Uyghur diyaridiki saqchi ponkitliri emdilikte “Shinjang sayahetchilikining bixeterliki” ge maslashturulghan

Washin'gtondin muxbirimiz gülchéhre teyyarlidi
2024.06.12
Xoten-ayrodurum-saqchi-ponkiti-social_media Xoten ayrodurumining aldidiki saqchi ponkiti
Social media

Xelq'arada irqiy qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayet ötküzüsh bilen eyiblinip kéliwatqan xitay hökümiti, Uyghur rayonida dawam qiliwatqan jinayetlirini yoshurush we “Shinjang yaxshi jay” teshwiqatini qanat yaydurush üchün yéqinqi mezgillerde “Shinjang sayahetchilik” ni küchep tereqqiy qildurmaqta idi.

5-Ayda xitay medeniyet we sayahet ministirliqi “Shinjang yaxshi jay” sayahetchiliki mexsus pilanini élan qilip, rayonda sayahet nuqtilirini köpeytish, mulazimet we teshwiqatni kücheytishni telep qilghan. Uyghur aptonom rayonluq hökümet 27-may küni, turpanda ötküzgen “2024-Yilliq aptonom rayon sayahetchilikini tereqqiy qildurush chong yighini” dimu, Uyghur rayonini dölet ichi we sirtidiki sayahetchiler telpünidighan güzel makan'gha aylandurush chaqiriqi élip barghanidi.

Xitayning irqiy qirghinchiliqini perdazlashni meqset qilghan bu “Shinjang sayahetchiliki” istratégiyesi, amérika dölet mejlisi we yawropadiki dölet parlaméntliri hem kishilik hoquq sahesidiki mutexessisler teripidin “Irqiy qirghinchiliq sayahiti” dep atilip, chet el sayahet shirketliri Uyghur rayonigha sayahet teshkillimeslikke chaqiriq qilinip kélinmekte idi,

Xitay da'irilirining chet ellik sayahetchilerni Uyghur rayonigha jelp qilishni kücheytken oxshash bir waqitta, yeni ötken ay Uyghur diyarini közdin kechürgen xitay kompartiyesi siyasiy biyurosining ezasi, siyasiy-qanun komitétining sékrétari chén wénching “Térrorluqqa qarshi turush herikiti” ni “Normallashturush” ni tekitligenidi. Derweqe xitayning rayondiki sayahetchilikni kücheytish bilen teng sayahet we menzire rayonidiki nazaret méxanizminimu kücheytkenliki ashkarilanmaqta.

Xitay jama'et xewpsizliki idarisi bashqurushidiki, “Qanun bilen idare qilish kündilik xewerliri” ning 29-may tarqatqan, “Shinjang jama'et xewpsizliki idarisi ‛sayahet saqchisi‚da” yéngiliq yaritip, ‛sayahet bixeterlikini qoghdash ponkiti‚ markisini yaratti” namliq xewiridin ashkarilinishiche, bu yil yeni 2024-yili sayahetchilik yuqiri dolquni bashlan'ghan yaz pesli kirishi bilen, Uyghur aptonom rayonining jama'et xewpsizliki organliri, sayahet arqiliq shinjangni güllendürüsh istratégiyesini emeliyleshtürüsh üchün “Sayahet saqchisi”, “Sayahetni birlikte qoghdash” tin ibaret ikki alahide heriketni yolgha qoyushqa bashlighan.

Xewerde: “Uyghur rayonining her qaysi jayliridiki saqchilar her xil usullarni qollinip sayahetchilerge, menzirilik jaylar we menzirilik rayon xizmetchilirige qanun bilen idare qilishni ilgiri süridu, sayahetchilerni angliq halda qanun'gha ri'aye qilishqa yétekleydu, qanun'gha ri'aye qilidu we talash-tartishlargha yoluqqanda hoquqini muwapiq qoghdaydu. . Bu yene sayahetchilerning hoquqi we menpe'etini qoghdash hem menzirilik jaylarda sayahet tertipini qéliplashturush üchün qanun bilen teminleydu” déyilgen.

Xewerdin melum bolushiche nöwette asasliq sayahet nuqtilirida “Sayahet bixeterlikini qoghdash ponkiti” ishqa kirishtürülgen bolup, bu ponkitlar sayahet qarawul sistémisi bixeterlik charlash saqchisi we bashqa köchme aylanma xizmetchilerni bashqurushning bir xil bashqurush orni iken.

Xitay da'iriliri teshwiqat wasitiliri arqiliq, ötken yili Uyghur rayonigha dölet ichi we sirtidin kelgen 265 milyon sayahetchini kütüwélip, tarixtiki eng yuqiri rékortni yaratqanliqini teshwiq qilish bilen birge yene, 2024-yili kélidighan sayahetning yuqiri pellisi shübhisizki shinjangning ammiwi bixeterliki üchün yene bir sinaq bolidighanliqini tekitligen.

“Qanun bilen idare qilish kündilik xewerliri” de déyilishiche, Uyghur diyaridiki her qaysi sayahet nuqtilirigha seplen'gen sayahet saqchilirining muhim wezipisining “Bixeterlik bashqurushini birinchi orun'gha qoyush” ikenliki tekitlen'gen. Jama'et xewpsizlik idarisi yene mulazimet türlirining derijisini östürüp, menzirilik jaylarda saqchi mulazimet nuqtilirini qurghandin bashqa, birleshme aldini élish méxanizmi ornitish, menzire nuqtiliridiki ziddiyet we talash-tartishlarni tekshürüsh we hel qilishqa ehmiyet bérish üchün mexsus guruppa teshkillep, menzire orunliridiki yoshurun bixeterlik xewpini tézdin bayqash we “Bixeterlik kapaliti” bilen teminleshni telep qilghan.

“Mukemmel saqchi döliti” namliq kitabi arqiliq xitayning Uyghur diyaridiki yuqiri téxnikiliq teqib qilish sistémisining méxanizmini échip körsitip bergen aptor we aliy tetqiqatchi jéffiriy kéyin (Geoffrey Cain), özining radiyomizgha-11 iyun ewetken yazma analizida otturigha qoyushiche, yuqiriqilar, Uyghurlargha qarita irqiy qirghinchiliq siyasitini dawam qilishi üchün ghayet zor sermaye ajritip qurghan saqchi ponkitlirini bikar qilmighanliqini körsitidiken, gerche hazir her qedemdiki “Saqchi ponkiti” ni ““Sayahet bixeterlikini qoghdash ponkiti” dep atighan bolsimu, emeliyette ularning yenila yerlik xelqqe qorqunch sélishni we ularni kontrol qilishni meqset qilidiken.

Jéffiry ependi mundaq dep otturigha qoyghan:

“Xitay kommunist partiyesi hakimiyiti aldinqi nechche on yilda tibet xelqige oxshash istratégiyeni qollan'ghan. Bir rayon tashqi dunyagha taqilip qalghanda, u yerde insaniyetke qarshi élip bérilghan barliq jinayetlerdin guman peyda qilduridu. Emma xitay kompartiyesi sayahetchilerge rayonni achqanda, bu yerde hemme ishlar yaxshi dep körsitishke urunidu. Bu jayda ularning en'eniwi sen'iti we medeniyitini namayan qilish bilen bir waqitta Uyghur xelqini basturushni meqset qilidu. Ular kishilerning sherqiy türkistanni sayahetchilerge erkin we dostane, ésil yémeklik we wélisipitte sayahet qilishta köngüldikidek jay süpitide körünüshini ümid qilidu. Bu, xitay kompartiyesi uzundin buyan Uyghur xelqige qarshi élip bériwatqan ‛bir xelqni öz millitidin zériktürüp, bashqilargha heweslendürüsh‚ ning bir shekli. Ular bu saqchixanilarni‛sayahet bixeterlikini qoghdash ponkiti‚ dep özgertish qilish arqiliq, uni dunyagha bashqiche dostane obrazda körsetmekchi boluwatidu. Her qandaq chet ellik sayahetchi ulargha yéqinliship yardem telep qilsa bolidu, bu, ularning peqet sayahet saqchisi ikenlikidek tesir béridu. Emma heqiqet téximu qebih. Bular, bu yerdiki yerlik xelqni nazaret qilish we ézish üchündur. Bu, xitay kommunist hökümitining Uyghur xelqige qorqunch sélishni qanunlashturidighan yene bir hiylisi”.

Derweqe yéqinda Uyghur diyarigha sayahetke barghan bir xitay ziyaretchining xitay ijtima'iy taratqulirida “Shinjanggha qorqmay sayahetke kélinglar, bu jay dölitimizdiki eng bixeter sayahet menzili” dep teshwiq qilip tarqatqan qisqa sinida, u ürümchide her 50 métirdin yüz métirghiche bolghan ariliqta bir saqchigha melum qilish ponkitini körgenlikini, baghche, türlük mallar magizinliri, sayahet nuqtilirining kirip chiqishida toluq bixeterlik tekshürüshidin ötidighanliqini bayan qilghan.

Biz ürümchi we bashqa jaylardiki atalmish “Sayahet bixeterlikini qoghdash saqchi ponkit” lirige téléfon qilghan bolsaqmu, izchil élinmidi.

Bu xil bixeterlik üsküne we téxnikiliri seplen'gen kichik tiptiki saqchi ponkitlirining ilgiri “Xelqqe qolayliq saqchi ponkiti” namida Uyghur élide 2016-yili, chén chüen'go Uyghur rayonigha partkom sékrétarliqigha yötkep kélin'gendin kéyin peyda bolushqa bashlighanliqi melum. Uning Uyghur diyarini “Saqchi döliti” ge aylandurushta qollan'ghan eng nuqtiliq bixeterlik tedbirining biri ikenliki ashkarilan'ghan, shundaqla her yüz métir yaki bir qanche yüz métir ariliqta birdin sélin'ghan bu xil ponkitlarning, 2016-yilida ürümchining özidila 949 ni qurush pilanlan'ghanliqi xewer qilin'ghanidi. Eyni waqitta da'iriler “Qolayliq saqchi ponkiti” ning saqchilirining bixeterlik signalini élip, bir minutqimu yetmigen waqit ichide, yeni 54 sékuntta neq meydan'gha yétip kelgenlikidek téz sür'ette inkas qayturush iqtidarimu teshwiq qilghan.

Ashkarilinishiche, atalmish “Xelqqe qolayliq saqchi ponkiti” ning hejmi 120 kiwadrat métir, 80 kiwadrat métir, 40 kiwadrat métir dégendek birqanche tür we ölchemlerge ayrilip yasalghan. Tamlirigha süzük eynek ishlitilgen. Bu, saqchilarning 24 sa'et etrapni közitip turalishi, yochuqsiz charlash élip bérish arqiliq kontrol qilishi we jiddiy ehwalni téz bir terep qilishigha maslashturulup layihelen'gen iken.

“Qanun bilen bashqurup tori” ning xewiridin melum bolushiche, bu xil kichik tiptiki saqchi ponkitlirining oxshimighan jaylarda yene bashqa-bashqa namlarda hem wezipisini dawam qiliwatqanliqi melum. “Qanun bilen idare qilish kündilik xewerliri” ning xewiride déyilishiche, korla baghrash nahiyesidiki 218-nomurluq tashyol bilen shixey yolining késishish éghizida, “Shixey xerite saqchisi” dégen belgini körgili bolidiken. Bu jayda saqchilargha yürüshlük zapchaslar we qolayliq buyumlarning hemmisi bar bolup, bu, jama'et xewpsizliki idarisi baghrash köli menzire rayonida tesis qilghan qatnash mulazimet ponkiti bolup, bixeterlik teshwiqati, “Döletlik aldamchiliqqa qarshi turush merkizi” détalini chüshürüshni öz ichige alghan qolayliq mulazimet we jiddiy ehwalgha taqabil turush qatarliq iqtidarlarni öz ichige alidiken.

Xitay hökümitining Uyghur diyaridiki irqi qirghinchiliqi we insaniyetke qarshi jinayetliri ashkarilan'ghandin kéyin, b d t kishilik hoquq komissarliqi wekillirining Uyghur diyarini tekshürüshke bérishidin ilgiri 2019-yilliridin bashlap, xitay hökümitining xelq'araning közini aldash üchün bu xil atalmish “Xelqqe qolay saqchi ponkitliri” ning bezilirini bikar qilghanliqi, bezilirining eslidiki haliti saqlap qilinip, qolayliq dukan yaki mulazimet orunlirigha aylandurulghanliqi melum bolghanidi.

Undaqta, rayonda yéqinqi 7 yilda birmu térrorluq weqesi yüz bermidi dep jar séliwatqan xitay hökümiti nöwette néme üchün yene sayahet nuqtilirida atalmish ““Sayahet bixeterlikini qoghdash ponkiti” ni ishqa kirishtürdi?

Bu heqte radiyomizda pikir bayan qilghan amérikadiki siyasiy analizchilardin majü ependi, sayahet nuqtilirida ishqa kirishken atalmish “Sayahet bixeterlikini qoghdash ponkiti” ning, xitayning hazirqi sayahet arqiliq qirghinchiliqni perdazlash siyasitining telipige uyghunlashturulghan shekli-özgertilgen saqchi ponkitliri ikenlikini otturigha qoyup mundaq dédi:

“Biz xitay kommunist partiyesining Uyghurlar üstidin yillardin béri dawam qiliwatqan irqi qirghinchiliq siyasitini yenila dawam qiliwatqanliqini bilimiz. Biz yéqinda yene uning rayonda her 50, 100 métirgha qurghan saqchi ponkitlirini bikar qilishqa bashlighanliqi heqqidiki bezi melumatlarnimu angliduq, emeliyette xitayning bu saqchi ponkitlirini bikar qilishi, uning weziyetning éhtiyajigha asasen élip barghan herikitining bir qismi, bu hergizmu rayondiki teqibni bikar qilghanliqini körsetmeydu. Xitay irqi qirghinchiliqni ijra qilishni dawam qilish bilen birlikte, Uyghurlarni közitish ularni teqib qilishni dawamlashturidu. Hazirqi netijide Uyghurlarning her sahediki ilgharliri yoq qilindi, siyasetke qarshi chiqqudek jür'etlik kishilirimu asasen yoqitildi. Emma xitay hökümiti ularning étiqadini we rohini sundurushni dawam qilidu we nazaretni kücheytish arqiliq ulardin kelgüsi qarshiliqlarning aldini élish üchün teqib qilishni dawamlashturidu. Xitay hökümiti térror bir hakimiyet, u özining hakimiyitige qarshi pikirdiki xitaylirighimu qattiq qolluq qiliwatqan bir waqitta, ular Uyghur qatarliq xitay emes milletlerni bosh qoyamdu? shunga, xitay teqib sistémisidiki bu xil saqchi ponkitlirining ismini néme dep atishidin qet'iy nezer, ularning xitay hakimiyitining rayondiki mustemlikisige kapaletlik qilishtin ibaret tüp nishani üchün xizmet qilish wezipisi özgermeydu.”

Yéqinda xitay da'irilirining pütün xitay jem'iyitidin, Uyghur élige alahide köp sanda saqchi qobul qilishqa bashlighanliqi ashkarilan'ghanidi. Munasiwetlik uchurlarda ularning bezilirining sayahet nuqtilirigha yardemchi saqchi süpitide qobul qilinidighanliqi qeyt qilin'ghan,

“Sayahet bixeterlikini qoghdash ponkiti” ge da'ir Uyghur rayonidiki teshwiqat wasitilirining xewerlirige qarighanda, 2024-yildin bashlap, Uyghur rayonidiki jama'et xewpsizliki organliri saqchilarning alaqisi, saqchi-puqralar hemkarliqi we saqchi bilen yerlikning bir gewdilishishini dawamliq kücheytip, sayahet nuqtilirini uniwérsal bashqurush sistémisini üzlüksiz mukemmelleshtürüp, menzire nuqtiliridiki qatnash bixeterliki we charlash, aldini élish, kontrol qilish xizmitini yaxshi ishlep, bixeterlik xewpini tügitidighanliqini bildürgen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.