Қәшқәрниң янбулақ, мәкитниң түмәнтал «тәрбийәләш мәркәзлири» ниң һелиму маңдурулуватқанлиқи дәлилләнди

Мухбиримиз шөһрәт һошур
2020-09-04
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Пәйзиват наһийәсидики «тәрбийәләш лагери» ға өзгәртиветилгән 2-башланғуч мәктәпниң алдида турған уйғурлар. 2018-Йили 31-авғуст.
Пәйзиват наһийәсидики «тәрбийәләш лагери» ға өзгәртиветилгән 2-башланғуч мәктәпниң алдида турған уйғурлар. 2018-Йили 31-авғуст.
AP

Уйғур райониниң рәиси шөһрәт закир өткән йили бейҗиңда ахбаратқа қилған сөзидә аталмиш тәрбийәләш мәркәзлиридикиләрниң 90% ниң оқуш пүттүрүп болғанлиқини баян қилған; униңдин кейин хитай мәркизи һөкүмәт хадимлириму, уйғур районида лагерларниң пүтүнләй тақилип болғанлиқини илгири сүргәниди. Мухбиримизниң әң йеқинда елип барған телефон зиярәтлири давамида қәшқәр шәһириниң янбулақ тәрбийиләш мәркизи вә мәкит наһийәсиниң түмәнтал тәрбийиләш мәркизиниң һелиһәм маңдурулуватқанлиқи йәрлик хадимлар тәрипидин дәлилләнди. Мәлум болушичә янбулақта он миңдин юқири, түмәнталда 1500дин юқири аталмиш оқуғучи һелиһәм хитай тили өгәнмәктә.

Хитай даирилири уйғур районида йиғивелиш лагерлириниң мәвҗутлуқини дәсләптә инкар қилған вә ахири уни «кәспий тәрбийәләш мәктәплири» дегән нам билән етирап қилғаниди. Хитай хәлқара җамаәт пикриниң бесими нәтиҗисидә кейинки мәзгилләрдә бу аталмиш курсантларниң оқуш пүттүрүп болғанлиқини елан қилған вә бир қисим сүний сәһниләрни һазирлап тақалған мәктәпләр сүпитидә хәлқара ахбарат органлириға көрсәткәниди. Бу мәктәпләрниң тақалғанлиқи һәққидә уйғур райониниң рәиси шөһрәт закирға охшаш юқири дәриҗилик әмәлдарлар катта сорунларда баянатларни бәргән болсиму; бирақ чәтәлләрдики уйғурларниң һечқайси ғайиб уруқ-туғқанлири һәққидә һечқандақ учурға еришмигән. Нәтиҗидә муһаҗирәттики уйғур паалийәтчилири «мениң уруқ-туғқанлиримдин техичә хәвәр йоқ» намида һәштәг тарқитип, өзлириниң йиғивелиш лагерлириға қарши ахбарат һәрикитини давамлаштурғаниди.

Йеқинда қәшқәргә қарита елип барған телефон зиярәтлиримиз давамида қәшқәр дөләтбағдики бир кәнт кадири қәшқәр шәһиридики әң катта лагерлардин бири болған янбулақ тәрбийәләш мәркизиниң һелиһәм маңдурулуватқанлиқини дәлиллиди. Бу лагерға йеқинда өз кәнтидики әзалирини йоқлап барғанлиқи вә улар билән екранда сөһбәт өткүзгәнликини тилға алған бу хадим, бу лагерда 3 қәвәтлик 20 нәччә бина барлиқини әскәртти. Униң дейишичә, аз дегәндә он миңдин артуқ киши лагер формилирини кийип хитай дөләт тилини өгәнмәктә.

Бу хадим йәнә өзи техи берип бақмиған; әмма мәвҗутлуқидин хәвири болған қәшқәр айродром лагериниңму һелиһәм маңдурулуватқанлиқини әскәртти. Илгири гуваһчилар қәшқәр айродромдики лагерда завут-фабрикилар барлиқи, у лагердикиләрниң дөләт тили өгиништин башқа, мәҗбурий ишқа селинидиғанлиқини мәлум қилғаниди.

Мәкит наһийәсигә қарита елип барған ениқлашлиримиз давамида, мәкитниң түмәнтал лагериниңму һелиһәм маңдурулуватқанлиқи дәлилләнди. Бу йезидики бир кәнт кадириниң ашкарилишичә, түмәнтал лагери түмәнтал йезилиқ һөкмәт билән там қошна болуп, униңда аз дегәндә 1500 чә киши аталмиш тәрбийә көрмәктә.

Бу мәркәз йеңидин қурулғанда бу йәргә ялғуз түмәнтал йезиси әмәс, мәкитниң башқа җайлиридинму адәм әкелингәнликини баян қилған бу хадим, өз тәвәликидики бир қисим әзаларниң бир мәзгил бу лагерда турғандин кейин мәкитниң кона кадирлар идариси бинасини база қилған лагерға йөткәп кетилгәнликини ашкарилиди.

У йәнә түмәнтал лагерида назарәтчилик қиливатқан һүсәнҗан исимлик бир кишиниң телефон учурини тәминлигән болсиму, мәзкур хадим қайта-қайта урған телефонимизни қобул қилмиди.

Илгири лагердикиләрниң 3 йилдин кейинки ақивити һәққидә пикир баян қилған вашингтондики сиясий көзәткүчи илшат һәсән әпәнди, хитайниң лагерларни тақидуқ дегининиң пүтүнләй ялған икәнликини, әмәлийәттә лагерларниң бурунқиға қариғанда сани азайған әмма көлиминиң зорайғанлиқи вә башқуруш әслиһә һәм түзүмлириниң техиму системилашқанлиқини оттуриға қойғаниди. Америкадики «BuzzFeed» ахбаратиму хитайниң бәйду хәритисидики хирәләштүрүлгән орунлар үстидә тәкшүрүш вә тәтқиқат елип берип уйғур районида нөвәттә аз дегәндә 315 орунда лагер барлиқини дәлилләп чиққаниди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт