Xitay köchmenlirini Uyghur diyarigha jelp qilish teshwiqatliridiki siyasiy gherez we sewebler

Washin'gtondin muxbirimiz méhriban teyyarlidi
2024.03.17
uyghur-elige-kochmen-paxta-terish.jpg Xitay puqralirining xitay ölkisidin türkümlep Uyghur éligha paxta térish üchün kétiwatqan körünüshi. 2013-Yili 1-séntebir, shüchang.
EyePress News

Yéqinqi birqanche yildin buyan xitay hökümitining teshebbusi we öz ixtiyarliqi bilen Uyghur diyarigha yerlishiwatqan xitay köchmenliri barghanche köpeymekte. Ular teripidin tarqitilghan widiyolarda, 2017-yildin kéyin Uyghur diyarigha yéngidin yerleshken xitay köchmenlirining, rayonda türlük imtiyaz we étibar siyasetliridin behrimen boluwatqanliqi teshwiq qilinmaqta.

2017-Yildin 2022-yilghiche élan qilin'ghan bu teshwiqat widiyolirida, rayonda yerleshken xitay köchmenlirining melum miqdarda térilghu yer, méwilik bagh, heqsiz turalghu we orunlashturush heqqi qatarliq imtiyaz we étibar bérish siyasetliridin behrimen bolidighanliqi körsitilgen.

Halbuki 2023-yildin kéyin tarqitilghan widiyolarda, xitayda 3 yil dawam qilghan “Korona wirusi” qamali seweblik, ichkiri ölkilerning iqtisadi nacharliship, weyran bolghan xitay tijaretchiliri we qurulush ishchilirining purset izdep Uyghur rayonigha yerlishiwatqanliqi asasiy téma qilin'ghan.

2023-Yilidin bashlap aqsudiki tarim néfitlikide néfit burghilash ishchisi bolup ishlewatqan bir xitayning chiqarghan widiyosigha qarighanda, u 3 yilliq yuqum qamalidin kéyin, ichki ölkilerde iqtisad nacharlighanliqi üchün, ish izdep Uyghur diyarigha kelgeniken. Uninggha oxshash xitaylar nahayiti köp iken.

U sözide, xitay köchmenlirining Uyghur diyaridiki tapawitining yaxshiliqini bildürüp, özige oxshash néfitlikte ishleydighanlarning ayda 6000 yüendin 9000 yüen'giche tapidighanliqini, téxnik ishchilarning 10 mingdin yuqiri ma'ash alidighanliqini bildürgen.

Undin bashqa, xitay hökümet taratquliridimu Uyghur aptonom rayoni we bingtüen'ge xitay ölkiliridiki uniwérsitét oqughuchiliri we yéza emgek küchliridin dawamliq adem qobul qilidighanliqi heqqide xewer we élanlar bérilmekte.

Igilishimizche, xitay hökümitining teshwiqati bilen Uyghur diyarigha we bingtüen'ge yerlishiwatqan xitay köchmenlirining zor köp qismi gensu, sichüen, xénen qatarliq ölkilerdin kelgeniken. Gensu ölkilik hökümet toridiki xewerlerge qarighanda, 2018-yildin buyan gensudiki namrat déhqanlarni köchürüp xizmetke orunlashturush pilanida, ularning köp qismi Uyghur diyari we bingtüen'ge köchürüp kélin'gen. Gensu hökümet torining bu yil 1-ayda élan qilghan 2024-yilliq déhqanlarni yötkep ishqa orunlashturush pilanidimu, shinjang Uyghur aptonom rayonining asasliq nishan ikenliki tilgha élin'ghan.

Xitay weziyiti analizchiliridin, amérikidiki xitay iqtisadiy tetqiqatchisi jéng shügu'ang ependining qarishiche, bu xil teshwiqatlarning meqsiti, téximu köp xitay köchmenlirini Uyghur diyarigha jelp qilish bolup, emeliyette bu shi jinpingning “Shinjang istratégiyesi” ni, “Jungxu'a milletliri ortaq gewdisi éngini kücheytish” ni nishan qilghan iken.

Jéng shigu'ang mundaq dédi: “Teshwiqat nuqtisidin alghanda, bu shi jinpingning ‛jungxu'a milletliri ortaq gewdisi éngi‚ ni emelge ashurush üchün bolup, buningda xitay nopusini köpeytish nishan qilin'ghan. Shunga buni ‛xitaylashturush siyasiti‚ dep chüshensek bolidu. ”

Jéng shügu'ang ependi bundaq teshwiqatlarning küchiyishige yene, yéqinqi yillarda xitay iqtisadidiki zor chékinishning seweb boluwatqanliqini bildürüp mundaq dédi: “Xitay hazir özining énérgiye, matériyal we bashqa mehsulatlirini éksport qilidighan soda yolini échishta, shinjangni merkez qilish arqiliq gherbning derwazisini achmaqchi. Yeni ottura asiya jumhuriyetliri, iran-rusiyeni liniye qilghan iqtisad chembirini qurup chiqmaqchi. Iran we rusiye amérika émbargo qoyghan döletler bolghachqa, bu liniye xitay üchün téximu bixeter. Bu nuqtidin alghanda shinjang uning köp döletler bilen hemkarlishidighan nuqtisi hésablinidu. Shinjangda xitay köchmenliri dawamliq köpeyse, bu jayda quruluwatqan xitay shirketlirining éhtiyajini qamdaydu. Shunga bu rayon'gha xitay köchmenlirini jelp qilish teshwiqati küchiyiwatidu” .

Jéng shügu'ang ependining bildürüshiche, 3 yilliq yuqum qamalida xitayning sherqiy ölkiliridiki iqtisadning nacharlishishimu, Uyghur diyarigha bérip jan baqidighan xitay köchmenlirining barghanche köpiyishige seweb bolghan.

 Amérikidiki Uyghur siyasiy pa'aliyetchiliridin ilshat hesen ependining qarishiche, xitay hökümitining sherqiy türkistan'gha téximu köp xitay köchmenlirini jelp qilishidiki axirqi meqsiti, bu rayonni xitaylashturushni tézlitish we axirqi hésabta uni xitay dölitining ayrilmas bir qismigha aylandurush iken.

Ilshat hesen ependi yene xitay köchmenliri yollighan teshwiqat widiyoliri heqqide toxtilip, “Bu köchmenler meyli qandaq bahaniler bilen Uyghur diyarigha makanlashsun, Uyghurlargha irqiy qirghinchiliq yürgüzüwatqan xitay hökümitige yantayaq bolush rolini oynaydu” dédi.

Yuqiriqi awaz ulinishidin tepsilatini anglaysiler.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.