Ши җинпиңниң йүз йиллиқ тәбрик нутқи: бешарәтләр вә тәһдитләр

Мухбиримиз әзиз
2021-07-05
Share
Ши җинпиңниң йүз йиллиқ тәбрик нутқи: бешарәтләр вә тәһдитләр Хитай компартийиси, өз партийәсиниң 100 йиллиқини тәбрикләватқан дағдуғилиқ паалийити сода базиридики чоң екранда көрүнүватқан көрүнүш. 2021-Йили 1-июл, бейҗиң.
AP

1-Июл күни хитайниң пайтәхти бейҗиң шәһиридә зор көләмлик аммиви йиғилиш паалийити тәшкиллинип хитай компартийәси қурулғанлиқиниң йүз йиллиқи дағдуғилиқ тәбрикләнди. Шуниң билән биргә бу һәқтики хәвәрләр дуняниң һәрқайси ахбарат васитилиридә омумйүзлүк хәвәр қилинған дуняви темилардин болуп қалди. Һалбуки бу хәвәрләрниң көпинчисидә хитай компартийәсиниң йүз йил мәвҗут болғанлиқиға болған һәйранлиқ әмәс, бәлки бу бир әсирлик җәрянда хитай компартийәсиниң нәччә он милйон хитай пуқрасиниң һаятиға замин болғанлиқи, шундақ туруқлуқ бу партийәниң йәнә шунчә узун мәвҗут болғанлиқи һәққидики соаллар көпрәк орун алди. Болупму хитай рәиси ши җинпиңниң узун нутқидики "биз һечкимни бозәк қилмидуқ яки қул қилмидуқ. Шундақла һечкимниң бизни бозәк қилиши яки қул қилишиға қарап турмаймиз. Ким шундақ қилмақчи болидикән униң беши йерилип, қени ақиду" дегән сөзлири һәрқайси ахбарат васитилири әң көп нәқил алған җүмлиләр болди.

Болупму дунядики чоң дөләтләрниң бири, дәп қариливатқан хитай хәлқ җумһурийитиниң рәиси болған бир шәхсниң нәччә йүз миң адәм топланған чоң мәйданда бу хил сөзләрни қилиши ғәрб дунясидики һәр саһә кишилирини бәкму һәйрәттә қалдурди. Болупму дөләт рәһбәрлириниң һәрқачан дипломатик тил услубидики сөзләрни қилишиға өгинип қалған ғәрб дуняси ши җинпиңниң бу хил сөзлирини "лүкчәкләрчә услубтики тәһдит" дәп қариди. Америка ташқи ишлар министирлиқиниң хадимлиридин әнҗа манул CNBC агентлиқиға қилған сөзидә "хитай рәисиниң бу хил милләтчилик түсини алған қаттиқ аһаңдики сөзлири ши җинпиң үчүн бәкму нормал бир һадисә. У мушу арқилиқ хитай яшлириниң қенини қизитишни көзләватиду. Америка буниңға равурус инкас қайтурмиса болмайду. Рошәнки бу һал америка билән хитайниң мунасивити бундин кейин техиму яманлишидиғанлиқиниң бир бешарити" деди.

Гәрчә ши җинпиң бу қетимқи сөзидә бирәр конкрет дөләтни тилға алмиған болсиму, әмма ғәрб дунясидики анализчилар бу сөзләрниң васитилик һалда пүткүл хитай миқясида "дүшмән күч" дәп тәшвиқ қилиниватқан америка һөкүмитигә қаритилғанлиқини тезла оттуриға қойди. BBC Агентлиқиниң бу һәқтики хәвиридә ши җинпиңниң "бешини йәнҗип қенини аққузуш" һәққидики сөзлири кәскин тәнқидлинип "рошәнки бу байден һөкүмитигә йолланған учур. Ши җинпиң бу арқилиқ ‹биз һазир қудрәтлик. Биз билән ойнашма' дегән мәзмундики тәһдитлик учурларни байдин һөкүмитиниң ядиға салмақчи" дейилди. .

Шу қатарда "нйо-йорк вақти", "вашингтон почтиси", "дәвр" қатарлиқ көплигән чоң гезит-журналларму бәс-бәстә обзор мақалилири елан қилип, хитай компартийәси қурулғанлиқиниң йүз йиллиқ хатиридә күнидә "оңчиларға зәрбә бериш", "йәрлик милләтчиләрни йоқитиш", "мәдәнийәт зор инқилаби", "тйәнәнмен қирғинчилиқи" қатарлиқ зор вәқәләрни әсләп өтти. Шуниңдәк бу җәрянда нәччә он милйонлап хитай пуқралири һаятидин айрилған болса әмдиликтә хитай һөкүмитиниң уйғур диярида натисстларчә лагер қуруп ирқий қирғинчилиқ қиливатқанлиқини алаһидә әскәртти. Шулар қатарида һиндистандики әң чоң телевизийә қаналлириниң бири болған "дуня бир" хәвәрлири бу җүмлиләр һәққидә мәхсус муһакимә уюштуруп "хитай һөкүмити ‹биз һечкимни қул қилмидуқ һәм қилмаймиз' дәйду. Ундақ болса лагерларға қамилип қуллуқ әмгикигә селиниватқан уйғурларға немә дәйду?" дәп соал қойди. .

Болупму уларниң бу һәқтики телевизийә муһакимисидә хитай дөлитигә хитай компартийәси рәсмий һалда һөкүмранлиқ қилишни башлиған 72 йилдин буян һазирғичә хитай дөлитиниң хәлқара базарға йүзләнгән бирәр аптомобилниму ясап чиқалмиғанлиқи, хитай һөкүмитиниң астиртин әқлий мүлүк оғрилиқи арқилиқ ғәрб дунясини зиянға учритиш һесабиға бай болғанлиқи, нәччә он йиллап давам қилған сиясий һәрикәтләрдә нәччә он милйонлап хәлқниң өлгәнлики, әмдиликтә аз дегәндиму бир милйон уйғурниң лагерларға қамилип өлүм гирдавида туруватқанлиқи дегәнләр әскәртилип; "хитай һәргизму өзлири ейтқандәк қудрәтлик әмәс. Уларниң мав зедоңни дорап шу йосунда кийингән бу рәиси өзини мав зедоңға охшитиш, шуниңдәк ашундақ тәһдитлик сөзләрни қилиш арқилиқ өзиниң йеңидин тиклиниватқан мустәбитлик орнини қоғдимақчи" деди. .

Америкадики мустәқил анализчи, дуня уйғур қурултийи хитай ишлири бөлүминиң директори елшат һәсән бу мәсилиләргә йеқиндин диққәт қиливатқан кишиләрниң бири. У бу һәқтики сөһбитимиз җәрянида хитай дөлитиниң рәиси болған ши җинпиңниң бу қәдәр қопал ибаридә сөз қилишидики сәвәбләрниң бири униң маарип сәвийәсиниң төвәнликидә, дәп қарайдиғанлиқини билдүрди.

Хитай рәиси ши җинпиң өзиниң нутқида "башқиларни қул қилиш, башқиларни бозәк етиш" дегәндәк ибариләрни көп қетим ишләткән болсиму әмма уйғурлар яки хитай һөкүмитиниң уйғурларни қул қиливатқанлиқи һәққидә бир ‍еғизму сөз қилмиди. Бу һәқтә сөз болғанда илшат һәсән буни хитай һөкүмитиниң өзигә хас болған мәнмәнчиликиниң йәнә бир түрлүк ипадиси, дәп қарайдиғанлиқини тәкитлиди. .

Ши җинпиңниң сөзлирини бәзи ахбарат васитилири "хитай өзиниң қудрәт тапқанлиқини пәш қиливатиду" дәп шәрһиләватқанда илшат һәсән буниң хитайниң қудрәт тапқанлиқиниң әмәс, бәлки тарихтики "күчлүкләргә шилтиң етип һалак болған" дөләтләрниң изидин меңип һалакәткә меңиватқанлиқиниң бешарити, дәп қарайдиғанлиқини баян қилди.

1-Июл күни сабиқ америка ташқи ишлар министири майк помпейо өзиниң тиветтер бетидә учур йоллап "хитай компартийәси қурулғанлиқиниң йүз йиллиқи әмәлийәттә бир әсир давам қилған қирғинчилиқ болди. Һазирғичә һечқандақ бир сиясий партийә хитай компартийәсичилик көп адәм өлтүрмигән" дәп көрсәтти.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт