Xitayning "Shinjangdiki musulmanlar diniy étiqadta erkin" namliq teshwiqati yalghanchiliq bilen eyiblendi

Muxbirimiz méhriban
2021-05-18
Share
Qaghiliq-nahiye-meschit-qizil-teshwiqat-lozunkisi.jpg Qaghiliq nahiye baziridiki meschitke ésilghan qizil teshwiqat lozunkisi, 2017-yili iyul.
Oqurmen teminligen

Xitayning "Yer shari waqti géziti" 18-may küni mexsus xewer élan qilip, xitayni yéqindin qollap kéliwatqan bir qisim musulman döletlirining diniy ölimaliri we muxbirliridin teshkillen'gen "Tekshürüsh ömiki" ning 2021-yilliq roza héyt mezgilide Uyghur diyarida ziyarette bolghanliqini we ularning yaxshi tesiratqa ige bolghanliqi heqqide jar saldi.

Mezkur xewerdiki sin körünüshide atalmish "Tekshürüsh ömiki" dikilerning xitay hökümitining Uyghur rayonidiki siyasitini medhiyeligen sözliri bérilgen.

Ulardin "Misir xewerliri géziti" ning tehriri adil eli xitayning rayondiki diniy étiqad siyasitini medhiyelep: "Bu yerdiki musulman jama'iti diniy étiqad erkinlikidin toluq behrimen boliwétiptu. Ularning diniy étiqad pa'aliyetliri toluq kapaletke ige iken," dégen.

Hindistan elchixanisi torining téléwiziye programma dériktori se'id jawad bolsa öz tesiratini töwendikidek bayan qilghan: "Men shinjangda intayin alahide menzirini kördüm. Siz bu yerde köpligen oxshimighan medeniyet amillirining mewjutluqini bayqaysiz. Men xitay hökümitining bu jehette köp tirishchanliq körsetkenlikidin xosh boldum. Ular az sanliq milletlerning medeniyitini qoghdawétiptu. Ularning diniy étiqad erkinliki toluq kapaletke ige qiliniptu."

Mezkur sin körünüshide yene pelestinning xitayda turushluq bash elchisimu ziyaret qilin'ghan. U xitay merkizi téléwiziyesining muxbirigha dégen sözide xitayning Uyghur siyasitini medhiyelep mundaq dégen: "Xitay hökümiti Uyghurlar we musulmanlargha intayin köngül bölidiken we étibar béridiken. Shinjangdiki musulmanlar dunyaning bashqa jayliridiki musulmanlargha oxshashla diniy étiqad erkinlikige ige iken. Biz xitayning bu tirishchanliqliridin intayin xursen bolduq."

Xitay hökümiti teripidin mexsus uyushturulghan bu atalmish "Tekshürüsh ömiki" dikilerning xitayning Uyghur siyasitini medhiyeligen xewerliri gherb dunyasida bashqiche inkaslarni peyda qildi. Amérika qatarliq gherb démokratik döletliride Uyghurlarning "Irqiy qirghinchiliq" qa uchrawatqanliqi heqqide qarar maqullan'ghan, Uyghurlarni qul ornida ishlitip ishlepchiqirilghan xitay malliri xelq'arada chekleshke uchrighan, xitayning Uyghur diyarida élip bériwatqan yoqiri bésimliq basturush siyasiti xelq'arada qattiq eyibleshke uchrawatqan bir mezgilde, xitayning körünüsh yasap bu xil saxta teshwiqatni qanat yaydurushi erkin dunyadiki kishilerde so'al peyda qildi.

2018-Yili 4-ay mezgilide qazaqstanning ghulja bilen chégralinidighan qorghas baziri arqiliq xitaydin qéchip chiqqan, nöwette shiwitsiyede panahliniwatqan lagér shahidi sayragül sawutbay xanim bu heqte ziyaritimizni qobul qildi.

U özining ghuljadiki mezgilide xitay hökümitining teshwiqat éhtiyaji üchün mexsus uyushturulghan bu xildiki saxta körünüsh we teshwiqatlirigha köp qétim shahit bolghanliqini bildürüdi.

Sayragül xanimning bayan qilishiche, her qétim atalmish "Chet ellik tekshürüsh ömekliri" Uyghur diyarigha kélishtin az digende bir hepte ilgiri xitay da'iriliri saxta meydan yasashning teyyarliq xizmetlirige kirishidiken. Da'iriler lagér ichide saxta körünüshlerni yasighandin bashqa, ilgiri jazalan'ghan Uyghur we qazaq oqutquchilarni qaytidin munberlerge chiqirip, ulargha "Tekshürüsh ömekliri" kelgende némilerni déyish, némilerni démeslik heqqide mexsus terbiyelesh élip baridiken.

Sayragül xanim yene yéqinda qazaqstan'gha chiqqan bir qérindishidin alghan melumatni bayan qilip, da'irilerning bu yilliq roza héyt mezgilide ghuljada mexsus buyruq bilen kishilerni meschitlerge kirip namaz oqushqa uyushturghanliqini bildürdi.

Xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan siyasitini yéqindin közitip kéliwatqan amérikadiki Uyghur pa'aliyetchisi ilshat hesen ependimu ziyaritimizni qobul qilip, xitay hökümitining bu xil teshwiqatlirining uning yalghanchiliq mahiyitini yoshurup qalalmaydighanliqini bildürdi.

Ilshat hesen ependi yene xitay hökümiti gerche aldin'ala orunlashturulghan bu xil saxta körünüshler we yalghan teshwiqatlar arqiliq özining rayonda yürgüzüwatqan wehshiyane basturush siyasetlirini hergizmu xelq'araning közidin yoshurup qalalmaydighanliqini tekitlidi. Uning eskertishiche, gerche xitay da'iriliri bir qisim erep we musulman ellirining atalmish "Diniy ölima", "Diplomat" yaki "Muxbir" qiyapitidiki mexsus uyushturulghan "Tekshürüsh ömekliri" ni rayon'gha teklip qilip, ularning éghizi arqiliq özlirining teshwiqatini qildursimu, lékin bu tedbirler dunyaning xitaygha bolghan qarishini hergizmu özgertelmeydiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet