Korlada türmige sighmighan bir qisim Uyghurlarning jaza mudditini sirtta ötewatqanliqi ashkarilandi

Muxbirimiz shöhret hoshur
2020-08-17
Élxet
Pikir
Share
Print
Nurghun xitay qoralliq saqchilirining nazariti astida yötkesh üchün poyiz istansisida tizip olturghuzup qoyulghan, közi téngiq, kishenlen'gen Uyghurlarni poyizgha élip mangghan körünüshi.
Nurghun xitay qoralliq saqchilirining nazariti astida yötkesh üchün poyiz istansisida tizip olturghuzup qoyulghan, közi téngiq, kishenlen'gen Uyghurlarni poyizgha élip mangghan körünüshi.
news.sky.com

Radiyomizgha kelgen bir inkasta korlada da'irilerning lagérlarni ixchamlash üchün lagéridikiler üstidin jaza hökümi élan qilip türmilerge yollawatqanliqi, emma mehkumlar sanining köplüki sewebidin türmilerge sighmaywatqanliqi melum qilin'ghan idi. Muxbirimizning téléfon ziyaretliri dawamida korladiki bir kocha bashqarmisidin lagérgha élip kétilgenlerdin 25 kishining 3 yilliqtin késilip, jazasini 5 yildin kéyin ijra qilish üchün qoyup bérilgenliki ashkarilandi. Qanun sahesidiki Uyghur közetküchiler, xitay qanunida adette jaza mudditini kéchiktürüshning peqet ölüm jazaliri üchünla chiqirilidighanliqini tilgha élip, korladiki bu jazaning türmilerde bosh orun qalmighanliqining alamiti ikenlikini ilgiri sürdi

Weziyettin xewerdar kishilerdin birining radiyomizgha inkas qilishiche, da'iriler korlada lagérlarni ixchamlash üchün lagérdiki zor bir türküm tutqunlar üstidin jaza hökümi chiqirip türmilerge yollighan. Lagérdiki kishilerning köplüki sewebidin, top-top halette yollan'ghan bu mehkumlargha türmilerdimu orun qalmighan. Netijide jazasi nisbeten yénik bolghan bir qisim kishiler jazasini kéchiktürüp ijra qilish üchün shertlik halda qoyup bérilgen. Öz a'iliside yétip-qopushtin bashqa erkinliki bolmighan bu kishiler, üstidiki nazaretning küchlüklüki sewebidin ish tépish, yeni tirikchilik qilishta zor qiyinchiliqqa duch kelgen.

Biz bu inkas toghriliq korladiki her derijilik siyasiy-qanun organliridin melumat soriduq. Korladiki bir kocha bashqarmisining saqchi xadimi bu bashqarmidin25 kishining bu yilning béshida shertlik qoyup bérilgenliki we qerellik halda mezkur saqchi ponkitigha özini melum qilip turidighanliqini ashkarilidi. Déyilishiche, bu 25 kishi lagérdiki mezgilide 3 yilliq késilip jazasini 5 yil kéyin ijra qilishqa buyrulghan. Emma mezkur xadim bu bashqarmidin qanchilik kishining lagérgha élip kétilip, qanchilikining türmige yollan'ghanliqi we qanchilikining lagérda qep qalghanliqi heqqidiki so'alimizgha jawab bérelmidi.

Radiyomizgha kelgen mezkur inkasta korlada yéqinqi mezgillerde lagérlar sanining töttin birge chüshkenliki, emma türmining birdin tötke köpeygenliki bayan qilin'ghan. Téléfonimizni qobul qilghan mezkur saqchi xadimi korlada nöwette lagérdin biri barliqini éytti, emma u türmidin qanchisi barliqi heqqidiki so'alimizgha jawaben lagér we türmiler heqqide bundaq tepsiliy melumat bérelmeydighanliqini bayan qildi.

Biz mezkur saqchi xadimidin tewelikidiki 25 mehkumning néme üchün jazasini türmide ijra qilmastin, belki sirtta ijra qilidighanliqini sorighinimizda, u bu heqte tepsiliy melumat bérelmidi. Emma u bu mehkumlarning türmige sighmighanliqi üchün jazasini sirtta ötewatqanliqini inkar qilmidi.

Nöwette norwégiyede yashawatqan sabiq adwokat bextiyar ömerning bayan qilishiche, xitayda jazani kéchiktürüp ijra qilish ishi adette ölüm jazasigha höküm qilin'ghanlar üchün qollinilidiken. Bu jazaning qisqa muddetlik késilgenler üchünmu bérilishi bir ghelite ehwal bolup, bu belkim nöwette lagér tutqunlirini bir terep qilishta türme yétishmeslikning netijisi bolushi mumkin iken. Bextiyar ependi yene lagér tutqunliri arisida qoyup bérilgen bu az sandiki kishilerni lagér sirtidimu qorqutup turup idare qilish üchün mezkur jaza türini yolgha qoyghanliq éhtimalliqini otturigha qoydi. Shiwétsiyede yashawatqan sabiq saqchi yolwas ependimu bu témida bextiyar ependi bilen oxshash qarashni ilgiri sürdi.

"Beydu" uchur ambirida körsitilishiche, korla shehirining omumiy nopisi 550ming etrapida bolup, uning 30pirsentke yéqinraqini Uyghurlar teshkil qilidiken. Yéza-bazar, bir déhqanchiliq meydani we 5 kocha bashqarmisidin teshkil tapqan korladiki her bir kocha bashqarmisida 50 ming etrapida kishi olturushluq iken. Mana bu milletler nisbitini közde tutqan yuqiriqi ikki közetküchi mezkur 25 mehkum nopusluq bolghan korla yéngisheher kocha bashqarmisida Uyghur nopusining 10-15 mingche ikenliki we bulardin 2-3 mingche kishining lagérda ikenlikini perez qilidu.

Toluq bet