Xitayning en'gliyede turushluq elchisi Uyghur sotigha qarshi bayanat bergen

Muxbirimiz jewlan
2021-09-14
Share
Xitayning en'gliyede turushluq elchisi Uyghur sotigha qarshi bayanat bergen Xitayning sabiq tashqi ishlar ministiri, hazirqi en'gliyede turushluq bash elchisi jéng zégu'ang xitay bilen amérika otturisidiki soda söhbitining ehwali toghrisidiki axbarat élan qilish yighinida. 2019-Yili 13-dékabir, béyjing.
REUTERS

En'gliyening london shehiride échilghan Uyghur sot kollégiyesining ikkinchi qétimliq ispat anglash yighini 13-séntebir ghelibilik ayaghlashqan bolsimu, uning xitay hökümitining "Irqiy qirghinchiliq jinayiti" üstidin qarar chiqirish wezipisi téxi ayaghlashmighan. Birinchi qétimliq ispat anglash yighini bu yil 6-ayda échilghandila olturalmay qalghan xitay hökümiti gerche bu sotni étibargha almaydighanliqini bildürgen bolsimu, uninggha bolghan naraziliqi we eyibleshlirini toxtatmay kelgenidi.

9-Ayning 10-küni xitayning en'gliyede turushluq elchixanisi tor bétide xitayning en'gliyede turushluq bash elchisi jéng zigu'angning Uyghur sotini eyibleb bergen bayanliri we muxbirlarning so'allirigha bergen jawabliri élan qilin'ghan. 10-Séntebir küni, xitayning en'gliyede turushluq elchixanisi mexsus Uyghur soti toghruluq axbarat élan qilish yighini ötküzgen bolup, xitay bu yighin'gha özining muxbirliridin bashqa yene BBC, ruytrés agéntliqi qatarliq köpligen chet'el taratqulirining muxbirlirinimu teklip qilghanidi. Yighinda Uyghur aptonom rayonluq hökümet bayanatchisi shü guyshyang en'gliyede échilghan Uyghur sotini eyibligen, xitayning en'gliyede turushluq elchisi jéng zégu'ang buni téximu qollap, "Shü guyshyang atalmish Uyghur sotining mahiyitini pakit we qanun jehettin ashkarilap berdi. U peqet xitaygha qarshi küchler oynap chiqqan bir meydan oyun" dégenidi.

Xitayning en'gliye elchixanisining tor bétide élan qilin'ghan bayanatta, jéng zégu'ang Uyghurlarning "Jungxu'a milletliri a'ilisi" ning bir ezasi ikenlikini, shinjangning tereqqiyati we xelqning bextige héchkimning xitay hökümitidek köngül bölmeydighanliqini, shinjang mesilisining kishilik hoquq, millet we din mesilisi emes, belki térrorluqqa, bölgünchilikke, esebiylikke zerbe bérish mesilisi ikenlikini tekitligen hemde kespiy terbiyelesh merkizini "Esebiylikni tügitish we uning aldini élish orni" dep aqlighan. U yene Uyghurlarning 40 yildin buyanqi nopus köpiyishini misal keltürüp, xitay hökümitining irqiy qirghinchiliq jinayitini inkar qilghan.

U en'gliyede échilghan ikki qétimliq Uyghur sotini eyiblep: "Atalmish Uyghur soti mahiyette xitayni qarilashni meqset qilghan siyasiy oyun, bu sot xitaygha qarshi küchler yardem qilghan hökümetsiz organ, u yalghan, uning héchqandaq qanun asasi yaki tesir küchi yoq. Sotta körsitilgen atalmish ispatlarning hemmisi yalghan we saxta uchurlar. Atalmish mutexessisler bolsa uzun yil xitaygha töhmet qilish we yalghan uchur tarqitish bilen shughullinip kelgenler. Bu sotni teshkilligüchiler atalmish guwahchilarni, yalghandin ziyankeshlikke uchrighuchi boluwalghan artislirini bir yerge ekélip oyun qoydi. Bu teshkilatning meqsiti xitayni qarilash, ammini qaymuqturush, xitay bilen en'gliye otturisidiki dostluqqa we bu ikki dölet otturisidiki tereqqiyatqa buzghunchiliq qilish. Biz bu yaman gherezlik qilmishqa qet'iy qarshi turimiz we uni eyleymiz".

Luk ependi xitay elchisining bu eybileshlirige baha bérip mundaq dédi: "Xitay elchisining Uyghur sotini eyiblishi heyran qalarliq ish emes, chünki ular buningdin qattiq osal halgha chüshüp qaldi. Ular bashqilarning heqiqiy ehwalni bilip qélishini xalimaydu. Shunga ular küchining bariche bu sotqa buzghunchiliq qilishqa urunup keldi. Shunga ularning eyiblishi ejeblinidighan ish emes, belki nomusluq bir ish, qorqunchluq xitay kommunist hökümitining bundaq qilishi normal ish".

Jéng zégu'ang yene "Sumurgh téléwiziyesi" muxbirining: "En'gliye hökümiti Uyghur sotini qollamdu? eger qollap qalsa bu sottin kéyin xitaygha téximu éghir jaza yürgüzemdu?" dégen so'aligha jawab bérip: "Bu sot yalghan sot, xitaygha qarshi küchler oyun oynawatidu. Bu sotning héchqandaq tereqqiyati bolmaydu, choqum meghlup bolidu؛ xitayning shinjang siyasitinimu özgertelmeydu. En'gliye hökümiti bizge bu sotning ishigha arilashmaydighanliqini éytti. Bu sot bir hökümetsiz organ, uning héchqandaq qanuni nopuzi yoq. Lékin mesile shuki, siz bu ademlerning xitay toghruluq pitne-ighwa tarqitishigha yol qoymasliqingiz kérek, chünki ular mushundaq qilish arqiliq xitay-en'giliye xelqi arisidiki ishench we dostluqni buzidu. Eger en'gliye bu ish sewebidin xitaygha jaza yürgüzse xatalishidu, ular xitaygha qarshi küchlerning éziqturushigha aldanmasliqi kérek" dégen.

Xitaygha qarshi parlamént ezaliri xelq'ara birlikining kordinatori luk di polford ependi en'gliye hökümitining Uyghur soti heqqidiki pozitsiyesi heqqide toxtilip mundaq dédi: "En'gliye bu sotqa köngül bölüshtin imkanqeder özini qachurup keldi. Shunga bu ish téximu köp gherblik siyasetchiler we pa'aliyetchilerning bashqa tallishi yoq ehwalda élip baridighan xizmiti bolup qaldi".

Analizchilarning qarishiche, Uyghur sot kollégiyesining ikki qétimliq ispat anglash yighini xitayning Uyghurlargha élip bériliwatqan irqiy qirghinchiliq jinayitini adil sot meydanida pash qilish bilen birge, xelq'ara jama'etning buninggha bolghan diqqitini her da'im janliq tutup turidighan muhim pa'aliyet bolup, xitay kompartiyesining rezil mahiyiti we xetirini dunyagha tonutushta belgilik rol oynaydiken. Xitay bu Uyghur sotini qanche eyibligenche, heqiqetni körüp yetken dunya jama'etchiliki aldida téximu reswalishdiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet