Noghay mesjitidin qaytqan Uyghur boway: "Kompartiye 'meschitke kir' dése kirimiz, 'kirme' dése kirmeymiz!"

Muxbirimiz irade
2021-09-14
Share
meschit-teshwiqat-boway.jpg Xitayning teshwiqat lozunkiliri ésilghan meschit. 2014-Yili 17iyul, aqsu.
AP/Ng Han Guan

Merkizi en'giliyediki "ITV" qanilining béyjingda turushluq muxbirliri yéqinda ürümchi we qeshqerdiki ziyariti asasida bir sin xewiri ishlep tarqatqan idi. Mezkur filimning deslepki qismida muxbirlar lagirgha qamalghan ata-anisi we qérindashliri üchün guwahliq bérip kéliwatqan nursiman'gül abduréshitning qeshqer toqquzaqtiki öyini tépip barghan. Halbuki, qisqighine 4 yérim yil ichide nursiman'gülning ata-anisi turuwatqan bu qoru alliqachan bir xarabiliqqa aylan'ghan. Biz aldinqi anglitishimizda bu heqte tepsiliy melumat bergen iduq.

"ITV" muxbiri debi édwardning qeshqer we ürümchidiki ziyaret xatirisining yene bir muhim noqtisi, uning ürümchi noghay mesjiti aldida tartqan körünüshliri bolup, muxbir bu yerde Uyghurlarning hayatining pütünley qamal astida ikenlikini yorutup bergen. Muxbir bayanida Uyghurlarning diniy erkinlikining cheklimige uchraydighanliqini éytqan. Muxbir noghay meschitini süretke alghan küni del jüme küni bolup, bir qanche yashan'ghan kishining mesjitke kirip kétiwatqini sin'gha alghan. Muxbir sözide "Rayonda romal sélish, qur'an oqush yaki saqlash we hetta balisining ismini 'muhemmed' dep chaqirish cheklen'genlikini nezerde tutqanda, bu kishilerning meschitke kirishi diqqetni tartidu," dégen. Arqidinla muxbir meschittin chiqip kétiwatqan bir Uyghur bowaydin so'al sorighan. Uyghur boway muxbirgha: "Kompartiye bizni meschitke kiringlar dése kirimiz, kirmenglar dése kirmey öyimizge kéـtimiz" dégen.

Muxbir debi édward bu sözning rayondiki musulmanlarning diniy jehettiki heqiqiy ehwalini sherhiylep béridighanliqini éytqan.

Muxbirlar yene hazir gollandiyede turuwatqan lagér shahiti qelbinur sidiq xanimning bayanigha asasen ürümchi "Ittipaq yoli mehelle komitéti sehiye mulazimet merkizi" nimu izdep barghan. Chünki qelbinur sidiq xanim muxbirgha bu orunda özining we bashqa nurghun Uyghur ayallirining mejburiy halda tughmas qilin'ghanliqini éytip bergen.

Debi édward bu merkez aldida turup qilghan sözide: "Qelbinur bizge özlirige ewetilgen tehdit xaraktérliq téléfon uchurini körsetti, uningda ayallar eger belgilen'gen waqitta bu merkezge kelmise, özining hayati we bashqa yéqinlirining hayati bilen oynashqanliq bolidighanliqi heqqide agahlandurulghan. Mana mushu binaning yer asti qewitide qurulghan orunda, ayallar mejburiy tughmasliq opératsiyesi qilinidiken. Yüzligen ayallargha hamildarliqtin saqlinish eswabi mejburiy ornitilghanliqtin ular rohiy we jismaniy jehettin yarilan'ghan," dégenlerni bayan qilghan.

Muxbir debi édwardning bayan qilishiche, bu muxbirlar ürümchide qeshqerdikidinmu éghir teqibleshlerge duch kélidu. Muxbir nurghun saqchilarning özige egiship, uning kim bilen körüshkenlikini, nege barghanliqini yéqindin közitip turghanliqini, hetta qelbinur sidiq teminligen uchurgha asasen ehwal igilewatqanda birla waqitta 8 saqchi aptomobilining özlirini qorshiwalghanliqini tilgha alidu.

"ITV" qanilining biwaste Uyghur élige bérip tartqan bu körünüshliri, xitay hökümiti özining rayonda yolgha qoyghan basturush siyasetlirini inkar qiliwatqan, shundaqla "Uyghur sot kollégiyesi" de guwahliq bergen guwahchilar we mutexessislerge toxtimay hujum qiliwatqan bir peytte, Uyghur diyaridiki ré'alliqni yorutup béridighan yene bir janliq pakit bolup qaldi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet