Uyghurlar we xongkongluqlarning erkinlik sadaliri 22-dékabirdiki namayishlarda birleshti

Muxbirimiz irade
2019-12-23
Share
xongkongni-qollash-namayishi-1.jpg Amérikadiki Uyghurlar namayish uyushturup xongkongluqlar bilen bir septe ikenlikini tekitlidi. 2019-Yili 22-dékabir, washin'gton.
Photo: RFA

22-Dékabir yekshenbe küni xongkongluqlar we Uyghurlarning erkinlikke bolghan ortaq telpünüshi ularning qelblirini birleshtürgen kün boldi. Bu küni ularning awazi oxshimighan jaylarda, oxshimighan sa'etlerde ortaq bir nida we arzu üchün yangridi.

22-Dékabir yekshenbe küni chüshtin kéyin xongkong sheher merkizide minglighan namayishchi yashlar Uyghurlarni qollash, ulargha hésdashliqini ipadilesh namayishi ötküzgen bolsa, amérikadiki Uyghurlarmu shu küni namayish uyushturup xongkongluqlar bilen bir septe ikenlikini tekitlidi.

Xongkong sheher merkizide "Bügünki shinjang, etiki xongkong" din ibaret bir téma asasida ötküzülgen namayishta namayishchilar qollirida sherqiy türkistanning ay-yultuzluq kök bayriqini kötürüp we kök bayraqning resimi chüshürülgen niqablarni kiyip namayish qilish arqiliq Uyghurlargha bolghan hésdashliqini ipade qilghan.

"El-jezire" téléwiziyesining shu künidiki xewiride qarighanda, namayishta yashlar birdek "Biz bizge oxshash meqsette démokratiye we erkinlik üchün tirishiwatqan we xitay kompartiyesidin narazi boluwatqanlarni untup qalmasliqimiz kérek" dep sho'ar towlighan.

"Gérmaniye awazi" gha söz qilghan bir xongkongluq yash özining bu namayishqa qatnishishidiki sewebi heqqide toxtilip: "Men bügün bu yerge Uyghurlarni qollash üchün keldim. Chünki ular xitay kommunist hökümitining bésimigha uchrawatidu. Ularning nurghun heqliri depsende qiliniwatidu. Shunga men bügün ulargha bolghan hésdashliqimni namayan qilish üchün keldim," dégen.

Biraq tinchliq ichide dawam qiliwatqan bu namayish kech sa'et 5:00 ler etrapida saqchilarning köz yashartquchi bomba we rézinke oq qatarliq zorluq wasitilirini qollinip mudaxile qilishigha uchrighan. "Xongkong erkin axbarati" qatarliq gézitlerning xewer qilishiche, saqchilar yuqiriqidek wasitilerni qollan'ghandin sirt, namayishchi yashlarni tutqun qilishtek ehwallarmu yüz bergen.

Shu küni yene amérikaning paytexti washin'gton etrapidiki Uyghurlarmu zor kölemlik namayish uyushturush arqiliq xongkongluqlargha teshekkürini bildürdi hem Uyghurlarning xongkongluqlar bilen bir septe ikenlikini ipadilidi. Amérika Uyghur birleshmisining uyushturushi bilen ötküzülgen bu namayishqa washin'gton alahide rayonigha qoshna wirginiye shtati we mariland shtatidin kelgen Uyghurlar we yerlik amérikaliqlar bolup, 200 etrapida kishi qatnashti.

Mezkur namayishning teshkilligüchiliridin biri bolghan elfidar iltebir radiyomizning ziyaritini qobul qildi. U özlirining xongkongluq yashlarning Uyghurlar üchün namayish qilidighanliqi heqqide xewer alghandin kéyin oxshash künde ular üchünmu namayish uyushturush üchün heriketke ötkenlikini bayan qildi.

Amérikadiki Uyghurlar qollirida ay-yultuzluq sherqiy türkistan bayriqi, amérika bayriqi we xongkong bayriqini teng kötürgen halda washin'gtonning 12-kochisidin yolgha chiqip, "Asasiy qanun kochisi" ni boylap yürüsh qildi.

Namayishchilar mezkur namayishta xitay hökümitining Uyghur élidiki siyasetlirini tenqidleshtin bashqa yene chet'ellerdiki biwasite yaki wasitilik halda bu zulumgha shérik boluwatqan "Dunya bankisi" qatarliq organlarnimu tenqid qilghan.

Namayishchilar amérika dölet mejlisi binasining aldigha bérip, u yerdin yene keynige qaytqan bolup, yol boyi kishiler namayishchilargha hörmet bildürüp, türlük ipadiler bilen ularni qollap-quwwetleydighanliqini bildürüshken.

Uyghur élide we xongkongda xitay kompartiyesi hakimiyitining siyasitige qarshi bu birleshken awazlar xelq'araliq axbaratlarningmu küchlük diqqitige érishti. Bolupmu xongkongluq namayishchilarning xitay hökümiti qattiq nepret qilidighan we bölgünchilik simwoli dep qaraydighan ay-yultuzluq kök bayraqlar arqiliq Uyghurlarni qollap namayish qilishi diqqet nuqtisi boldi. Roytérs agéntliqi, "Muhapizetchi" géziti, "El-jezire" qanili, "Tashqi siyaset" zhurnili we "Gérmaniye awazi" qatarliq nopuzluq axbaratlarda bu nuqta birdek tilgha élindi. Yuqiriqi xewerlerde xongkongluq namayishchilarning tunji qétim mexsus Uyghurlar üchün namayish qilghanliqini, ularning sherqiy türkistan bayriqini kötürüp namayish qilishining xitay hökümitini qattiq bi'aram qilishi mumkinlikini bayan qilip, tinchliq bilen élip bérilghan bu namayishta saqchilarning zorawan wasitilerni qollan'ghanliqini tekitleshken.

Amérika kéngesh palata ezasi rik skot düshenbe küni bu heqte tiwittérgha: "Xongkongluqlar bügün xitay hökümiti teripidin dini étiqadi sewebidin yighiwélish lagérlirigha qamalghan milyonlarche Uyghurgha bolghan qollishini ipadilesh üchün namayish qildi. Biraq ular saqchilarning zorluq-zombuluqigha uchridi. Xitay hökümiti kishilik hoquqqa qiliwatqan depsendichilikini yoshurush yolida wasite tallimaywatidu." dep yézish arqiliq qollishini ipadilidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet