Proféssor aléksandér görlax shi jinpingni zalim padishah lé'opolid 2 ge oxshatqan

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2020-07-16
Share
alexander-gorlach.jpg "Tashqi siyaset" zhurnilida maqale élan qilip shi jinpingning Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan wehshiy siyasitining eyni zamandiki bélgiye padishahi lé'opolid 2 ning zalimliqidinmu éship ketkenlikini ilgiri sürgen proféssor aléksandér matyas görlax (Alexander Mathias Görlach) ependi.
alexandergoerlach.com

Aléksandér görlaxning "Lé'opolid 2 we shi jinping" namliq maqalisi köpligen axbarat wasitiliride qiziq téma süpitide tarqaldi.

Proféssor aléksandér matyas görlax (Alexander Mathias Görlach) yéqinda "Tashqi siyaset" zhurnilida élan qilghan "Lé'opolid2 we shi jinping" namliq maqaliside xitay re'isi shi jinpingning Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan wehshiy siyasitining eyni zamandiki bélgiye padishahi lé'opolid 2 ning zalimliqidinmu éship ketkenlikini ilgiri sürgen.

Hazir amérikaning nyu-york shehiride yashawatqan proféssor aléksandér matyas görlaxning "Lé'opolid 2 we shi jinping" namliq maqalisi élan qilin'ghandin kéyin, gérmaniyediki köpligen taratqularda bügün'ge qeder köchürüp tarqitilip, qizghin bes-munazirilerge sewebchi bolup kelgen.

12-Iyul "Gérmaniye dolqunliri" radiyosining xitayche qanili "Lé'opolid 2 we shi jinping" namliq maqalining asasiy mezmunini tonushturup ötti. Mezkur radyoning gérmanche qanili uningdin ilgiri bu eserni "Padishah lé'opold 2 we shi jinping: bularning her ikkisi oxshashla mustebit we zalimdur" dégen téma astida élan qilghan idi.

Proféssor aléksandér matyas görlax maqalisining muqeddimiside "Insanlar néme üchün lé'opold 2 ge oxshash ötmüshtiki zalim padishahlardin hésab soraydu-yu, shi jinpinggha oxshash bügünki zalimlardin hésab sorimaydu?" dégen qarashta maqalisini mundaq bashlaydu: "Nöwette, dunyaning nurghun jaylirida kishilerning ötmüshtiki mustebitler we iriqchilardin qandaq hésab sorawatqanliqini hemmimiz körüp turuptimiz. Emma künimizdiki ashundaq qilmishqa ige zalimlargha qarita qarshiliq körsitiwatqanlar yoq déyerlik."

Maqalide mundaq déyilidu: "Bélgiye padishahi lé'opolid 2 ene shundaq telwe, zorawan we qanxor mustemlikichilerning eng wehshiylirining ülgisi idi. Bu sabiq padishah ishghal qiliwalghan kon'go dölitini özining shexsiy türmisige aylanduruwalghan, u yerde insanlar ékispilatatsiyege, xorlashlargha, haqaretlerge uchrayti. Yosép konrad özining 'qara yürek' namliq romanida bu padishahning ghaljirliqini bayan qilip bergen. Bügün héchkim bundaq ademlerning héchqandaq bir xatirileshke érishelmeydighanliqidin gumanlanmaydu".

Uyghur diyaridiki éghir basturushlar heqqide türlük menbelerdin neqiller bérilgen bu maqale mundaq dawamlishidu: "Xitay re'isi shi jinping we uning qol astidikiler xitayning gherbiy-shimalidiki éghir zulum we qisishlargha uchrawatqan Uyghurlarning üstidiki bésimni yenimu bir baldaq arturdi. Béyjing 18 yashtin 49 yashqiche bolghan ayallar üstidin mejburiy tughut cheklesh buyruqi chüshürüp, cheklesh nispitini 14 pirsenttin 34 pirsentkiche yetküzdi. Musulman az sanliq milletlerning nopusini tizginlep, xitaylarning nopusini köpeytip, xitaylarni nopus ewzellikige érishtürdi."

Maqalining "Tarixning eng qarangghu sehipisi" dégen bölikide Uyghurlarning millet süpitide qirghin qiliniwatqanliqi, Uyghurlarning yalghuz qéliwatqanliqi ilgiri sürülüp, mundaq bayan qilinidu: "Bu kishilerge insaniyet tarixidiki eng qarangghu dewrde hayat qalghan yégane 'bibaha janliqlar' ni eslitidu. Bu yüz bériwatqanlar erkin dunyaning xitayning mustebit hökümrani shi jinpinggha qarshi tedbir élishigha türtke bolushi lazim idi. Tashqi dunya shi jinpingning buyruqi bilen milyonlighan musulman Uyghurlarning lagérlargha qamalghanliqini alliqachan bilip boldi. 'nyu-york waqti géziti' bu mustebit shi jinpingning 'Uyghurlargha hergiz yumshaq qolluq qilishqa bolmaydu' dégenlikini ashkarilidi. Ilgiri tibetlerge qilghan'gha oxshash xitay Uyghurdin ibaret bir milletning neslini qurutushqa urunmaqta. Xitay bu milletning zéminini xitayning tupriqi dep ataydu. Tarixiy ré'alliq qandaq bolushidin qet'iynezer, eger xelqning yaqturup söyidighan chérkawliri, meschitliri chéqiwétilse, ularning tilliri boghulsa, Uyghurlarning sadiq musulman yaki emesliki toghrisida melumat élish üchün ularning öylirige xitaylar yerleshtürülse, bu démek, kishilik hoquq éghir derijide depsende qilinmaqta, dégenliktur."

Maqalining "Xongkong tügeshti" namliq bölikide mundaq deydu: "Bir hepte ilgiri 'yéngi zurüklikler géziti' bir doklat élan qildi. Doklatta béyjingning az sanliq milletlerni basturup bolghandin kéyin, rayondiki tesirini sirtqa kéngeytishni pilanlawatqanliqi otturigha qoyuldi. Doklatta yene xitay kommunistik partiyesining tesewwurigha asasen xitayning kéyinki qedemde amérikagha, yaponiyege, yawropagha kéngiyidighanliqini bayan qildi. Buninggha asaslan'ghanda, béyjing pütün dunyani boy sundurushni qarar qilghan."

Italiyediki "Dölet halqighan radikal partiye" ning b d t diki wekili we "Dunyani qanun bilen idare qilish komitéti" - marko panillaning ezasi la'ura xart xanimning bergen melumatlirigha asaslan'ghanda, "Tashqi siyaset" zhurnilida  élan qilin'ghan "Lé'opolid 2 we shi jinping" namliq bu maqale italiye metbu'atliridimu tarqitilip ghulghula qozghighan. U mundaq deydu: "Biz aldinqi hepte italiye parlaméntida Uyghurlar we xongkong heqqide guwahliq bérish, axbarat élan qilish yighini ötküzüp, birqanche kündin kéyinla bu maqalining bezi muhim axbarat qanallirida italiyanche bésilghan nusxisini oquduq. Uyghurlarning hazirqi weziyiti heqiqeten etrapliq yorutup bériliptu. Bu eserning bolupmu démokratiye we gherb qimmet qarishining qoghdughuchiliri bolghan insanlargha qarita qilghan xitapliri nahayiti tesirlik boptu. Yeni eger siler shi jinpingning bügün Uyghurlargha qiliwatqan zalimliqigha süküt qilsanglar, bu kün etisi xongkongluqlarning béshigha kelgendek, ögüni silerningmu béshinglargha kélidu, dep agahlanduruptu. Men bu xitapni bek yaqturdum."

"Lé'opolid 2 we shi jinping" namliq maqalining "Dunya xitaydin qorqmaqta" namliq bölikide Uyghur diyarida yüz bériwatqan shu qeder éghir paji'elerge jawaben gérmaniyeni öz ichige alghan gherb démokratik döletlirining tüzük bir sada chiqarmaywatqanliqi qattiq tenqid qilinip yene shular tilgha élinidu: "Xuddi ötmüshtiki bélgiyege oxshash, bügünki xitay xelq jumhuriyitimu tilgha élishqa erzigüdek jaza tedbirlirige duch kelmidi. Bu nuqtidin shi jinpingni lé'opolid 2 ge oxshitishqa bolidu. Ilgiri béyjingning qilmishliridin razi bolmighan bezi islam döletlirining xitaydiki wekillirige ularning dölitining 'yéngi yipek yoli' gha béqinidighanliqi agahlanduruldi. Ular haqaretlendi, hetta dölitige qayturuwétildi. Béyjinggha achchighlighanlarning héch biri yaxshiliqqa érishelmidi. Buning bilen xitaydin qorqush keypiyati pütün dunyagha tarqaldi, gérmaniyemu elwette buning ichide."

Xitayning Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan bésim siyasiti we irqiy qirghinchiliqlirini tesirlik rewishte yorutup bergen mezkur maqalige "Tehdit astidiki xelqler teshkilati" ning diréktori ulrik déliyus ependimu yaxshi baha berdi. U mundaq deydu: "Uyghurlar uchrawatqan irqiy qirghinchiliqning bundaq nopuzluq erbablar teripidin bayan qilinishi xelq'araning diqqitini Uyghurlargha, jaza lagérliri mesilisige téximu merkezleshtürüsh nuqtisidin élip éytqanda, muhim ehmiyetke ige. Buning tesiri yüzligen, minglighan insanlarning xitaygha qarshi élip barghan namayishlirining tesiridin yaxshi bolidu."

"Lé'opolid 2 we shi jinping" namliq eserning axiri mundaq söz-jümliler bilen tamamlinidu: "Gérmaniyede xitaydiki kishini heyran qalduridighan hadisiler döletning xitay siyasitide héchqandaq özgirish hasil qilalmidi. Biz ötmüshtiki mustebitler, zalimlar we insaniyetke qarshi jinayet sadir qilghuchi jallatlardin hésab sorashqa shu qeder étibar bergen'ge oxshash, dewrimizdikilirigimu étibar bérishimiz, ularning warislirining hazirmu heriket qiliwatqanliqini körüshimiz, körmeske séliwalmasliqimiz, milyonlighan insanning hayatining berbat boluwatqanliqini, bizning barliq erkinlikimizning tehditke yoliqiwatqanliqini nezerge élishimiz lazim idi."

Aléksandér matyas görlach 1976-yili gérmaniyede tughulghan bolup, lünéburg uniwérsitétining proféssori bolghan. 2016-Yili özi qurghan "Yawropa munazire zhurnili" ning bash muherriri, muxbiri, obzorchisi bolup ishligen. Ilgiri xarward uniwérsitétida exlaq we ilahiyetshunasliq kesipliride oqughan. Hazir xrward uniwérsitéti we kambrij uniwérsitétlirining tekliplik tetqiqatchisi bolup xizmet qilmaqta iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet