Amérikadiki ikki Uyghur teshkilati “Nobél tinchliq mukapati” ning kolléktip namzatliqigha körsitildi

Muxbirimiz eziz
2022.02.04
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Tom su'ozi: “Biz Uyghurlarning awazi bolushimiz kérek” Amérika dölet mejlis ezasi tom su'ozi(Tom Suozzi) yighinda söz qilmaqta. 2020-Yili 23-aprél, washin'gton.
AP

Xitay hökümiti 2022-yili 4-féwraldiki béyjing qishliq olimpik musabiqisige sahibxanliq qilish harpisida, amérika hökümitining qanun chiqirish orgini bolghan amérika dölet mejlisi ezaliridin tam swazi we kristofér simis norwégiye nobél mukapati komitétigha birlikte mektup yollighan. Mektupta ular Uyghur kishilik hoquq qurulushi we Uyghur herkiti teshkilatini 2022-yilliq “Nobél tinchliq mukapati” ning kolléktip namzatliqigha körsetken hemde “Bu ikki teshkilat yillardin buyan Uyghur rayonidiki depsendichilik we zulumni pash qilishta ülgilik rol oynighan” dep körsetken.

Nobél mukapati komitétigha ewetilgen mektupta bu ikki teshkilatning nöwette qirghinchiliqqa we insaniyetke qarshi jinayetlerge duch kéliwatqan Uyghur we bashqa türkiy tilliq xelqlerning heq-hoquqlirini hémaye qilish arqiliq dunyada tinchliq we dostluq berpa qilishqa küch chiqiriwatqanliqi alahide tekitlen'gen. Shundaqla Uyghur diyaridiki türlük zulum we qirghinchiliq qilmishliri nuqtiliq bayan qilinip: “Ishenchimiz kamilki, bir künlerde Uyghurlar bashtin kechüriwatqan qirghinchiliq haman ayaqlishidu. Shu waqitta dunya xelqi bu qirghinchiliqning ijrachilirini soraqqa tartidu. Ene shu waqitta Uyghur kishilik hoquq qurulushi teshkilatining delil-ispatlar arqiliq höjjetleshtürüp chiqqan matériyalliri buningda hel qilghuch rol oynaydu,” déyilgen.

Amérika dölet mejlis ezasi kiristofér simis(Christopher Smith) yighinda söz qilmaqta. 2020-Yili 23-aprél, washin'gton.
Amérika dölet mejlis ezasi kiristofér simis(Christopher Smith) yighinda söz qilmaqta. 2020-Yili 23-aprél, washin'gton.

Melum bolushiche, Uyghur diyaridiki qirghinchiliq ewjige chiqqanséri buni pash qilish hemde dunya xelqini bu qehbihliktin xewerlendürüsh, shundaqla dunya alliqachan “Hergiz qaytilanmaydu” dep wede bergendin kéyinmu bu qirghinchiliqning yenila otturigha chiqishidin imkaniyetning bariche saqlinish toghrisida amérikadiki bu ikki teshkilat küchining yétishiche tirishchanliqlarni körsitip kelgen. Shuning üchünmu ularning bu jehettiki tirishchanliqi mas qedemde xitay hökümitidin kéliwatqan türlük tehditler we “Öch élish” largha duch kelgen. Emma ularning heqqaniyet we adalet üchün qiliwatqan küreshlirini toxtitip qalalmighan. Bu nuqta nobél komitétigha yollan'ghan mektuptimu alahide orun alghan bolup: “Tarix ularning izchil dawam qilghan tirishchanliqini, jümlidin 21-esirdiki eng zor heqler depsendichilikini tosup qélish üchün körsetken baturluqini untumaydu” déyilgen.

Uyghur kishilik hoquq qurulushining diréktori ömer qanat ependi bu heqte söz bolghanda, ikki Uyghur teshkilatining nobél tinchliq mukapati namzatliqigha körsitili'ishi, mahiyette muhajirettiki barliq Uyghur pa'aliyetchilirining xelq'arada étirap qilinishi bolidighanliqini, shunga nöwette Uyghurlar qirghin qiliniwatqan pewqul'adde shara'itta buning alahide ehmiyetke ige ikenlikini bildürgen.

Uyghur kishilik hoquq qurulushining qurghuchiliridin biri, shuningdek uning hey'et komititéining re'isi nuriy türkel ependi bolsa bu namzatliqqa körsitishning qosh ehmiyetke ige ikenlikini alahide tekitlidi.

Uyghur herkiti teshkilatining re'isi roshen abbas bu qétimqi namzat körsitishtin bekmu xursen bolghan kishilerning biri. Uning qarishiche, bu qétimqi namzat körsitish mahiyette muhajirettiki Uyghur teshkilatliri yillardin buyan herqaysi döletlerde oxshimighan shekilde dawam qilduriwatqan pa'aliyetlerning xelq'arada yene bir qétim étirap qilinishi hésaplinidiken.

‍Ömer qanat ependining qarishiche, bundaq bir teklipning otturigha chiqishi éniqla xitay hökümiti zadila kütmigen bir hadise hésaplinidiken. Shu sewebtinmu xitay hökümitining bu teklipke hujum qilishi hemde bashqa töhmetlerni chaplishi éhtimalgha bekmu yéqin iken. Emma buningliq bilen heqiqetni özgertish mumkin emes iken.

Her yili nobél tinchliq mukapatigha namzat qilip körsitilidighan shexs we teshkilatlar on-yigirmige yétidighan bolup, buningdiki riqabet we tallash bekmu keskin bolidiken. Emma Uyghur herkiti teshkilatining re'isi roshen abbasning qarishiche, bu yilliq mukapatni alalmighan teqdirdimu buni “Bir qétimliq meghlubiyet” dep qarashqa bolmaydiken.

Bu mesile heqqide nuriy türkel ependimu mushuninggha oxshiship kétidighan qarashta iken. Uning qarishiche, bu mukapatning axiriqi hésabta qolgha kélishidin köre, nöwettiki weziyette Uyghur teshkilatlirining nobél tinchliq mukapatining namzatliqigha körsitilishi hemmidinmu bekrek muhim iken.

Melum bolushiche, buningdin ilgiri muhajirettiki Uyghur dawasining bayraqdarliridin rabiye qadir xanim we xitay türmiside menggülük qamaq jazasini ötewatqan Uyghur ziyalisi ilham toxti ayrim-ayrim halda “Nobél tinchliq mukapati” ning namzatliqigha körsitilgen. Nöwette bu xewer herqaysi axbarat wastiliridin keng yer almaqta iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.