BASF Ning Uyghur diyaridin chékinishi qarshi élindi, emma wolkiswagén'gha qarita eyibleshler kücheydi

Myunxéndin ixtiyariy muxbirimiz ekrem teyyarlidi
2024.02.13
volkswagen-majburiy-emgek-namaysh-1.jpg D u q bérlin ishxanisining mudiri gheyur qurbanning bashchiliqidiki Uyghurlar we kishilik hoquq teshkilatlirining ezaliri wolkiswagénning qurultiyi échiliwatqan yighin zali etrapida namayish ötküzdi. 2023-Yili 10-may, bérlin, gérmaniye.
RFA/Ekrem

9-Féwral küni gérmaniyening ximiye sana'iti magnati bolghan ‪BASF‬  özlirige shérik bolghan ikki xitay shirkitining paychékini sétishni tézlitip, Uyghur diyaridin chékinip chiqidighanliqini jakarlighan. Gérmaniye siyasetchiliri BASF ning bu qararini qarshi alidighanliqini bildürüshken we wolkiswagén (VW) aptomobil shirkitiningmu “Uyghur diyaridin derhal chékinip chiqishi kérek” likini otturigha qoyushqan.

12-Féwral “Kündilik eynek” heptilik zhurnilining ziyaritini qobul qilghan erkin démokratlar partiyesining ezasi, gérmaniye parlaménti kishilik hoquq we insaniy yardem komitétining re'isi rénata alt (Renata Alt) wolkiswagénningmu “Uyghur diyaridin derhal chékinip chiqishi kérek” likini otturigha qoyup mundaq dégen: “BASF Ning chékinishi shuning éniq bésharitiki, kishilik hoquq mesiliside bixudluq we muresse bolmaydu. Xitay hökümiti yillardin buyan gherb shirketlirige shinjangda igilik tiklesh üchün bésim ishlitip keldi we bu arqiliq xitayning Uyghurlar üstidin yürgüzüp kelgen insaniyetsiz basturushlirini jem'iyetke qobul qildurushqa urundi. Uyghur diyari wolkiswagénni öz ichige alghan barliq gherb shirketliri üchün iqtisadiy pa'aliyetler élip bérish cheklen'gen bir rayon'gha aylinishi kérek.”

BASF Ning Uyghur diyaridin chékinish qararini élishigha gérmaniyening “Eynek” zhurnili we “ZDF” téléwiziye qanili aldinqi heptide élan qilghan BASF shérik bolghan xitay shirketlirining Uyghur irqiy qirghinchiliqi hem Uyghur mejburiy emgikige munasiwetlik jinayetlirige da'ir deliller seweb bolupla qalmay, xelq'ara jem'iyetning bésimliriningmu muhim rol oynighanliqini tekitligen d u q re'isi dolqun eysa ependi, bu qararning wolkiswagén'ghimu tesir körsitidighanliqini tilgha aldi. U sözide, wolkiswagénning xitaydiki omumiy tijaretlirige xatime bérelmisimu, az dégende sherqiy türkistandiki zawutini taqashqa mejbur bolidighanliqini eskertti.

 “Héchqandaq gérmaniye shirkiti zalim xitay hakimiyitining Uyghurlar we bashqa az sanliq milletler üstidin yürgüzüwatqan kishilik hoquq depsendichiliklirini qanunlashturushining bir wasitisi bolup qalmasliqi kérek” dégen qarashni ilgiri sürgen gérmaniye yéshillar partiyesining sabiq re'isi, yawropa ittipaqi-xitay munasiwetler komitétining re'isi rayinxard bütikofér mezkur zhurnalning ziyaritini qobul qilghanda wolkiswagén shirkitiningmu “Uyghur diyaridin derhal chékinip chiqishi kérek” likini tilgha élip mundaq dégen: “Epsuslinarliqi, wolkiswagén yillardin buyan shinjangdiki qebih shara'itlargha köz yumghuchi we erzan bahaniler arqiliq éghiz tuwaqlighuchi siyaqidiki selbiy bir sima bilen közimizge chéliqip keldi. Wolkiswagén duch kélidighan bésimlar emdi hessilep küchiyidu. Wolkiswagén choqum shinjangdin chiqip kétishi kérek! tijaretchiler üchün belgilen'gen exlaqning bir qizil siziqi bar, uning arqisida turghini-shinjangdiki mejburiy emgek zorawanliqigha shériklishish.”

Derweqe, BASF ning Uyghur diyaridin chékinishi wolkiswagén'gha nisbeten bésimni yenimu kücheytidiken. Gérmaniyediki weziyet analizchisi gheyur qurbanning qarishiche, wolkiswagén gérmaniye parlaméntining we xelq'ara jem'iyetning bésimliri seweblik uzun'gha qalmay ürümchidiki tijaretlirige xatime bérishi mumkin iken.

 Gérmaniyening hakimiyet béshidiki sotsiyal démokratlar partiyesining ezasi, fédératsiye hökümitining din we étiqad erkinliki komissiyonining mes'uli frank shibawé (frank shibawé) bu xususta “Kündilik eynek” zhurnilining ziyaritini qobul qilghanda mundaq dégen: “Barliq gérmaniye shirketliri shinjangda héchqandaq tijaret bilen shughullanmasliqi kérek. Qalaymiqan we apet xaraktérlik kishilik hoquq depsendichiliki yüz bériwatqan shinjangda gérmaniye shirketlirining ishi bolmasliqi kérek. Bu wolkiswagénnimu öz ichige alidu.”

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.