Doktor aspirant xanna bélgiyediki ablimit tursunning görüdiki ayali we balilirini körüp kelgen

Muxbirimiz gülchéhre
2019-10-03
Élxet
Pikir
Share
Print
Bélgiyede yashawatqan ablimit tursun ependining ayali höriyet abdulla, perzentliri rehime(17 yash), imran(15 yash), yunus(7 yash), xediche(5 yash).
Bélgiyede yashawatqan ablimit tursun ependining ayali höriyet abdulla, perzentliri rehime(17 yash), imran(15 yash), yunus(7 yash), xediche(5 yash).
Ablimit Tursun ependi teminligen

Bélgiyediki ablimit tursun görüdiki ayali we baliliridin dawamliq endishe qilmaqta

1-Öktebir küni firansiye axbarat agéntliqi, merkizi axbarat agéntliqi we bélgiyede firansuzche chiqidighan "Hörriyet" géziti qatarliq taratqularda bélgiyede panahliniwatqan ablimit tursunning ürümchidiki a'ilisining xitay da'irilirining tehditi astida qalghanliqi qaytidin xewer qilindi.

Ablimit tursun ependi muxbirlargha "Ayal we balilirim öyde nazaretke élin'ghan, ruxsetsiz héch yerge baralmaydu" dégen. U yene xitay hökümitining ayali we balilirigha hazirghiche pasport chiqirip bermigenliki heqqide shikayet qilghan.

2017-Yili bélgiyege kelgen ablimit tursunning siyasiy panahliq iltimasi 2018-yili qobul qilin'ghan. Emma xitay hökümiti uning ayali we balilirining pasportini béjirip bermigenliki seweblik u a'ilisi bilen hazirghiche jem bolalmay kelmekte.

Buningdin bir qanche ay ilgiri ablimit tursun ependi bélgiye da'irilirining Uyghur diyarigha ikki nöwet diplomat ewetken bolsimu, lékin ularning ayali bilen körüshtürülmigenlikini bayan qilghan idi.

Bélgiye elchixanisining özliridin panahliq telep qilip kirgen ablimitning ayal-balilirini sirtqa mejburiy chiqiriwétishi taratqulargha ashkarilan'ghandin kéyin, bu weqe "Mes'uliyetsizlik we rehimsizlik" dep tenqid qilin'ghan idi. Eyni waqitta bélgiye tashqi ishlar ministirliqining bélgiyening béyjingda turushluq elchixanisini aqlap, bélgiyening kichik bir dölet ikenliki, bu bir a'ilini dep xitayning chishigha tégishke jür'et qilalmaydighanliqini bildürgenliki ashkarilan'ghan idi.

Bu ish saylam mezgilige toghra kelgen bolghachqa Uyghur mesilisi bélgiyede birdinla döletlik mesilige aylan'ghan. Bélgiye tashqi ishlar ministirliqi bélgiyening béyjingda turushluq elchixanisini aqlap, bélgiyening kichik bir dölet ikenliki, ularni dep xitayning chishigha tégishke jür'et qilalmaydighanliqini bildürgen idi.

Ablimitning a'ilisini elchixanidin chiqiriwétish buyruqi bélgiye tashqi ishlar ministirliqidin bérilgen

Ablimit tursunning parchilan'ghan a'ilisining qaytidin jem bolushi üchün uninggha yardem qilip kéliwatqan béryussél hörriyet uniwérsitétining proféssori wanéssa fran'giwél xanimdin ablimit tursunning a'ilisi mesiliside ilgirilesh bar-yoqluqini soriduq. U bezi özgirishlerning barliqi heqqide qisqiche melumat berdi.

Ablimitning ayali we balilirini bélgiye elchixanisidin qoghlap chiqirish qararini kimning bergenliki, bu setchilikte kimning mes'uliyiti barliqi soralghanda bélgiye tashqi ishlar ministiri xends: "Ablimitning ayali we balilirini bélgiyening béyjingda turushluq elchixanisidin qoghlap chiqirish buyruqi béryusséldin kelgen, yeni bélgiye tashqi ishlar ministirliqi buninggha ijazet bergen," dep jawab bergen. Tashqi ishlar ministiri xénds yene eyni waqitta elchixana üchün buning aqilane qarar bolghanliqini bildürüp, adette bélgiyening chet'ellerdiki elchixanisidin panahliq tileshke bolmaydighanliqi, peqet bélgiye chégrasi ichidila panahliq tiligili bolidighanliqini bahane qilip körsetken.

Wénissa xanimning tekitlishiche, bélgiye tashqi ishlar ministiri parlamént ezalirigha özining qararini yolluq körsitish üchün xitay terepning ablimit we uning ayalini "Jinayet gumandari" dep körsetkenlikini bayan qilghan iken.

Tashqi ishlar ministiri parlamént ezalirigha yene "Uning üstige ablimitning ayali eslide xitay hökümiti teripidin tekshürülüwatqan jinayet gumandari iken," dégen. U gerche zadi néme sewebtin tekshürülüwatqanliqi heqqide éniq bilmisimu, emma xitay da'irilirining uning öyidin bezi jinayet pakitlirining tépilghanliqini tilgha alghanliqini bildürgen. Bu pütünley yalghan, elwette. Bilginimizdek bu xitayning en'eniwi töhmet usuli.

Wénissa yene bu mesilide yéqinda yene bir yéngiliq bar dep sözini dawam qildi: "Yéqinda 'la lébra', yeni bélgiyediki firansuzche 'hörriyet' géziti 28-séntebir ablimitning a'ilisi heqqide uzun bir parche maqale élan qilindi. Eslide maqalide éytilghan uchurlarni méning dostum, doktor aspirant xanna burduf teminligen bolup, u ötken ay ürümchige bérip, mexsus ablimitning ayali we baliliri bilen körüshüp kelgen idi. Uning éytishiche, ablimitning ayali we baliliri gerche lagérda bolmisimu, emma yenila qatmu-qat nazaret we bésimlar astida nahayiti éghir endishe ichide yashawétiptu. Qiziq yéri bu maqale 'hörriyet' gézitide élan qilin'ghan künning özide xitayning bélgiyediki elchisi 'hörriyet' gézitige ikki betlik xet yézip naraziliq bildürgen. U ablimit we muxbirning dégenlirini yalghan'gha chiqarghan hemde mehelle komitétining ablimitning ayalini nazaret qiliwatqanliqini aqlap, 'mehelle kométidiki kadirlar yoldishi tashliwetken bu a'ilige nerse kérek, sowghatlarni élip ularning öyige yoqlap kirgen, ' dégen iken. Xitay elchixanisi bu xil xetlerni bir emes, belki bir qanche axbarat orunlirigha tengla ewetken iken."

Xanna: "Bu a'ilining bu eqiwetke qélishigha bélgiye hökümiti jawabkar"

Séntebirde ürümchige bérip ablimitning ayali we baliliri bilen körüshüp kelgen en'gliye nyu-kasél uniwérsitétining doktor aspiranti xanna burdof xanim ziyaritimizni qobul qilip, özining ablimit tursunning ayali we baliliri bilen qandaq körüshkenlik jeryanini anglatti: "Men ilgiri bir mezgil xitayda turghan, Uyghur tili öginish üchün Uyghur diyarighimu bir nechche qétim barghan idim. Ablimit tursunning hékayisini axbaratlardin sirt, ablimitqa yardem qiliwatqan dostum wénissadin anglighan idim. Shunga bu nöwet ürümchige bérish pursitimde awwal ablimittin meslihet aldim. Öyining orni, mehelle muhiti, közitilish ehwallirini igilidim. Bu nöwet barghinimda ürümchidiki téléfon tekshürüsh ponkitliri we tosuqliri bulturqidin azlaptu. Qarimaqqa kontrolluq bir az boshighandek turidu. Men ablimitning ayali bilen körüshüshtin ilgiri bir kün mexsus adrés boyiche kochini, mehellini we kirish chiqish ishiklirini hemde pos we kaméralarning orunlirini közettim. Teyyarliq bilen ikkinchi qétim barghinimda yüz tonush sistémisi arqiliq peqetla ichidin achqili bolidighan mehellining derwazisidin kirdim. Yeni birining ishikni échip chiqishi esnasida menmu qoruning ichige kiriwaldim. Ablimitning chüshendürüp qoyghini boyiche binanimu asanla taptim, teliyimge binaning qarawuli u chaghda aram waqti bolsa kérek, bir qolida tamaka, yene bir qolida téléfonini tutup sözlishiwétiptiken, uning anche diqqet qilmighan peytide binaghimu ongushluq kiriwaldim. Binaning kodluq ishikining échilishini saqlap turdum we oxshashla birining chiqishida men ichige kirdim we binaning qewetlirigimu ongushluq chiqtim. Axiri ishik chektim, öyde ablimitning ayali we baliliri bar iken. Özümning ablimitning dosti ikenlikimni, ularni körgili kelginimni éyttim, ular bekmu heyranliq bilen qarshi aldi."

So'al: ablimitning ayali bilen qanche waqit söhbetleshtingiz, uning eng chong endishisi néme iken?

Xanna: gerche ularning öyide ikki sa'et waqit ötküzgen bolsammu, emma söhbitimiz jeryanida ablimitning ayali nahayiti köp yighlidi, éghir rohiy bésimda qalghanliqi körünüp turidu. Ular a'ilisige nezerbend qilin'ghan bolup, turuwatqan sheherdin chiqip kételmeydiken. Bashqilar ularni lagérda emesken, ehwali yaxshiken dep oylishi mumkin, emma méning hés qilghinim-emeliyette nezerbetke élinish téximu zor qorqunch ish. Chünki dawamliq yene néme bolidighinini, qachan tutup kétidighanliqini bilmey dawamliq ensizlikte yashaysiz. Ablimitning ayali mehelle komitéti we saqchilar teripidin özining dölet bixeterlikige tehdit peyda qilidighan matériyal saqlighanliqigha da'ir qeghezlerge qol qoyushqa mejburlinip, bésimgha uchraydiken. Emma u qol qoyushni qet'iy ret qilip kéliwétiptu. U bu xil qorqunch ichide yashawatqinigha 3 aydin éshiptu. Uning eng zor endishisi baliliridin ayrilip qélish iken. Ablimitning ayali nahayiti méhriban we mulayim ayal iken, u yene nahayiti chidashliq iken. U bu zulum we japalargha berdashliq bériwétiptu, emma men uning bu éghir rohiy bésimgha yene qanchilik berdashliq bérilishini bilmeymen. Qattiq rohiy bésimda uning jismimu ajizlap ketkendek körünidu. Men barghanda u özining mijezi yoq bolup qalghanliqini éytti.

So'al: xanna xanim, bu ziyaretke tewekkül qilishingizgha türtke bolghan nerse néme?

Xanna: bilimen, méning ularning ehwalini özgertishke yaki ularni élip kélishke qurbum yetmeydu. Ablimit öyige bérip ular bilen körüshelmigen ehwal astida méning imkaniyitim bolghandikin ularni körüp, ablimitning salimini yetküzüp, ulargha ilham we ümid béghishlashni toghra kördüm.

Ablimitning ayali manga "Béyjingdin qaytip kelgen bu 3 ayda némilerni bashtin kechürginimni bashqilar tesewwur qilalmaydu," dep yighlap ketti. Ular béyjingdiki bélgiye elchixanisigha kirgendin kéyin bu aqiwetke qalghan. Buninggha bélgiye hökümiti biwasite jawabkar dep qaraymen. Ular elchixanigha kirgendin kéyin hazirqidek ehwalgha yüzlendi. Bélgiye hökümiti we xelq'ara jem'iyet ularning weziyitining jiddiylikini tonushi we mes'uliyet bilen inkas qayturushi kérek, dep oylaymen.

Xanna: "Xitayning inkasining ehmiyiti yoq, chünki men öz közüm bilen kördüm"

So'al: ablimitning ayalini ziyaret qilghiningiz heqqide "Hörriyet" géziti élan qilghan maqalige xitayning qayturghan inkasidin xewiringiz barmu?

Xanna: "Bar, 'hörriyet' géziti basqan mezkur xewerni yazghan muxbirining déyishiche, xitay elchixanisi méning ürümchide ablimitning ayali bilen körüshkinimni yalghan deptu, qiziq yéri adette ular chet'elliklerning Uyghur diyaridiki herikitini, nege barghinini közitip we sorap turidu. Hetta keynimizge saqchi sélip qoyidu. Resim widiyolirimizni körsitip turup agahlanduridu. Bu nöwet eksiche méning ablimitning a'ilisini ziyaret qilghinimni 'yalghan' deptu. Manga ularning qandaq inkas qayturushining ehmiyiti yoq, muhimi ularni öz közüm bilen körüp keldim. Ularmu bek xushal boldi.

Ablimit tursun ependi 2-öktebir qayta ziyaritimizni qobul qilghanda xanna xanimning uning ayali we balilirining ehwalini körüp kelgenlikidin minnetdar ikenlikini bildürdi. Emma u bélgiye hökümitining mes'uliyetsizliki tüpeylidin xitayning tehditi astidiki ayali we balilirining teqdiridin qattiq endishe qiliwatqanliqini bayan qildi.

Toluq bet