Xalmurat: türkiyedin weten ziyaritige qaytqan ayalim we balam qarimayda tutqunda

Muxbirimiz méhriban
2019-09-16
Élxet
Pikir
Share
Print
Türkiyede yashawatqan xalmurat idris ependining lagérgha qamalghan ayali gülzar seley (soldin terep chette), hedisi almire idris (otturida) we uning oghli.
Türkiyede yashawatqan xalmurat idris ependining lagérgha qamalghan ayali gülzar seley (soldin terep chette), hedisi almire idris (otturida) we uning oghli.
Photo: RFA

Yéqinqi yillarda türkiyede uzun muddetlik iqamet, yeni turush ruxsiti bilen turuwatqan Uyghurlar hetta türkiye girazhdanliqidiki Uyghurlardin weten ziyaritige barghanlarning xitay da'iriliri teripidin tutqun qilinip "Qayta terbiyilesh" namida lagérlargha qamalghanliqi heqqidiki uchurlar barghanche köpeymekte.

Türkiyede uzun muddetlik iqamet bilen turuwatqan xalmurat idris ependining radiyomizgha bildürüshiche, uning ayali gülzar seley 2016-yili 6-ay mezgilide éghir késel bolup qalghan anisini axirqi qétim körüwélish üchün yurti qarimaygha qaytqinida, ürümchi ayrodromidila saqchilar teripidin tutqun qilinip, qarimaygha élip kétilip lagérgha qamalghan.

Xalmurat ependining bildürüshiche, ayali gülzar tutqun qilinip, 2 aydin kéyin yeni 2016-yili 8-ay mezgilide uning qarimay sheherlik 2-bashlan'ghuch mektepte oqutquchiliq qilidighan hedisi almire idrismu, türkiyede turuwatqan ata-anisining pénsiye ma'ashini ewetip bergini üchünla, "Chet'eldiki térrorchilargha pul ewetip bergen" dégen jinayet artilip tutqun qilin'ghan. 2017-Yildin kéyin u yene qarimaydiki uruq-tughqanliridin 10 nechche kishining tutqun qilinip lagérgha élip kétilgenlik xewirini alghan. 

Xalmurat ependi yene sürüshtürüsh arqiliq, türkiyede uzun muddetlik iqamet alghandin kéyin, 2016-yilning axir 2017-yilning bashlirida weten ziyaritige barghan Uyghurlarning zor köp qismining tutqun qilinip, atalmish "Terbiyilesh merkezliri" ge qamalghanliqi, hetta tutqun qilin'ghanlar arisida xitaygha tijaret qilish üchün barghan türkiye girazhdanliqidiki Uyghurlardin 30 din artuq kishining barliqidin xewer tapqanliqini bildürdi.

Türkiyediki Uyghurlardin adil abduréhim ependi 12-séntebir küni norwégiyediki "Uyghur edliye arxip ambiri" da guwahliq bérip, ayalining 2017-yili etiyaz mezgilide aqsuda tutqun qilinip, aqsudiki lagérgha qamalghanliqi, nareside üch balisiningmu atalmish yataqliq mektep namidiki "Balilar lagéri" gha élip kétilgenliki heqqide guwahliq bergenidi.

Adil abduréhim ependimu bügün radiyomiz ziyaritini qobul qilip, özining aqsudiki a'ilisining tutqundiki ehwali heqqide melumat berdi. U yene özining éniqlash arqiliq xitay da'iriliri teripidin tutqun qilinip, lagérlargha qamalghan Uyghurlar arisida, türkiye qatarliq döletlerning uzun muddetlik iqamiti bar bir qisim Uyghurlarning, hetta türkiye pasporti bilen yurtigha ziyaretke barghan Uyghurlardin 10 nechche kishining lagérlargha qamalghanliqidin xewer tapqanliqini bildürdi.

U bayanida türkiyediki bir qisim Uyghurlar, tughqanlirining xitay ziyariti mezgilide tutqun qilin'ghanliq ehwalini we bezi türkiye girazhdanliri Uyghurlarning tutqun qilin'ghanliqini türkiyediki Uyghur teshkilatliri we munasiwetlik hökümet organlirigha inkas qilip, yardem telep qilghan bolsimu, emma ulardin özlirining tutqundiki uruq-tughqanlirining ehwalini sürüshte qilish toghrisida qana'etlinerlik jawab alalmighanliqini bildürdi.

Biz, türkiye tashqi ishlar ministirliqi yaki türkiyening xitaydiki elchixanisining, türkiyedin xitay ziyaritige barghanda "Qayta terbiyilesh" namida tutqun qilinip, lagérlargha qamalghan kishilerning weziyitige bolghan inkasini bilish üchün téléfon qilduq. Emma qilghan téléfonlirimiz téléfon jawabsiz qaldi.

Türkiyening amérika paytexti washin'gtondiki elchixanisigha téléfon qilip, chet'ellerge ziyaretke barghan türkiye puqraliri öz barghan döletlerde awarichilikke yoluqsa türkiye hökümitining ulargha qandaq yardem béridighanliqini sorighinimizda, bu xadim awwal ehwalning tepsilatni élxet arqiliq elchixanigha melum qilish kéreklikini bildürdi.

Andin bu xadimdin, yéqindin buyan xitay ziyaritige barghan bir qisim türkiye puqralirining tutqun qilinip lagérgha élip kétilgenliki heqqide uchur alghanliqimizni we bundaq ehwaldiki türkiye puqralirining elchixanidin qandaq yardem telep qilsa bolidighanliqini sorighinimizda, bu ayal xadim, elchixanining téléfonida peqet wiza bérish qatarliq ishlar heqqidiki mesililerni sorashqa bolidighanliqini tekitlep, özining bundaq sezgür siyasiy mesililerge téléfonda jawab bérelmeydighanliqini bildürdi.

Yuqiriqi awaz ulinishidin tepsilatini anglang.

Toluq bet