Gordon chang: “Shi jinping xitayning mesililirini urush arqiliq hel qilishni pilanlawatidu”
2025.02.05

En'gliye “Pul-mu'amile waqti” gézitining yéqinda élan qilghan xewirige asaslan'ghanda, xitay hökümiti béyjingda urush mezgilidiki jengge qomandanliq qilish merkizini qurushqa bashlighan bolup, u amérika dölet mudapi'e ministirliqining bash shitabi (besh burjeklik binasi) din on hesse chong iken. Mutexessisler buninggha baha bérip, shi jinpingning kelgüside xitayning mesililirini normal hel qilish yoli arqiliq emes, belki urush arqiliq hel qilishni pilanlawatqanliqini otturigha qoydi.
Xewerde déyilishiche, xitayning bu yéngi herbiy qomandanliq merkizi béyjing shehirining gherbiy jenubigha 20 in'gliz mil (32 kilométir) kélidighan yerge jaylashqan. Sün'iy hemrahtin tartilghan süretlerge qarighanda, bu jayning yer kölimi texminen 9000 mo kélidiken. Bu herbiy bazining yer asti qurulush kölimi nahayiti chong bolup, herbiy mutexessisler buni kelgüside yadro urushi partlighan teqdirde xitay qomandanlirini qoghdash rolini oynaydu dep qarighan. “Béyjing herbiy sheherchisi” dep atalghan bu qurulush pütüp chiqsa, amérikining besh burjeklik binasi, yeni amérika dölet mudapi'e ministirliqining bash ishtabidin on hesse chong bolghan, dunya boyiche eng chong herbiy xizmet orni bolidiken.
Amérikidiki rend siyaset tetqiqat merkizi (RAND Corporation) istratégiye we xewpsizlik mutexessisi doktor raymond ko (Raymond Kuo) xitayning bu yéngi herbiy qomandanliq merkizi heqqide tepsiliy chüshenche bérip mundaq dédi:
“Bu xitayning zamaniwi herbiy qurulushini kéngeytishning bir qismi. Xitay üchün éytqanda, azadliq armiyening bundaq bir qomandanliq merkizining bolushi orunluq. Bu merkezning xitayning gholluq rehberlirige, bolupmu shi jinpinggha yéqin bolushining ehmiyiti chong. Elwette, bu herbiy qomandanliq merkizining chongluqi kishini heyran qalduridu. Buning zadi qanchilik chong ikenlikini bilmeymen. Beshburjeklik binadin on hesse chong ikenliki sözliniwatidu. Belkim shundaq bolushi mumkin. Eger siz herbiy qomandanliq merkizining hujumgha uchrash éhtimali barliqini oylisingiz, bundaq qattiq mudapi'e qilin'ghan yer asti herbi eslihening bolushi chong ehmiyetke ige. Yene siz hökümetning muqimliqini saqlash üchün hökümet merkezliridin insanlarni bixeter halda herbiy eslihelerge élip kireleysiz”.
Xewerde déyilishiche, bu qurulush 2024-yilning otturisida bashlan'ghan bolup, 2027-yili, yeni xitay xelq azadliq armiyesi qurulghanliqining 100 yilliqi tebriklinidighan yili pütidiken. Amérika istixbarat mutexessisliri xitay pirézidénti shi jinpingning 2027-yilghiche teywenni qoshuwélish niyitining barliqini ashkarilighanidi.
Musteqil siyasiy analizchi ilshat hesen, shi jinpingning hazir teywenni yutuwélish üchünla teyyarliq qilmastin, belki uning meqsitining amérikini boysundurush ikenlikini körsetti.
Undaqta xitayning bu yéngi herbiy qomandanliq merkizining teywen bilen néme munasiwiti bar?
Bu qurulush shi jinpingning zörür tépilghanda küch ishlitip 2027-yili teywen bilen birlishidighanliqini tekitlep kéliwatqan bir mezgilide otturigha chiqqan. Öz-özini bashquridighan teywenning amérika bilen dölet mudapi'e kélishimi bar. Amérikida éléktiron saheside ishlitidighan mikro özeklerning köpinchisi teywendin kélidighanliqi melum shunga, shi jinpingning teywenni yutuwalmaqchi bolushi, teywenning mikro özek (chip) lirige tayinip qalghan amérika üchün chong tehdit hésablinidiken.
Amérikidiki siyasiy analizchi gordon chang (Gordon G. Chang) So'alimizgha jawab bérip mundaq dédi:
“Xitayning iqtisadi kasatlashqan we shi jinpingning siyasiti omumyüzlük meghlup bolghan ehwalda xitay armiyesi dunyadiki eng chong akupni, yeni herbiy qomandanliq merkizini séliwatidu. Bu qurulush bizge shi jinping xitayning mesililirini (normal yol bilen) hel qilmastin, belki urush arqiliq hel qilishni pilanlighanliqini körsitidu. Hazir, nurghun signallar shu yönilishni körsitiwatidu. Shi jinping xelq azadliq armiyesige teywen'ge tajawuz qilishni bashlash üchün waqit bergen bolushi mumkin. Emma biz her waqit we her qandaq jayda urushqa teyyarliq qilishimiz kérek. U nurghun döletlerge qarshi urushqaq we düshmenche heriketlerni qiliwatidu. Bu heriketler kontroldin chiqip kétishi mumkin. Bügünki béyjingda peqet eng düshmenche pikir we jawablarla qobul qilinidu. U (shi jinping) qararini özgertmeydu. Apet bek yéqinda yüz béridighandek turidu”.
Amérika istixbarat emeldarliri we amérika merkizi axbarat idarisining sabiq analizchiliri, bu herbiy eslihening xitayning ilghar yadro urushi urush iqtidarini tereqqiy qildurush muddi'asining signalini otturigha qoyghanliqini ilgiri sürmekte. Amérika dölet mudapi'e ministirliqining mölcheriche, xitay 2035-yilgha barghanda 1500 dane yadro qoraligha ige bolup, xitay bu jehette amérikining küchi bilen tenglishidiken.
Mutexessislerning qarishiche, xitayning teywenni qoshuwélish we amérikining herbiy üstünlükige jeng élan qilish yölinishidiki bu herbiy hazirliqliri amérika bilen xitay otturisidiki soda jéngi we bashqa ziddiyetler keskinlishiwatqan waqitta otturigha chiqiwatqan bolup, xitayning yéngi xiris we tehditliri mewjutla bolidiken, kelgüsi dunyada tinchliqning mewjut bolmaydighanliqi heqqidiki endishilerni peyda qilmaqta.