Хитай һөкүмити уйғурлар учраватқан зулумни вә җаза лагерлирини инкар қилишни давамлаштурмақта

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2020-11-30
Share
Хитай һөкүмити уйғурлар учраватқан зулумни вә җаза лагерлирини инкар қилишни давамлаштурмақта Рим папаси фирансис ватиканда һәптилик тамашибинларни күтүвалди. 2020-Йили 25-ноябир, ватикан.
REUTERS

Рим папасиниң «бичарә уйғурлар» ибариси хитайниң наразилиқини қозғиди. Хитай қәшқәрдики лагирларни «мәктәп, саниторийә, бағча» дәп атиди.

Германийәдә нәширдин чиқидиған «дуня» гезитиниң 29-ноябирдики «папаниң ‹бичарә уйғурларниң азап-оқубәтлири' дегән сөзлири хитайниң наразилиқини қозғиди» намлиқ хәвиридә баян қилинишичә, рим папаси франсискус 1-декабир нәширдин чиқидиған «чүш көрүшкә җүрәт қилайли» намлиқ китабда тәһдит астида қалған хәлқләр үстидә тохталғанда «хитайдики зиянкәшликкә учриған уйғурларни алаһидә тилға алған. Буниңға қарита хитай хәлқ җумһурийитиниң инкаси тезликтә йетип кәлгән.»

Хәвәрдә мундақ дейилиду: «хитай һөкүмити папа франсискусниң уйғур миллитиниң вәзийити тоғрисидики тәнқидини рәт қилди. Хитай ташқий ишлар министерлиқиниң баянатчиси җав лиҗйән: «франсискусниң йеңи китабида тилға елинған хитайдики аз санлиқ мусулманларниң азап-оқубәтлири тоғрисидики баянлириниң асаси йоқ,» дегән.

Хәвәрдә улапла мундақ дейилиду: «‹хитайдики һәр милләт хәлқи толуқ һоқуққа игә, ' дегән җав лиҗйән 1 милйондин артуқ уйғур вә башқа мусулман милләтләр қамалған җаза лагерлирини тилға алмиди.»

Хәвәрдә баян қилинишичә, папа франсискус «чүш көрүшкә җүрәт қилайли» намлиқ китабида уйғурларни диний етиқади сәвәблик зиянкәшликкә учриған хәлқләрниң бири қатарида саниған. У китабида «роһингалар, бичарә уйғурлар, йәзидиләр, буларға қилиниватқанлири рәһимсизликтур,» дәп язған.

Рим папаси франсискус тунҗи қетим уйғурлар мәсилисини өз китабида тилға елип «бичарә уйғурлар» ибарисини қоллиништин илгири, әнгилийәни өз ичигә алған бәзи дөләтләрдики католик чекавлириниң епископлири пападин уйғурлар мәсилисигә көңүл бөлүшни тәләп қилишқан иди.

«Шәрқий түркистан өлималар бирлики» ниң муавин рәиси турғунҗан алавуду әпәнди рим папасиниң уйғурлар тоғрисидики сөзи вә хитайниң буниңға қарита инкаслири тоғрисида қарашлирини изһар қилип өтти.

«Хитай интернет учур мәркизи» ниң германчә сәһиписидә 29-ноябир елан қилинған «шинҗаң ғәрб ақиллар амбириниң шинҗаңдики пуқравий органларға төһмәт қилғанлиқини тәнқид қилди» намлиқ хәвиридә тилға елишичә, «шинҗаң һөкүмәт даирилири ғәрб ақиллар амбириниң сүний һәмраһдин тартилған сүрәтләрдин пайдилинип, шинҗаң тоғрилиқ тәкшүрүш елип барғанлиқи вә пуқрави органларға бимәнә төһмәт чаплиғанлиқини тәнқид қилған.»

Хәвәрдә мундақ дейилиду: «шинҗаң уйғур аптоном районлуқ һөкүмәт ахбарат ишханисиниң баянатчиси елиҗан инайәт җүмә күни қилған сөзидә, авистралийә истратегийәлик сиясәт иниститути шинҗаңдики сепиллик биналарни ‹түрмә, лагер' дәп атимақта. Бу пәқәт аммини қаймуқтуруш тактикисидур. Әмәлийәттә булар пуқрави органлардур. Қәшқәрдики бу ‹түрмә, лагер' лар әмәлийәттә йәрлик яшанған кишиләрниң саниторийәлири, бағчилар вә мәктәпләрдин ибарәт.»

Елиҗан инайәт сөзидә «шинҗаң ташқий дуняға очуқ. Шинҗаңни чүшиниш үчүн сүний һәмраһ сүрәтлиридин пайдилинишниң һаҗити йоқ. Шинҗаң обийектип вә битәрәп чәтәлликләрниң аптонон районни зиярәт қилип, һәқиқий шинҗаңни өз көзи билән көрүшини қарши алиду,» дегәнләрниму тәкитләп өткән.

Хәвәрдә йәнә мундақ санлиқ мәлуматлар тилға елиниду: «шинҗаңдики ‹ирқий қирғинчилиқ' қа қарита елиҗан инайәт бирқанчә мәлуматни оттуриға қойди. 2010-Йилидин 2018-йилиғичә шинҗаңдики аз санлиқ милләтләрниң сани 2 милйон 870 миң киши ешип, нопуси 12 милйон 980 миңдин 15 милйон 860 миңға йәтти. Йәни 22. 14 Пирсәнт көпәйди. Уйғурларниң сани 2 милйон 540 миң киши көпийип, нопуси 10 милйон 100 миңдин 12 милйон 720 миңға йәтти. Йәни 25. 04 Пирсәнт көпәйди. Шуниң билән бир вақитта хәнзуларниң сани 176 миң 900 киши ешип, нопуси 8 милйон 830 миңдин 9 милйонға йәтти. Йәни 2 пирсәнт көпәйди. Бу пакит вә санлиқ мәлуматларни нәзәрдә тутқанда, ‹ирқий қирғинчилиқ' дегән гәп нәдин пәйда болди?»

Уйғур зиялиси пәрһат муһәммиди әпәнди шинҗаң уйғур аптоном районлуқ һөкүмәт ахбарат ишханисиниң баянатчиси еиҗан инайәт оттуриға қойған бу санлиқ мәлуматлар тоғрисида өз қарашлирини ипадә қилип: «бу мәлуматларниң гуман қозғайдиғанлиқи» и тилға алди. У сөзидә елиҗан инайәтниң ‹ирқий қирғинчилиқ' уқумидин саватсиз икәнликини тәкитлиди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт