Qatar dunya longqisi tenterbiye meydani qurulushi üchün lagérlarni yasighan xitay shirkiti bilen hemkarlashqan

Muxbirimiz nur'iman
2022.10.28
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Qatar dunya longqisi tenterbiye meydani qurulushi üchün lagérlarni yasighan xitay shirkiti bilen hemkarlashqan Dunya longqisini talishishi putbol musabiqisi üchün yasalghan qurulushlarning ichidiki hel qilghuch musabiqe meydani bolghan “Lusayil tenterbiye meydani”. 2022-Yili 12-séntebir, doha, qatar.
AFP

Xelq'ara putbol birleshmisi qatarda ötküzülidighan dunya longqisini talishish putbul musabiqisining 20-noyabir qatar paytexti dohada resmiy bashlinidighanliqni uqturdi. Pütün dunyadiki putbul mestaniliri hayajan bilen saqlawatqan mezkur musabiqining arqisigha yoshurun'ghan “Qarangghuluq” xelq'ara kishilik hoquq teshkilatliri we pa'aliyetchilerning diqqitini tartmaqta.

Dewr” (The Times) Gézitining 22-öktebir bergen xewiride éytlishiche, dunya longqisini talishishi putbul musabiqisi üchün yasalghan qurulushlarning échidiki hel qilghuch musabiqe meydani bolghan “Lusayil tenterbiye meydani” ning qurulushini xitay tömür yol qurulush shirkiti höddige alghan. Qatar bu qurulushta xitay shirkiti bilen hemkarlashqan. Mezkur shirketning arqa körünüshi xitay xelq azadliq armiyesge baghlinidighan bolup, bu shirket eyni waqitta “Shinjang ishlepchiqirish-qurulush bingtu'eni” bilen birliship, Uyghur rayonidiki lagérlarni yasighan iken.

Béngtu'en xitayning Uyghur rayonidiki irqiy qirghinchiliqida biwasite qoli bolghan yérim herbiy xaraktérliq organ bolup, amérika we yawropa ittipaqi shu sewebtin shinjang ishlepchiqirish-qurulush bingtu'eni we uning yoquri derijilik xitay emeldarlirigha jaza tedbiri élan qilghan idi. En'gliyediki shéféld hallam (Sheffield Hallam) uniwérsitétining héléna kénidiy merkizi bu yil iyulda élan qilghan doklatida, xitay hökümiti yürgüzüwatqan Uyghur irqiy qirghinchiliqida “Shinjang ishlepchiqirish-qurulush bingtu'eni” ning oynighan roligha da'ir delil-ispatlarni otturigha qoyghan.

Amérikadiki kommunizim qurbanliri fondining tetqiqatchisi doktur adriyan zénz, bu heqte radiyomizning ziyaritini qobul qildi, u mundaq dédi: “Hazir bu xil ehwaldin künséri saqlan'ghili bolmaywatidu. Méningche, xitayning hökümet bashqurushidiki qurulush shirketlirining lagér, türme, nazaret orunliri qurulushigha qatnishishi omumyüzlük ehwal. Bu shirketler elwette dunyaning her qaysiy yerliridiki döletler, bolupmu ‛bir belbagh bir yol‚ qurulushigha qatnashqan döletler bilen xelq'araliq toxtamlarni tüzidu. Bu xil shirketlerni béyjing biwaste qollaydu. Elwette, bular keng kölemlik lagérlar we shuninggha chétishliq barliq esliheler qurulushida aldinqi septe wezipe ötigen. Bu shirketlerning dunyaning her qaysi jaylirida her xil qurulushlarni höddige élishi barghanséri köpiyiwatidu. Buning ashkarilinishi nahayiti muhim. Xuddi mejburiy emgek mehsulatlirining yersharining hemme yérige tarqalghinigha, teminlesh zenjirining her bir halqisigha üzlüksiz séngip kériwatqinigha oxshash, xitay shirketlirining dunyaning her qaysi jayliridiki zor ul eslihe qurulushlirigha qatnishishimu künséri éship méngiwatidu.”

Qatar xitay hökümitining Uyghur musulmanlirigha yürgüzüwatqan irqiy qirghinchliq siyasitige qarimastin, xitay bilen bolghan alaqisini téximu kücheytken.

Buningdin ikki hepte ilgiri, yeni 6-öktebir küni b d t kishlik hoquq kéngishide awazgha qoyulghan xitayning Uyghurlargha tutqan mu'amilisini muzakire qilish teklip layihesige qarshi awaz bergen döletlerning qatarida qatarmu bar'idi.

Tonulghan erkinlik pa'aliyetchisi, sabiq amérika waskétbolchilar birleshmisining mahiri enes kanter firidom bu heqte élixet arqiliq radiyomizning ziyaritini qobul qildi. U qatarda ötküzülidighan dunya longqisini talishish putbol musabiqisining meydan qurulushi üchün xitay shirkiti bilen hemkarlashqanliqi we shundaqla ikki hepte ilgiri qatarning birleshken döletler teshkilatining kishilik hoquq kéngishide awazgha qoyulghan “Xitay hökümitining Uyghur élida yürgüzüwatqan zulumlirini muzakire qilish teklip layihesi” ge qarshi awaz bergenliki heqqide sorighan su'alimizgha jawab berdi. U jawabida mundaq dep yazghan idi: “Qatarning xitaygha tutqan bu pozitsiyesi, qatarning musulman qérindashliridin bekrek özining iqtisadiy menpe'etige köngül bölidighanliqini éniq körsitip béridu. Qatarning bir musulman döliti bolush süpiti bilen xitayning Uyghur musulmanlirigha yürgüzüwatqan zulumlirini körmeske sélishi tolimu échinishliq bir ehwal. Topchilar, tirénérlar, putbol mestaniliri we her qaysi döletler qatarda ötküzülidighan bu musabiqini bayqut qilishi kérek. Chünki bu qétimliq putbul musabiqisi oynilidighan qatardiki tenterbiye meydanini yasighan xitay shirkiti, Uyghur musulmanlirini qamash üchün türme we jaza lagérlarni yasighan bir shirkettur. Sükütte turush we iblis bilen hemkarlishish bizning dinimizda yoq. Shunga men ularning étiqadidinmu gumanlinimen.”

“Ottura sherq közi” (Middle East Eye) gézitining 20-öktebir bergen xewiride éytilishiche, xitay hökümiti özining qurulush shirketliri arqiliq qatarning dunya longqisini talishishi putbul musabiqisining meydan qurulushigha arilashqan bolsa, “Müshük'éyiq diplomatiyesi” arqiliq siyasiyet sahesidimu qatarning “Könglini utush” qa tirishqan. Xitay qatargha sowgha qilghan “Suheyil” we “Süreyya” dep erebche ésim qoyulghan ikki dane müshük'éyiq 19-öktebir küni qatargha yétip kelgen bolup, xitayning qatarda turushluq bash elchisi jow jyen bu sowghatning “Ikki dölet ittipaqliqining chongqurluqigha simwol qilin'ghanliqi” ni éytqan.

Radiyomiz bu heqte tepsiliyrek melumatqa érishish üchün, qatar dunya longqisini teshkillesh komitéti bilen élixet arqiliq alaqilashtuq. Lékin ular radiyomizning bu heqte sorighan su'allirigha jawab qayturmidi.

Qatarning xitayda turushluq bash elchisi muhemmed bin abdulla el dixaymi 24-öktebir küni xitayning “Yer shari waqit géziti” ge bergen ziyaritide, dunya longqisini talishishi putbol musabiqisining teyyarliqi, müshük'éyiq yétishtürüsh we énérgiye krizisidiki ortaq tirishchanliq qatarliqlarning qatar-xitay dostluqining misali ikenlikini otturigha qoyghan.

Melum bolushiche, 2022-yilliq dunya longqisini talishshi putbol musabiqisi 2022-yili 20-noyabirdin 18-dékabirghiche qatar paytexti dohada ötküzülidiken. Mezkur musabiqining qatarda ötküzülidighanliqi 2010-yili élan qélin'ghan bolup, bu dunya longqisini talishish putbol musabiqisining tunji qétim ottura sherqte ötküzülüshi bolup hisablinidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.