Ши җинпиңниң “рәтләш вә тәңшәш” сиясити хитай ичидә вәһимә қозғимақта

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2021.09.04
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Ши җинпиңниң “рәтләш вә тәңшәш” сиясити хитай ичидә вәһимә қозғимақта Ши җинпиң
Social Media

Йеқинқи бирқанчә һәптидин буян хитайниң ичкий сияситидә йүз бериватқан җиддий өзгиришләр ғәрб мутәхәссислириниң диққитини тартмақта. Ахбарат вастилири маариптин санаәт саһәсигичә, шәхисләрдин җәмийәткичә кеңийиватқан бу “рәтләш вә тәңшәш” сиясити тоғрисида учурлар, анализлар елан қилмақта.

Германийәдә нәширдин чиқидиған “җәнубий германийә гезити” 2-синтәбир елан қилған “ши җинпиң қандақ рәтлимәкчи вә тәңшимәкчи?” намлиқ хәвәрдә баян қилинишичә, хитай һакимийити байлар билән кәмбәғәлләр оттурисидики пәриқни азайтиш, “ортақ гүллиниш” ни ишқа ашуруш үчүн байларни тизгинләш, уларни кәмбәғәлләргә вә җәмийәткә ярдәм беришкә қисташ сияситини рәсмий йолға қойған. Кәмбәғәлләргә вә җәмийәткә ярдәм беришкә қисталғучилар ичидә даңлиқ чолпанларму бар икән. Бу йеңи сиясәт дәл мав зедоң дәвридә йолға қоюлған “бай, помишчикларни йоқитиш”, “йәр ислаһати елип бериш” арқилиқ намратларни йөләш сияситигә охшайдикән. Һалбуки, мав зедуңниң бу сиясити заманида еғир дәриҗидә ачарчилиқ апитини кәлтүрүп чиқирип, қанчә 10 милйонлиған инсанниң җениға замин болған.

Ши җинпиң бу сияситини оңушлуқ ишқа ашуруш үчүн “тохуни боғузлап, маймунни қорқутуш” чарисини қоллинип, ишни алди билән бир қисим чоң ширкәтләрни җазалаштин башлиған. Буларниң ичидә “алибаба”, “диди”, “мейтуән” қатарлиқ хәлқаралашқан чоң ширкәтләрму бар икән. “алибаба” ға “адаләтсиз сода риқабити билән шуғулланди” дәп 1 милярд доллар җәриманә қойған.

Нөвәттә хитай шәһәрлиридики ишсизларниң нисбити 15 пирсәнткә йәткән. Хитайда айлиқ керими 1000 йүәнгә, йәни 130 явроға йәтмәйдиған кәмбәғәлләрниң сани 600 милйон икән. Буниң әксичә, дең шявпиң “ишикни ечиветиш” сияситини йолға қойғандин кейин бейиған 1000 дин артуқ милярдер, қанчә миңлиған милйонер бар икән. Ши җинпиң бу 600 милйон намратни дөләтниң күчи билән йөләп терилдүргәндин, байларниң пули билән мағдурландуридиған бир сиясәтни йолға қоюшни әвзәл көргән. Бирақ бу сиясәт, хитай байлирида вәһимә пәйда қилипла қалмай, чәт әллик мәбләғ салғучилардиму әндишә қозғиған.

Уйғур зиялийси пәрһат муһәммиди әпәнди бу һәқтә тохталғанда, хитайниң өз һакимийитини сақлап қелиш үчүн 50-йиллардики “байларни булап, кәмбәғәлләрни йөләш” тәк кона сиясәт дәвригә қайитқанлиқини тилға алди.

Техиму әндишә қозғайдиған йәнә бир сиясәт хитайда тәңла баш көтүргән. У болсиму, “идеологийәлик рәтләш” тин ибарәт. Германийәниң NTV хәвәрләр қанилиниң 2-сентәбир елан қилған “хитай радийо, телевизийәләрни тәкшүрүшни күчәйтти” намлиқ хәвиригә қариғанда, хитай һакимийити дөләт ахбарат вастилиридин тартип иҗтимаий таратқуларғичә, әдәбият-сәнәт саһәсидин көңүл ечиш сорунлириғичә “идеологийәлик рәтләш” ни йолға қойған.

Бу “идеологийәлик рәтләш” ниң түп муддиаси: ши җинпиң идийисигә уйғун болмиған һәрқандақ “шәкли өзгәргән нәрсиләр” вә “тәми қачқан истетика” ларниң орниға “вәтәнпәрвәрлик” ни дәсситиш болған. Йәни ғәрб әллиригә тәвә мәдәнийәтләр, кишигә зоқ беғишлайдиған гүзәлликләр ят амил санилип чәклинишкә башлиған. Даңлиқ чолпанларниң бу хилдики әсәрлири торлардин өчүрүлгән. Кимки “хитайчә вәтәнпәрвәрлик” кә қарши сөз қилса, торларни униңға қарши чуқанлар, тәһдитләр қаплиған. Әксичә, хитайниң зувани болған ахбарат вастилириниң дөләт бәлгилигән хизмәтчилири мәқсәдлик тарқатқан нәрсиләр һәммә адәм чоқум һәмбәһирлиши лазим болған сағлам пикир һесабланған. Нурғун әсәрләр елан қилиништин илгири әгләктин өткүзүлүп, я ши җинпиңниң идийәсигә лайиқ рәвишкә кәлтүрүлүш яки әхләткә ташлиништәк тәқдиргә дуч келишкә башлиған.

Хәвәрләрдә тилға елинишичә, хитай һакимийити йәнә тор оюнлирини “идеологийәлик әпйүн” дәп атап, 18 яштин төвән болған хитай балилириниң һәптә ахири вә байрам күнлиридә күндә пәқәт 1 саат оюн ойнишиға рухсәт қилиш бәлгилимисини йолға қойған. Башланғуч мәктәптин башлапла ши җинпиң идийәсини өгиниш рәсмий дәрсликкә киргүзүлүшкә башлиған. Сотсиялистик қиммәт қаришиға қарши вә ят болған барлиқ нәрсиләрни тазилаш, “тор мәстанилири мәдәнийити” гә зәрбә беришниң долқунлири қозғалған.

Германийәдики уйғур зиялийси турғунҗан алавудун әпәнди бу хусуста тохталғанда, бу хил идеологийәлик өзгиришләрниң хитайни йәнә бир қетим “мәдәнийәт зор инқилаби” дәвригә қайтуридиғанлиқини әскәртти.

Хәвәрдә баян қилинишичә, хитайдики бу җиддий ичкий өзгиришләр тоғрилиқ бир хитай зиялийси өз билогида мундақ язған: “биз һәммимиз бир мәйдан чуңқур иҗтимаий ислаһатниң башланғанлиқини һес қилип туруптимиз. Муһим болғини чирикликләрни сүпүрүп ташлашла әмәс, уни сөңәклиригә қәдәр қирип, җараһәтни үзүл-кесил давалаштур. Һазирқи нишан өйни тазилаш, сап һавани киргүзүш, җәмийәтни техиму сағлам қилип, җәмийәттики мутләқ көп қисим кишиләрни бәхткә ериштүрүштур.”

Хитайниң бир мәшһур тор чолпини мундақ язған: “җуңго һуҗумға учримақта. Америка һәрбий җәһәттин тәһдит салмақта, пул-муамилә тәрәптин зәрбә бәрмәктә, сиясий, депломатийә җәһәттин қоршап һуҗум қилмақта. Әгәр җуңго чоң капиталистларниң күчигә тайинип импириялистларға вә зораванларға қарши туридиған асасий һәрбий күч тәшкиллимисә, бу бир әвлад яшлар ирадисидин һәм әрлик мәрданилиқидин мәһрум болиду, дөләт йемирилиду, худди сабиқ советләр иттипақи гумран болғандәк.”

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.