"уйғур сот коллегийәси" ниң гуваһлиқ аңлаш йиғини рәсми башланди

Мухбиримиз нуриман
2021-06-04
Share
"уйғур сот коллегийәси" 4-июн тунҗи қетимлиқ гуваһлиқ аңлаш йиғинини лондон вақти чүштин бурун саәт тоққузда башлиди. 2021-Йили 4-июн. Лондон, әнглийә.
AFP

Әнглийәниң лондон шәһиридә даңлиқ кишилик һоқуқ адвокати җеффирий найис башчилиқида қурулған "уйғур сот коллегийәси" бу йил 10-май күни 4-июндин 7-июнғичә гуваһлиқ аңлаш йиғини өткүзүлидиғанлиқи һәққидә баянат елан қилған иди.

Uyghur-Tribunal-Omerbek-Ali.jpg
Лагер шаһиди өмәр бекали "уйғур сот коллегийәси" ниң тунҗи қетимлиқ гуваһлиқ аңлаш йиғинида гуваһлиқ бәрмәктә. 2021-Йили 4-июн. Лондон, әнглийә.

Мәзкур сот коллегийәси бүгүн, йәни 4-июн тунҗи қетимлиқ гуваһлиқ аңлаш йиғинини лондон вақти чүштин бурун саәт тоққузда башлиди. Йиғин күнтәртипи бойичә 4-июн күни лагер шаһитлиридин қәлбинур сидиқ, өмәр бекали, сайрагүл савутбай, аилиси һәққидә гуваһлиқ бәргән патигүл талип, норвегийәдә қурулған "уйғур әдлийә архип амбири" ниң хадими муәттәр елқут, дуня уйғур қурултийи рәиси долқун әйса, "қарақаш тизимлики" ни ашкарилиған асийә абдуләһәд вә америкада оқуғанлиқи вә өз миллитиниң тилини қоғдаш үчүн мәктәп ачқанлиқи сәвәблик "сиясий җинайәтчи" дәп қарилип түрмигә соланған абдувәли аюп һәмдә җорҗи вашингтон университетиниң профессори, "уйғурларға ечилған уруш" намлиқ китабниң аптори шан робертис қатарлиқлар гуваһлиқ бәрди.

Uyghur-Tribunal-Kelbinur-Sidiq.jpg
Лагер шаһиди қәлбинур сидиқ "уйғур сот коллегийәси" ниң тунҗи қетимлиқ гуваһлиқ аңлаш йиғинида гуваһлиқ бәрмәктә. 2021-Йили 4-июн. Лондон, әнглийә.

"уйғур сот коллегийәси" ниң йиғин һәққидики баянатида көрситилишичә, "уйғур сот коллегийәси" ниң мәқсити хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаритилған кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлиригә даитр топланған дәлил-испатлар вә бу қетим өткүзүлидиған гуваһлиқ аңлаш йиғиндики гуваһчиларниң гуваһлиқиға асасән хитай һөкүмитиниң "ирқий қирғинчилиқ" җинайити үстидин қарар чиқириш икән.

Йиғинға "уйғур сот коллегийәси" ниң қурғучиси, даңлиқ кишилик һоқуқ адвокати җеффирий найис риясәтчилик қилди. Адвокат җеффирий найс илгири сабиқ югуславийә федератсийәси билән кейинчә сербийә җумһурийитиниң сабиқ президенти болған слободан милошевични балқан урушида пәйда қилған паҗиәлири сәвәблик хәлқара җинайи ишлар сотида җавабкарлиққа тартилишида йетәкчилик рол ойниған даңлиқ сотчи болуп, у шундин бери хәлқарадики кишилик һоқуқ дәпсәндичилики мәсилилири вә шундақла инсанийәткә қарши ишлиниватқан җинайәтләр мәсилисидә мутәхәссисләшкән киши дәп қарилип кәлмәктикән.

Җеффери найис ичилиш сөзидә мундақ деди: "мениң исимим җеффери найис, мән ‹уйғур сот коллегийәси' һәққидики бир қанчә нуқта һәққидә тәхминән 25 минут әтрапида сөз қилмақчи. ‹Уйғур сот коллегийәси' бүгүн тунҗи қитим амма билән йүз көрүшти. Бу гуваһлиқ аңлаш 7-июн күнигичә җәми 4 күн давам қилиду. Иккинчи қетимлиқ төт күнлүк испат аңлаш йиғини 10-сентәбир өткүзүлиду. Гуваһчилар тәминлигән материялларни алдин оқуп чиқтуқ. Алдин оқуш җәрянида бу тәминлигән испатлар арқилиқ ‹ирқий қирғинчилиқ' йүргүзүлүватамду, кишилик һоқуқ дәпсәндичилики қанчилик еғир, дегәндәк суаллиримизға җаваб тепишқа тириштуқ. Биз сот мәһкимисигә охшаш һөкүм чиқармаймиз. Биз испатларға асаслинип туруп қанунда дейилгән бойичә, пәқәт йетәрлик испатларға еришкәндә андин ахирқи қарарни чиқиримиз."

Лагер шаһитлири өзлириниң йиғинға қатнишиш үчүн йолға чиққанда хитай тәрәпниң тәһдитлиригә учириғанлиқни, лекин йәнила "уйғур сот коллегийәси" дә гуваһлиқ беришни таллиғанлиқини ейтип өтүшти.

Уйғур аптонум районлуқ даириләр 25-май күни бейҗиңда мәхсус ахбарат елан қилиш йиғини чақирип, қәлбинур сидиқ, өмәр бекали, сайрагүл савутбай, зумрәт давут, гүлбаһар җелилова қатарлиқ лагер шаһитлириға һуҗум қилған иди.

Юқирида тилға елип өткән лагер шаһитлириниң мәзкур коллегийәдә бәргән гуваһлиқлириниң мәзмуни радийомиз илгирики программилирида тәпсилий аңлатқан мәзмун билән охшаш болғачқа, бу пирогрммимизда тәпсилий тохталмаймиз.

Лагер шаһитлири гуваһлиқлирини аңлатқандин кийин, коллегийәниң әзалири болған адвокатлар шаһитлар сөзлигән испатлар арисда өзлири гуманланған нуқтилар һәққидә наһайити инчикә суалларни сориди. Адвокатларниң сориған суаллиридин уларниң өзлири ейтқандәк тәрәпсиз икәнликини көрүвалғили болиду.

"уйғур әдлийә архип амбири" хадими муәттәр елқут ханим өзлири биваситә яки васитилик усулда топлиған лагерға вә түрмигә соланған кишиләрниң архипи һәққидә доклат бәрди. Адвокатлар топланған архипларниң ишәнчлик дәриҗиси һәққидә нурғун суалларни оттуриға қоюшти. Муәттәр елқут ханим хитайдин биваситә учур елишниң қийинлиқи, шуңа муһаҗирәттә яшаватқан уйғурлардин әң ишәнчлик мәлуматларни өзлириниң ихтиярлиқи билән топлиғанлиқини билдүрди.

Җорҗи вашингтон университетиниң профессори, "уйғурларға ечилған уруш" намлиқ китабниң аптори шан робертис әпәнди уйғурларниң тарихтин буянқи изтираплирини күнимиздики әһвалға бағлап туруп, хитайниң уйғурларға йүргүзүватқан зулумлириниң маһийитини ечип бәрди.

"қарақаш тизимлики" ниң хәлқараға ашкарилинишида һәл қилиғуч рол ойниған асийә абдуләһәд ханим өзигә кәлгән өлүм тәһдитлиригиму писәнт қилмай һәқиқәтни ашкарилашта чиң турғанлиқни, хитайниң ялғанға чиқиришқа урунған у тизимликни ялғандин ясап чиқишниң мумкин әмәсликини тәкитлиди.

Абдувәли аюп әпәнди ана тилини қоғдаш бәдилигә 18 ай түрмидә йетиш җәряни вә униңдин кийинки өзинң көргәнлирини аңлитиш арқилиқ ши җинпиң ейтқан уйғурларға "қилчиму рәһим қилмаслиқ" буйруқини йәнә бир қетим йорутуп бәрди.

"уйғур сот коллегийәси" ниң тунҗи қетимлиқ гуваһлиқ аңлаш йиғининиң биринчи күни мушу йәрдә аяғлашти. Әтики, йәни 5-июн күнидики гуваһлиқ аңлаш йиғини йәнә охшаш вақитта, әнглийә вақти чүштин бурун саәт тоққузда башлинидикән.

Радийомизму бу гуваһлиқ аңлаш йиғинини нәқ мәйдандин улап тарқитишни давамлаштуриду. Радийомизниң иҗтимаий таратқу бәтлиригә диққәт бәргәйсизләр.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт