Тутқундики шаир ваһитҗан османниң тәқдири муһаҗирәттики уйғур зиялийлириниң әндишисини қозғимақта

Мухбиримиз меһрибан
2021-06-25
Share
Уйғурчә дәрслик китаблардики Хитай һөкүмити ишлигән "террорлуққа қарши күрәштики хирислар" намлиқ һөҗҗәтлик филимниң 4-қисмидин кәсип елинған.
Social Media

2016-Йили 9-айда уйғур аптоном районлуқ маарип назарити уқтуруш чиқирип, районидики йәсли, башланғуч вә оттура мәктәпләрдә "дөләт тили оқутуши" дегән намда хитай тили оқутушини йолға қойди. 2016-Йили 10-ай мәзгилидә маарип назаритиниң назири саттар савут вә уйғурчә дәрслик түзүшкә мәсул хадимлардин обзорчи ялқун рози, шаир ваһитҗан осман, абдуразақ сайим, алимҗан мәмтимин қатарлиқ 5 кишиниң тутқун қилинғанлиқи ашкариланди.

Кейинчә даириләр рәсми хәвәр елан қилип, уйғур аптоном районлуқ маарип назаритиниң назири саттар савутниң "дәрслик китабларда миллий бөлгүнчилик вә терорлуқ идийәлириниң тәшвиқ қилинишида җавапкарлиқи болғанлиқи" үчүн икки йил кечиктүрүлүп өлүм җазасиға һөкүм қилинғанлиқини, дәрслик түзүш гурупписиға мәсул ялқун розиниң 15 йиллиқ қамақ җазасиға һөкүм қилинғанлиқини елан қилди. Әмма уйғурчә дәрслик түзүшкә мәсул башқа хадимлардин шаир ваһитҗан осман, абдуразақ сайим, алимҗан мәмтимин қатарлиқ үч кишиниң ақивити һәққидә һечқандақ хәвәр елан қилмиди.

Шаир ваһитҗан османни йеқиндин билидиған чәт әлләрдики уйғур зиялилиридин шиветсийәдики абдүшүкүр муһәммәт әпәнди, түркийәдики алимҗан инайәт әпәнди вә ваһитҗан османиң түркийәдики қизи айқанат осман қатарлиқлар йеқинда иҗтимаий таратқуларда "шаир ваһитҗан османға әркинлик" паалийтини қозғиған. Улар бу мунасивәт билән радийомиз зияритини қобул қилип, ваһитҗан османниң тәқдиридин әндишә қиливатқанлиқини билдүрди.

Абдушүкүр муһәммәт әпәнди шаир ваһитҗан османни йеқиндин тонуйдиғанлиқини билдүрди. У чәт әлгә чиққандин кейин узун мәзгил алақиси үзүлүп қалған дости ваһитҗан османни 2013-йили түркийәдә өткүзүлгән бир қетимлиқ илмий муһакимә йиғинида ахирқи қетим көргәнликини әсләп өтти.

Абдушүкүр әпәндиниң билдүрүшичә, ваһитҗан осман өз шеирлири арқилиқ уйғур дияри вә хитайда тонулған уйғур шаирлириниң биригә айланған икән. 2013-Йили ваһитҗан османниң "авазлиқ оқя" намлиқ шеирлар топлими хитайдики аз санлиқ милләтләр әдәбияти бойичә әң алий әдәбият мукапати санилидиған "тулпар" мукапатиға еришкән икән. У ишлигән "қирлиқ истакан", "кечикип ечилған гүл" қатарлиқ телевизийәфилимлири кишиләрниң яқтуруп көрүшигә вә қизғин алқишиға сазавәр болғаникән.

Әйни чағда истанбулда өткүзүлгән түркий милләтләр тил мәдәнийити илмий муһакимә йиғиниға доктор алимҗан инайәт әпәндиму қатнашқан болуп, у ваһитҗан османниң шу қетимқи йиғинға хитай һөкүмитиниң рухсити билән кәлгәнликини әскәртип өтти.

Алимҗан әпәнди кейинки чағларда ваһитҗан османниңму хитай даирилириниң йоқитиш обейктиға айланған уйғур зиялилириниң биригә айланғанлиқидин қаттиқ ечинғанлиқини билдүрди.

Абдушүкүр муһәммәт әпәндиниң қаришичә, хитайдин башқа дуняниң һечқандақ бир йеридә билим игилири дәрслик китаб сәвәбидин "терорчи" атилип, түрмигә ташлинидиған әһвални учритиш мумкин әмәс икән.

Ваһитҗан османниң түркийәдики қизи айқанат османму зияритимизни қобул қилди. У дадисиниң 2016-йили 10-айда тутқун қилинғанлиқи һәққидики тунҗи хәвәрни дәсләп иҗтимаий таратқуларда елан қилинған "тутқундики уйғур зиялийлири тизимлики" дин билгәнликини билдүрди.

Айқанат осман йәнә хитай һөкүмитиниң дадисини "терорлуқ" билән әйиблигән һөкүмәт хәвирини бу йил 4-айниң 3-күни хитай өзи елан қилған ахбарат йиғинидин көргәнликини билдүрди. У дадиси тутқун қилинған 4 йилдин буян, униң әһвали һәққидә башқа һечқандақ учур алалмай қаттиқ әндишиләнгәнликини әскәртип өтти.

Зяритимиз ахирида абдушүкүр муһәммәт әпәнди хәлқарадики кишилик һоқуқ тәшкилатлири вә ғәрп дермократик дөләтлирини хитай түрмисидә бигунаһ йетиватқан шаир ваһитҗан осман қатарлиқ уйғур зиялийлириниң әһвалиға җиддий көңүл бөлүшкә чақирди.

Мәлум болушичә, 1963-йили 1-апирилда кәлпин наһийәсидә туғулған шаир ваһитҗан осман 90-йиллардила уйғур йеңи шеирийитидики ғоллуқ шаирларниң бери болуп тонулған. У 1985-йили шинҗаң университетиниң әдәбият факултетини пүттүргәндин кейин, 2001-йилиғичә "мирас" журнилида муһәррир болуп ишлигән. 2001-Йили шинҗаң маарип нәшриятиға йөткилип кәлгән. 2002-Йилидин 2005-йилиғичә "шинҗаң маарипи" журнилиниң муавин баш муһәррири болған. 2006-Йилидин башлап таки қолға елинғичә шинҗаң маарип нәшрияти дәрслик түзүш бөлүмидә ишлигән.

1985-Йилдин буян, униң 500 парчидин артуқ шеири уйғур дияридики һәрқайси гезит-журналларда елан болуп, 40 парчидин артуқ шеири аһаңға селинип, нахша қилинип ейтилған. "авазлиқ оқя", "қириқ бир йүрәк" қатарлиқ шеир топламлири нәшр қилинған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт