Xanna burdof: "Men bu yil séntebirde körgen Uyghur diyari"

Muxbirimiz gülchéhre
2019-10-07
Élxet
Pikir
Share
Print
Ürümchi dong köwrükke jaylashqan "Xelq'araliq chong bazar" ning hazirqi körünüshi. 2019-Yil öktebir.
Ürümchi dong köwrükke jaylashqan "Xelq'araliq chong bazar" ning hazirqi körünüshi. 2019-Yil öktebir.
Oqurmen teminligen

En'gliyediki nyu-kesul uniwérsitétining doktor aspiranti xanna burdof xanim radi'o anglighuchilirimizgha özini tonushturup, mundaq dédi: "Men nyu-kesul uniwérsitétining doktor aspirant. Ilgiri men xitayda xizmet qilghan we xitay tilini ögen'gen. Men xitayning Uyghur balilirigha yürgüzüwatqan 'qosh tilliq ma'aripi' siyasiti üstide tetqiqat élip bériwatimen. Men xitayda turush we öginish jeryanida nurghun sheherlerni ziyaret qildim, 2009-yili qeshqerge bardim. 2011- We 2012-yilliri mexsus ürümchige Uyghur tili ögen'gili bardim."

So'al: sizni Uyghur élige qiziqturghan seweb néme idi?

Jawab: 2009-yili sayahet üchün tunji qétim qeshqerge barghinimda qeshqer sheher ichide xitayning bashqa sheherliridin anche perqlinip ketmeydighan bir kochidin Uyghurlar yashaydighan yene bir kochigha tuyuqsiz ötüp qaldim. Köz aldimda xuddi bashqa bir döletning chégrasini atlap ötkendek bir oxshimaydighan menzire peyda boldi. Bundaq tüptin oxshimaydighan menzire hem xitay tilidin tamamen perqliq bolghan bir til méni jelp qildi. Chirayimu, kiyinishimu, yürüsh turush shundaqla héchnémisi xitaylargha oxshimaydighan bu sirliq jayni téximu chongqur bilish üchün mende Uyghur tilini öginish istiki qozghaldi. Til öginish jeryanida Uyghur élide oxshimighan yurtlarni aylandim. Qeshqer, yerken, turpan, xoten, aqsu, qumul, korla dégendek oxshimaydighan jaylarni ziyaret qildim.

So'al: siz Uyghur élide nurghun Uyghurlar özlirimu bérip baqmighan hem körüp baqmighan jaylarni körüpsiz?

Jawab: Uyghur dostlirimmu dawamliq shundaq deydu, ular sen biz körmigen yerlernimu körüpsen dep kétishidu.

So'al: bu nöwet Uyghur élidiki ziyaritingiz heqqide toxtalsingiz, bu qétim némilerni kördingiz, yeni bulturqigha qarighanda némilerning perqliq bolghanliqini hés qildingiz?

Jawab: ürümchi bir chong sheher, bu sheherdiki kontrolluq bashqa jaylardikidek, yeni nahiye we yézilardikidek qattiq emes. Mesilen, aqsugha barghinimda, sheherning sirtigha chiqimen désem saqchi aptobus békette "Nege barisen?" dep soridi, barghan jayimda puqrache kiyin'gen saqchi egishipla yürdi. Qeshqer, aqsu, xoten dégendek jaylar shimaldiki sheherlerdin qattiqraq bashquruluwétiptu. Bu qétim ghuljighimu bardim, ghuljidimu ürümchige oxshash saqchilarning tosushi yaki soraq qilishigha uchrimidim. Közitishimche, échiwétilgen sheherlerde kontrolluq kichik sheher nahiyelerge qarighanda bir az boshraq iken. Shimalda jenubqa qarighanda boshraq iken. Hazirqi chet'el taratqulirida bériliwatqan xewerlerdiki uchurlar asasen 2018-yiligha tewe, emma xitay hökümiti 2019-yilidin bashlap, chet'ellerning tekshürüsh guruppiliri, muxbir we sayahetchilerni kirgüzüshke bashlighandin buyan, bezi özgirishler boptu. Mesilen 2018-yili chong sheherlerning hemme yéride bar bolghan kimlik tekshürüsh saqchi ponkitliri, téléfon tekshürüsh ponkitlirini bu qétim men körmidim. Belkim chet jaylarda bolushi mumkin.

So'al: sizningche, bu xitayning sheher ammisining kündilik hayatigha qaratqan kontrolluq tedbirlirini boshatqanliqidin dérek béremdu?

Jawab: méningche undaq emes, kochilardiki saqchilarning bulturqidek köp bolmasliqi, Uyghurlar we chet'elliklerge bolghan tosup tekshürüshlerning azaytilishi, xelq'araliq ziyaretchilerge "Bu saqchi döliti emes" dégendek tesirat bérishni meqset qilghandek hés qildim. Chünki burun barghinimda saqchilarni arqamgha sélip qoyghan bolsa, bu qétim peqetla yuqiri téxnikiliq közitishning hemme yerlerni qaplighan kaméralar arqiliq dawam qiliwatqanliqini hés qildim. Emma méningche hemme ademge oxshash bolmasliqi mumkin, némila bolmisun, bir xil körünmes bésimni hés qilghili bolidu.

So'al: dostliringizning öyini ziyaret qilghanda mehelle komitétlirida tosqunluqlargha uchridingizmu?

Jawab: her qandaq mehelle olturaq rayonliri qorshawgha élin'ghan. Kishilerning kirish-chiqishi we aptomobillar üchün ayrim-ayrim 3 chong derwaza qurulghan hem post qoyulghan. Uningdin bashqa qorugha we binaghimu yüz tonush sistémisi arqiliq tekshürüp kirgüzidiken. Men a'iliwi ziyaretlerge postlarning tekshürüshidin kéyin ruxset bilen kirdim. Shundaqtimu ular men bashqilarning öyige kirip bolghandin kéyin yene saqchi ewetip tekshürüp chiqip ketti. Men peqet bir sayahetchi süpitide körgen we hés qilghanlirim bu. Emma sheher ahalisi bolup öz shehiridin chiqalmay, yeni bir öyge we bir sheherge nezerbend qilinip yashawatqanlarning qandaq bésim hés qiliwatqanliqini bilish tes emes. Chünki ete yene néme bolidighanliqi héchkim bilmeydu. Ular shundaqtimu bu bésimlar astida normal hayat kechürüshke, her bir künini normal ötküzüshke tirishmaqta iken.

Söhbitimizning dawamini kéyinki programmilirimizdin anglighaysiler.

Pikirler (0)
Share
Toluq bet