилаш, аммини қаймуқтуруш, хитай билән әнглийә оттурисидики достлуққа вә бу икки дөләт оттурисидики тәрәққиятқа бузғунчилиқ қилиш. Биз бу яман ғәрәзлик қилмишқа қәтий қарши туримиз вә уни әйләймиз".

Лук әпәнди хитай әлчисиниң бу әйбиләшлиригә баһа берип мундақ деди: "хитай әлчисиниң уйғур сотини әйиблиши һәйран қаларлиқ иш әмәс, чүнки улар буниңдин қаттиқ осал һалға чүшүп қалди. Улар башқиларниң һәқиқий әһвални билип қелишини халимайду. Шуңа улар күчиниң баричә бу сотқа бузғунчилиқ қилишқа урунуп кәлди. Шуңа уларниң әйиблиши әҗәблинидиған иш әмәс, бәлки номуслуқ бир иш, қорқунчлуқ хитай коммунист һөкүмитиниң бундақ қилиши нормал иш".

Җең зегуаң йәнә "сумурғ телевизийәси" мухбириниң: "әнглийә һөкүмити уйғур сотини қолламду? әгәр қоллап қалса бу соттин кейин хитайға техиму еғир җаза йүргүзәмду?" дегән соалиға җаваб берип: "бу сот ялған сот, хитайға қарши күчләр оюн ойнаватиду. Бу сотниң һечқандақ тәрәққияти болмайду, чоқум мәғлуп болиду; хитайниң шинҗаң сияситиниму өзгәртәлмәйду. Әнглийә һөкүмити бизгә бу сотниң ишиға арилашмайдиғанлиқини ейтти. Бу сот бир һөкүмәтсиз орган, униң һечқандақ қануни нопузи йоқ. Лекин мәсилә шуки, сиз бу адәмләрниң хитай тоғрулуқ питнә-иғва тарқитишиға йол қоймаслиқиңиз керәк, чүнки улар мушундақ қилиш арқилиқ хитай-әнгилийә хәлқи арисидики ишәнч вә достлуқни бузиду. Әгәр әнглийә бу иш сәвәбидин хитайға җаза йүргүзсә хаталишиду, улар хитайға қарши күчләрниң езиқтурушиға алданмаслиқи керәк" дегән.

Хитайға қарши парламент әзалири хәлқара бирликиниң кординатори лук ди полфорд әпәнди әнглийә һөкүмитиниң уйғур соти һәққидики позитсийәси һәққидә тохтилип мундақ деди: "әнглийә бу сотқа көңүл бөлүштин имканқәдәр өзини қачуруп кәлди. Шуңа бу иш техиму көп ғәрблик сиясәтчиләр вә паалийәтчиләрниң башқа таллиши йоқ әһвалда елип баридиған хизмити болуп қалди".

Анализчиларниң қаришичә, уйғур сот коллегийәсиниң икки қетимлиқ испат аңлаш йиғини хитайниң уйғурларға елип бериливатқан ирқий қирғинчилиқ җинайитини адил сот мәйданида паш қилиш билән биргә, хәлқара җамаәтниң буниңға болған диққитини һәр даим җанлиқ тутуп туридиған муһим паалийәт болуп, хитай компартийәсиниң рәзил маһийити вә хәтирини дуняға тонутушта бәлгилик рол ойнайдикән. Хитай бу уйғур сотини қанчә әйиблигәнчә, һәқиқәтни көрүп йәткән дуня җамаәтчилики алдида техиму рәсвалишдикән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт