"шинҗаң вәзийити" ни ашкарилиған хитай инжинер 4 йиллиқ кесиветилгән

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2021-02-18
Share
Хитай қораллиқ күчлири уйғурлар зич олтурақлашқан районда чарлаш елип бериватқан көрүнүш. 2013-Йили 29-июн, үрүмчи.
AFP

4 Йиллиқ қамақ җазасиға учриған хитай инжинер һазирға қәдәр путидики кишәндин қутулалмиған.

"бүйүк ира" тори 17-феврал "оғли тивиттерда шиҗаң тоғрулуқ учур тарқатқанлиқи үчүн җазалинип путиға кишән селинди, аниси торда ярдәм сориди" намлиқ бир хәвәр елан қилди.

Хәвәрдә мунулар баян қилиниду: әсли юрти лиявниң өлкисиниң шеняң шәһридин болған ли лин 2018-йили 3-айниң 3-күни үрүмчи шимиго районлуқ сақчи идариси тәрипидин тутуп кетилиду. 2018-Йили 4-айниң 2-күни рәсмий қолға елинған һәмдә шу йили 11-айда "дөләтни парчилашқа урунуш вә дөләтни парчилашқа урунушқа қутратқулуқ қилиш" җинайити билән 4 йиллиқ қамақ җазасиға мәһкум қилинған. У юқири сотқа әрз қилған болсиму, әслидики һөкүм күчкә игә қилинған.

Ли линниң аниси ли шинхуа 2020-йили уйғур аптоном районлуқ юқири сот мәһкимисигә әрз қилған. Әмма сот мәһкимисигә киргүзүлмигән вә нәтиҗигә еришәлмигән. Бир сот хадими униңға "мениң вәзипәм сени соттин йирақлаштуруш" дегән. Ли шинхуа 2021-йили 2-айниң 10-күни үрүмчи шәһәрлик 1-тутуп туруш орниға телефон қилип оғлиниң путидики кишәнни еливетишни тәләп қилған. Бирақ мәсул сақчи хадими униңға "шинҗаң уйғур аптонум райониниң бәлгилимә низамлириға бинаән, бу хил делодики адәмләрниң путиға давамлиқ кишән селиниду" дәп җавап бәргән.

Ли лин немә гунаһи үчүн 4 йиллиқ қамақ җазасиға мәһкум болған?

Хәвәрдә баян қилинишичә, ли лин үрүмчидә юмшақ детал инженери сүпитидә хизмәт қиливатқан болуп, у қолға елиништин илгири тосақ атлап "шинҗаң вәзийити" тоғрисида йотуб вә тивиттерда 5 парчә учур тарқатқан. Бу 5 парчә учурниң асасий мәзмуни мундақ икән:

1. Һазир шинҗаң кочилирида асасий җәһәттин қол телефонлирини тәкшүрмәйдиған болди. Әмма бу йилниң бешидин тартип шинҗаң нопусидики пүткүл адәмләр сақчиға берип тизимлитиш, қан әвришкисини вә көз қарчуғи бәлгисини әнгә алдуруш башланди. Аммиви сорунлар вә шәһәрниң кириш-чиқиш еғизлирида тәкшүрүш бурунқидәк давам қиливатиду. Коча доқмушлиридики қораллиқ сақчиларниң сани илгирики 2 йилға селиштурғанда, көрүнәрлик азайди.

2. Шинҗаңдики тор системиси давамлиқ үзүлүп туриду. VPN Ниң юмталлириниму ишләткили болмайду.

3. Ай шәкиллик бәлгиләр, мәсчит бәлгилири вә һалал ибарилирини бикар қилиш һазирқи йеңи сиясәт. Бу хилдики бәлгиләр чүшүрүлгән мәһсулатларниң мал ишкаплиридин орун елишиға иҗазәт йоқ. Мәсчитләрниң чеқилидиғанлиқи тоғрисида хәвәрләр тарқиливатиду. Техи көрмидуқ.

4. Шинҗаңда һәр 500 митерда бирдин сақчи понкити бар. Униңға қорал-ярақлар вә чарлаш машинилири қошулған. Уни пенсийәгә чиққан бир киши "аммиға қолайлиқ яритиш понкити" дәп атиди. Биз һәммимиз уни "потәй" дәп атаймиз. Потәйләр һәммә йәргә орунлаштурулған.

5. Орнини толдурғили болмайду, һазирқи сиясәт мушундақ давамлашқан тәқдирдә, бу миллий зиддийәтни күнсири өткүрләштүриветиду. Бир кадир бир намратни қутулдуруш, "қошмақ туғқан" болуш дегәнләр һәргиз ақмайду. Муһими юқири бесим шәкилләндүргән қорқунуш вә турмуш қолайсизлиқлири кишиләрни сараң қилай дәп қалди, нәпрәтләнгүчиләр вә наразилиқ билдүргүчиләр дәрһал өгиниш курслириға соланмақта.

Ли лин бу хәвәрләрни хитайниң җаза лагерлири түзүми җиддий иҗра қилиниватқан 2018-йилиниң башлирида тарқитип, һөкүмәт даирилириниң дәрһал диққитини тартқан. Хәвәрдә тилға елинишичә, сақчилар уни дөләт сиртидики иҗтимаий таратқулардин пайдилинип "ялған хәвәр тарқитиш, дөләт рәһбәрлиригә төһмәт қилиш, дөләтниң мәвҗут сияситигә вә дөләтниң шинҗаңниң муқимлиқини сақлашқа мунасивәтлик тәдбирлиригә һуҗум қилиш, шинҗаңниң муқимлиқиға даир тәдбирләргә яман нийәттә баһа бериш" дегәндәк җинайәтләр билән тутқан. Андин униң нопусини шинҗаң нопуси қилип өзгәртип, бир талай ялған төһмәтләр билән 4 йиллиқ кесивәткән.

Д у қ баянатчиси дилшат решит бу һәқтә тохталғанда, хитайниң җаза лагерлириға мунасивәтлик мәхпийәтликләрни сақлаш үчүн милләт айримай җазалаш сиясити елип бериватқанлиқини тилға алди.

Ли линниң аниси ли шинхуа 17-феврал син көрүнүши арқилиқ иҗтимаий таратқуларда елан қилған наразилиқ баянатида шинҗаң һөкүмәт даирилирини "раст гәпни қилмайдиған, пакитқа һөрмәт қилмайдиған, қанунға һөрмәт қилмайдиған адаләтсиз орун" дәп әйиблигән һәмдә оғлиниң путидики ишкәлни 3 йилдин буян еливәтмигәнликигә наразилиқ билдүргән. Хәвәрдә әскәртишичә, ли шинхуа бу һәқтә чәт әл ахбаратиниң зияритини қобул қилғанлиқи үчүн һазир назарәт астида икән.

Д у қ ниң муавин рәиси пәрһат муһәммиди әпәнди бу һәқтә пикир баян қилип, хитайниң өз пуқрасиға салған бу зулимидин шәрқий түркистан хәлқиниң көрүватқан еғир күлпәтлирини қияс қилиш мумкинликини илгири сүрди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт