Хитайниң "шинҗаңдики мусулманлар диний етиқадта әркин" намлиқ тәшвиқати ялғанчилиқ билән әйибләнди

Мухбиримиз меһрибан
2021-05-18
Share
Qaghiliq-nahiye-meschit-qizil-teshwiqat-lozunkisi.jpg Қағилиқ наһийә базиридики мәсчиткә есилған қизил тәшвиқат лозункиси, 2017-йили июл.
Oqurmen teminligen

Хитайниң "йәр шари вақти гезити" 18-май күни мәхсус хәвәр елан қилип, хитайни йеқиндин қоллап келиватқан бир қисим мусулман дөләтлириниң диний өлималири вә мухбирлиридин тәшкилләнгән "тәкшүрүш өмики" ниң 2021-йиллиқ роза һейт мәзгилидә уйғур диярида зиярәттә болғанлиқини вә уларниң яхши тәсиратқа игә болғанлиқи һәққидә җар салди.

Мәзкур хәвәрдики син көрүнүшидә аталмиш "тәкшүрүш өмики" дикиләрниң хитай һөкүмитиниң уйғур районидики сияситини мәдһийәлигән сөзлири берилгән.

Улардин "мисир хәвәрлири гезити" ниң тәһрири адил әли хитайниң райондики диний етиқад сияситини мәдһийәләп: "бу йәрдики мусулман җамаити диний етиқад әркинликидин толуқ бәһримән боливетипту. Уларниң диний етиқад паалийәтлири толуқ капаләткә игә икән," дегән.

Һиндистан әлчиханиси ториниң телевизийә программа дериктори сәид җавад болса өз тәсиратини төвәндикидәк баян қилған: "мән шинҗаңда интайин алаһидә мәнзирини көрдүм. Сиз бу йәрдә көплигән охшимиған мәдәнийәт амиллириниң мәвҗутлуқини байқайсиз. Мән хитай һөкүмитиниң бу җәһәттә көп тиришчанлиқ көрсәткәнликидин хош болдум. Улар аз санлиқ милләтләрниң мәдәнийитини қоғдаветипту. Уларниң диний етиқад әркинлики толуқ капаләткә игә қилинипту."

Мәзкур син көрүнүшидә йәнә пәләстинниң хитайда турушлуқ баш әлчисиму зиярәт қилинған. У хитай мәркизи телевизийәсиниң мухбириға дегән сөзидә хитайниң уйғур сияситини мәдһийәләп мундақ дегән: "хитай һөкүмити уйғурлар вә мусулманларға интайин көңүл бөлидикән вә етибар беридикән. Шинҗаңдики мусулманлар дуняниң башқа җайлиридики мусулманларға охшашла диний етиқад әркинликигә игә икән. Биз хитайниң бу тиришчанлиқлиридин интайин хурсән болдуқ."

Хитай һөкүмити тәрипидин мәхсус уюштурулған бу аталмиш "тәкшүрүш өмики" дикиләрниң хитайниң уйғур сияситини мәдһийәлигән хәвәрлири ғәрб дунясида башқичә инкасларни пәйда қилди. Америка қатарлиқ ғәрб демократик дөләтлиридә уйғурларниң "ирқий қирғинчилиқ" қа учраватқанлиқи һәққидә қарар мақулланған, уйғурларни қул орнида ишлитип ишләпчиқирилған хитай маллири хәлқарада чәкләшкә учриған, хитайниң уйғур диярида елип бериватқан йоқири бесимлиқ бастуруш сиясити хәлқарада қаттиқ әйибләшкә учраватқан бир мәзгилдә, хитайниң көрүнүш ясап бу хил сахта тәшвиқатни қанат яйдуруши әркин дунядики кишиләрдә соал пәйда қилди.

2018-Йили 4-ай мәзгилидә қазақстанниң ғулҗа билән чегралинидиған қорғас базири арқилиқ хитайдин қечип чиққан, нөвәттә шивитсийәдә панаһлиниватқан лагер шаһиди сайрагүл савутбай ханим бу һәқтә зияритимизни қобул қилди.

У өзиниң ғулҗадики мәзгилидә хитай һөкүмитиниң тәшвиқат еһтияҗи үчүн мәхсус уюштурулған бу хилдики сахта көрүнүш вә тәшвиқатлириға көп қетим шаһит болғанлиқини билдүрүди.

Сайрагүл ханимниң баян қилишичә, һәр қетим аталмиш "чәт әллик тәкшүрүш өмәклири" уйғур дияриға келиштин аз дигәндә бир һәптә илгири хитай даирилири сахта мәйдан ясашниң тәйярлиқ хизмәтлиригә киришидикән. Даириләр лагер ичидә сахта көрүнүшләрни ясиғандин башқа, илгири җазаланған уйғур вә қазақ оқутқучиларни қайтидин мунбәрләргә чиқирип, уларға "тәкшүрүш өмәклири" кәлгәндә немиләрни дейиш, немиләрни демәслик һәққидә мәхсус тәрбийәләш елип баридикән.

Сайрагүл ханим йәнә йеқинда қазақстанға чиққан бир қериндишидин алған мәлуматни баян қилип, даириләрниң бу йиллиқ роза һейт мәзгилидә ғулҗада мәхсус буйруқ билән кишиләрни мәсчитләргә кирип намаз оқушқа уюштурғанлиқини билдүрди.

Хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаратқан сияситини йеқиндин көзитип келиватқан америкадики уйғур паалийәтчиси илшат һәсән әпәндиму зияритимизни қобул қилип, хитай һөкүмитиниң бу хил тәшвиқатлириниң униң ялғанчилиқ маһийитини йошуруп қалалмайдиғанлиқини билдүрди.

Илшат һәсән әпәнди йәнә хитай һөкүмити гәрчә алдинала орунлаштурулған бу хил сахта көрүнүшләр вә ялған тәшвиқатлар арқилиқ өзиниң районда йүргүзүватқан вәһшиянә бастуруш сиясәтлирини һәргизму хәлқараниң көзидин йошуруп қалалмайдиғанлиқини тәкитлиди. Униң әскәртишичә, гәрчә хитай даирилири бир қисим әрәп вә мусулман әллириниң аталмиш "диний өлима", "дипломат" яки "мухбир" қияпитидики мәхсус уюштурулған "тәкшүрүш өмәклири" ни районға тәклип қилип, уларниң еғизи арқилиқ өзлириниң тәшвиқатини қилдурсиму, лекин бу тәдбирләр дуняниң хитайға болған қаришини һәргизму өзгәртәлмәйдикән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт