Кәнт сақчиси: "‹диний әсәбийләр' ниң дәстидин аһалиләрниң ‹әссаламу әләйкум' дейишкә вә дуа қилишқиму райи йоқ"

Мухбиримиз шөһрәт һошур
2021-04-19
Share
Хитай уйғур районида Хитай даирилириниң уйғурларға қаратқан түрлүк бесими вә диний етиқад чәклимилири уйғурларни чүшкүнләштүрмәктә. 2009-Йили 17-июл, үрүмчи.
AFP

Тоққузақтики рамизан бәлгилимилири һәққидә мухбиримизға мәлумат бәргән кәнт сақчиси бу наһийәдә бу йил гәрчә илгирикидәк рамизан чәклмиси йолға қоюлмиған вә роза тутуш әркинлики барлиқи билдүрүлгән болсиму, әмма аһалиләр аталмиш "диний әсәбийләр" териған аварчилиқтин бизар болғанлиқи үчүн тамақтин кейин дуа қилиш вә көрүшкәндә "әссаламуәләйкум" дәп саламлишиш қатарлиқ әқәллий қаидиләрдинму райи янғанлиқини илгири сүрди. Доктор қаһар барат әпәнди уйғур елида рамизан һәққидә шуар немә болса болсун, иҗраатларниң диний һәқ-һоқуқни дәпсәндә қилиш маһийитидә давам қиливатқанлиқини тәкитлиди.

Хитай даирилири уйғурларниң бу йил рамизан мәзгилидиму йиллардикигә охшашла диний һәқ-һоқуқлиридин толуқ бәһриман болуватқанлиқи вә дәхли-тәрүзсиз һалда диний ибадәтлирини ада қиливатқанлиқини базарға салмақта. Әмма муһаҗирәттики уйғур паалийәтчилири болса уйғурларниң бу йил рамизанниму адәттин ташқири бихәтәрлик тәдбирлири дәстидин вәһимә ичидә өткүзүватқанлиқини илгири сүрмәктә.

Телефонимизни қобул қилған бәзи сақчи хадимлири өз тәвәликлиридә рамизанниң нормал кетиватқанлиқини тилға алған болсиму, әмма уларниң көпинчиси рамизан тәдбирлири һәққидә еғиз ечиштин өзлирини қачурди.

Йиллардин бери өз тәвәликидә актип хизмәт қилип келиватқан бир кәнт сақчисиниң билдүришичә, гәрчә даириләр бу йил рамизан чәклимисини илгирики йиллардикидәк қаттиқ тәкитлимигән, һәтта аһалиләрниң роза тутуш әркинлики барлиқини еғизлириға елишқан болсиму, әмма у өзиниң йәнила илгирики адити бойичә аһалиләрниң роза тутуватқан яки тутмайватқанлиқини көзитишни давамлаштурған. Илгирики "диний әсәбийлик" кә қарши тәдбир вә қаидә-түзүмләрниң йүрикигә орнап кәткәнликини баян қилған бу хадим, "диний әсәбийлик" ниң тәкрар ямрап кәтмәслики үчүн, даирләрдин буйруқ күтмәстин назарәтни давамлаштурғанлиқи вә рамизан башланғандин буян өзидә рози тутқанлиқи гумани туғулған бир киши үстидин юқуриға мәлумат тапшурғанлиқини ашкарилиди. Униң дейишичә, бу хил аталмиш аңлиқлиқ өзигә охшаш сақчи хадимлиридила әмәс, бәлки адәттики пуқралардиму омумлашқан. Шуңа гәрчә даириләр һазирға қәдәр бирәр ениқ чәклимә буйруқи чиқармиған болсиму, пәқәт еһтият йүзисидин, йәни "диний әсәбийләр" сепигә четилип қалмаслиқ үчүн тамақтин кейин дуа қилиш адитидинму омумиййүзлүк ваз кәчкән. У йәнә илгирики йилларда уйғур аилилиригә киргинидә дастихан үстидә җамаәткә әгишип дуаға қол көтүргән бәзи хитай кадирларниң әмдиликтә өзлирини дуа қилғанларни тизимлашқа буйриғанлиқини ашкарилиди. У йәнә мәркизий хәлқ радийо истансиси вә телевизийә истансилириниң уйғурчә аңлитишидиму илгири риясәтчиниң гәпни "әссаламу әләйкум" билән башлайдиғанлиқини әскәртип, йәнә шу аталмиш "диний әсәбий" ләрниң дәстдин мәркәздин кәнткә қәдәр, пүтүн идарә-җәмийәт вә шәхсләрниң диний түси қоюқ болған аталғуларни қоллиништин ваз кәчкәнликини өзиниң шәхсий тәсирати сүпитидә оттуриға қойди.

Бу хадим йәнә диний түси қоюқ исимларниң һелиһәм чәклимидә икәнлики, гәрчә мәһәллидә әслидики 12 мәсчиттин бирси қепқалған вә униң ишики очуқ болсиму, әмма униңға кишиләрниң кирип чиқиватқанлиқидин хәвири йоқлуқини ейтти.

Юқириқи учурлар һәққидә пикир баян қилиған доктор қаһар барат әпәнди уйғур елида рамизан һәққидә шуар вә чақириқлар немә болушидин қәтийнәзәр, иҗраатларниң охшашла диний һәқ-һоқуқларни дәпсәндә қилиш маһийитидә давам қиливатқанлиқи тәкитлиди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт