Меһманхана хадими: "үрүмчидә бихәтәрлик тәдбирлири илгирикидәк, районларға қаритилған башқуруш пәрқлиқ"

Мухбиримиз меһрибан
2021-03-25
Share
Меһманхана хадими: Хитай қораллиқ күчлири уйғурлар зич олтурақлашқан районда чарлаш елип бериватқан көрүнүш. 2013-Йили 29-июн, үрүмчи.
AFP

23-Март күни иҗтимаий таратқуларда уйғур дияридики корла, үрүмчи қатарлиқ шәһәрләрдә йол бойи вә мәйданлардики ришаткиларниң еливетилип, кимлик тәкшүрүш понкитлириниң адәмсиз қалғанлиқи һәққидики син көрүнүшлири тарқалди.

Бу хилдики учурлардин корла шәһридики мәлум нәшпүтзарлиқ вә хәлқ мәйдани икәнлики билингән бир син филимидә хитай тилида сөлигән бир әр киши: "адәмгияһ бағчисидики һәммә ришаткилар еливетилипту, бу ришаткилар техи төнүгүн бар иди, бүгүн һәммиси еливетилипту," дегән.

Мәзкур син филимидә хитай тилида сөзлигән йәнә бир аялму хәлқ мәйданидики ришаткиларниң еливетилгәнликидин хошал болғанлиқини ипадилигән.

У мундақ дегән: "қараңлар, бу хәлқ мәйдани, бу йәр ечиветилипту. Һәтта ришаткиларму еливетилипту. Қараң, тәкшүрүшму әмәлдин қалдурулупту. Удул кирсә болидикән, хәлқ мәйдани 24 саәт ечиветилипту. Әтидин башлап биз хәлқ мәйданида дәрс өтсәк болғудәк, бултур хәлқ мәйдани бир йил тақиветилгән иди, бүгүн ахири ечилипту."

Мәзкур син филими торға қоюлғандин кейин охшимиған инкаслар йолланған. Бәзи инкасларда буниң "бу хитай һөкүмити хәлқара җәмийәтни алдаш үчүн ясиған сахта көрүнүш" икәнлики тәкитләнсә, йәнә бәзи инкасларда "бу хитайниң уйғурларға қаратқан назарәт системисини бошашқанлиқниң бишарити" дейилгән.

Буниңға қарита радийомиз корла, үрүмчи қатарлиқ шәһәрләрдики сақчи идарилири билән аһалиләр кометити қатарлиқ һөкүмәтниң идарә-органлириға телефон қилип әһвал игиләшкә тиришти. Әмма бу орунларға қилған телифонлиримиз уланмиди яки җавапсиз қалди.

Тордин издәш арқилиқ үрүмчи йеңишәһәр районидики "универсал меһманхана" дәп аталған хәлқаралиқ 5 юлтузлуқ меһманханиниң мулазимәтчи хадимиға телефонимиз уланди. Бу мулазимәтчи хадим "үрүмчидә бихәтәрлик тәдбирлири йәнила илгирикидәк чиң, әмма районларға қаритилған башқуруш түзүми пәрқлиқ" икәнликини билдүрди.

Меһманхана хадими билән болған қисқа сөһбәт төвәндикидәк давамлашти:

Соал: меһманханаңларда чәт әлликләр қобул қилинамду?

Җавап: шундақ һазир чәт әлликләрни қобул қилимиз.

Соал: қачандин башлап чәт әлликләр қобул қилинидиған болди?

Җавап: техи йеқиндила башлидуқ. Сизниң йәнә сорайдиған башқа соаллириңиз барму?

Соал: һазир әтрапниң муһити қандақ? назарәт камералири барму?

Җавап: бар, шинҗаңниң һәммә җайлирида назарәт камералири бар.

Соал: ундақта, ришаткиларчу? илгири мән көплигән ришаткиларни көргән, һазирму барму?

Җавап: ришаткилар бурундинла бар.

Соал: һазирму барму?

Җавап: шундақ тоғра, һазирму бар.

Соал: аңлишимизчә, үрүмчиниң тәңритағ районида йол бойидики ришаткилар бирнәччә күн илгири еливетилипту. Билмәкчи болғиним, һазир ришаткилар арқилиқ тосуп тәкшүрүш бикар қилиндиму-қандақ?

Җавап: мән тәңритағ районидики әһвалларни ениқ билмәймән. Чүнки үрүмчидики һәр бир районда йолға қоюлған сиясәт-тәдбирләр охшимайду.

Соал: тәңритағ районида сиясәт бирқәдәр чиңму?

Җавап: шундақ, бирқәдәр чиң.

Соал: тәңритағ районида сиясий тәдбирләр бирқәдәр күчлүк, шундақму? силәрниң меһманханаңлар йеңишәһәр районидиму?

Җавап: шундақ.

Соал: бу әтрапта уйғурлар көпму? яки хәнзулар көпму?

Җавап: хәнзулар бир қәдәр көп.

Соал: хәнзулар көп икәндә? шуңа сиз бу районни бихәтәр дәп қарайдикәнсиз-һә? уйғурлар бар тәрәптики тәкшүрүш қандақ? тәңритағ районида тәкшүрүш йәнила нисбәтән чимңму?

Җавап: шинҗаңда һәммә җай бихәтәр. Әнсирәш һаҗәтсиз.

Соал: йол бойида қатнаш сақчилири вә башқа сақчилар барму?

Җавап: бар.

Соал: коча чарлиғучи сақчилар һазирму барму?

Җавап: бар, илгиридинла бар иди.

Соал: сақчи вә сақчи машинилири бар, шундақму?

Җавап: тоғра бар. Шинҗаң интайин бихәтәр.

Соал: буниң ичкири өлкиләрдики шәһәрләрдин пәрқи қәйәрдә? билишимчә, ичкири өлкиләрдики шәһәрләрдә бундақ җиқ сақчилар болмиса керәк.

Җавап: һәммиси җуңгониң йери, көп пәрқи йоқ.

Соал: саңхәй, бейҗиңларда бундақ көп сақчилар болмиса керәк, әмма үрүмчидә сақчилар йәнила шундақ көп икән.

Җавап: шундақ, интайин бихәтәр дәп билсиңиз болиду, ханим.

Соал: сақчилар көп шуңа мушундақ дәватамсиз?

Җавап: ундақ әмәс. . .

Соал: һазир милләтләр арисидики мунасивәт қандақ? зидйәт-тоқунушлар йүз бериватамду?

Җавап: ундақ ишлар йүз бәрмәйду, ханим.

Соал: шундақму? чүнки сақчилар көп, муқимлиқ тәдбирлири күчлүк, назарәт камералири көп, сиз мушундақ һес қиламсиз?

Җавап: мән бундақ қаримаймән.

Соал: ундақта, сизиң қаришиңиз қандақ?

Җавап: ханим, сизниң йәнә башқа ишңиз барму? мән һазир хизмәт беҗириватимән.

Соал: билдим, мән пәқәт әтрапниң бихәтәрлик әһвалини оқай дегән.

Җавап: бу йәр интайин бихәтәр. Пүткүл шинҗаң интайин бихәтәр.

Соал: сиз йиғивелиш лагири, тәрбийиләш мәктәплири дегән җайларниң барлиқини биләмсиз?

Җавап: яқ, ханим, мән ундақ җайларни билмәймән.

Соал: үрүмчидики барлиқ меһманханилар чәт әлликләрни қобул қиламду?

Җавап: мән башқа меһманханиларниң әһвалини билмәйдикәнмән.

Мушу җаваптин кейин меһманханиниң бу мулазимәтчи хадими башқа бирәйләнни чақирди вә телефонимиз үзүлди.

Чәт әлләрдики вәзийәт анализчилиридин голландийәдики асийә уйғур ханимму иҗтимаий таратқуларда тарқалған корла вә үрүмчи қатарлиқ шәһәрләрдә ришаткиларниң еливетилгәнлики һәққидики син филимлири билән хитайниң уйғур сиясити һәққидики инкасларни көргәнликини билдүрди.

Асийә уйғур ханим хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаратқан қаттиқ назарәт системисиниң ундақ тез өзгәрмәйдиғанлиқини, әмма хәлқараниң бесими сәвәблик хитай һөкүмитиниң өз тәшвиқатлирида уйғурларға қаратқан сияситини пәрдазлап көрситиши мумкинликини билдүрди.

Асия ханим өзиниң илгири үрүмчидики мәзгилидә аһилилар кометитида ишлигәнликини билдүрүп, һазирқи вәзийәттә "5-июл үрүмчи вәқәси" дин кейинки бир мәзгиллик бошаш вәзийитиниң қайта барлиққа келишидин үмид йоқлиқини, һәтта мумкин әмәсләкини тәкитлиди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт