Хитайниң ялған тәшвиқати нәгә бариду?

Мухбиримиз җәвлан
2021-04-02
Share
Хитайниң ялған тәшвиқати нәгә бариду? Хитайниң чәт әлгә қаратқан тәшвиқат қанили болған "хитай йәр шари телевизийә тори" (CGTN) ниң йеқиндин бери елип барған ялған тәшвиқатлиридин бир көрүнүш: сүрәттә җиһадчи дегән қалпақ билән түрмидә зиярәт қилиниватқан абдул турсунтохти. 2021-Йили 1-апрел.
Photo: RFA

Уйғур районидики қорқунчлуқ җинайәтлири хәлқи аләмгә ашкарилинип, сесиқ нами пур кәткән хитай һөкүмити хәлқара бесимға тақабил туруш, 2022-йиллиқ қишлиқ олимпек мусабиқисини мувәппәқийәтлик өткүзүш, өз образини яхшилап дунядин техиму көп мәнпәәт елиш үчүн сахта учур тарқитиш, ялған тәшвиқат елип бериш вә көз боямчилиқ қилишни давамлаштурмақта икән.

Истратегийә тәтқиқатчиси әркин әкрәм әпәнди хитай компартийәсиниң йеқинқи ялған тәшвиқатлириниң көпийип қелишида чәт әлниң бесимидин башқа, ялғанчилиқ вә көз боямчилиқниң уларниң әзәлдин давам қилип келиватқан сиясий әнәниси икәнликини билдүрди.

Йеқинда "дипломат" журнилида елан қилинған бир мақалидә көрситилишичә, өткән икки айда тәтқиқатчилар, ақиллар оргини, ахбаратчилар вә тор бихәтәрлики ширкәтлири бир нәччә түрлүк тәкшүрүшләр арқилиқ, хитайниң тор тәшвиқатида йеңи өзгиришләр пәйда болғанлиқини байқиған, хитай һөкүмити зор миқдарда адәм вә малийә күчи аҗритип, һөкүмәт һесабидин башқа йәнә сахта шәхсий һесаб ечип, йәр шари характерлик иҗтимаий алақә супилирида ялған хәвәр тарқитиш билән шуғулланған.

Тәкшүрүштин мәлум болушичә, фейсбок, тивиттер, ютуб қатарлиқ даңлиқ иҗтимаий алақә васитилирида хитайниң һөкүмәткә вә шәхскә тәвә раст-ялған һесаблири актип паалийәт қиливатқан болуп, хитайниң ялған, сахта учурлирини һәммә яққа тарқитиш билән шуғуллинидикән. Тор бихәтәрлики ширкити графика (Graphika) ниң доклати вә иҗтимаий алақә супилириниң өзини назарәт қилиши астида фейсбок, тивиттер, ютуб қатарлиқлар кимлики намәлум, гуманлиқ абонтларни өчүрүп турсиму, улар йәнә башқа йоллар билән давамлиқ һәрикәт қилип туридикән. Графика ширкитиниң байқишичә, хитай дипломатлири өзиниң тивиттер һесабида ашундақ сахта абонтларни "вәтәнпәрвәр пуқралар" дәп қарап, уларниң йоллиған нәрсилирини көпләп тарқитидикән.

Графика ширкитиниң тәкшүрүш нәтиҗисигә қариғанда, хитайниң тәтүр тәшвиқатиниң сани, миқдари, сүрити вә техникилиқ һийлигәрлики алаһидә диққәт қозғайдикән. 2020-Йил 2-айдин 2021-йил 1-айғичә, хитайниң сахта тивиттер абонтлири 1400 дин көп видийо тарқатқан болуп, буниң ичидә көпинчиси мәлум вәқә йүз берип 36 саәт ичидә униңға инкас билдүрүлгән видийолар икән. Бу видийоларниң сүпитидин қариғанда, уни ишләш үчүн көп мәбләғ кетидиған болуп, адәттики абонтлар уни ишләп болалмайдикән. Тәкшүргүчиләр йәнә тивиттерда тарқитилған учурларниң елан қилинған вақтиниң хитайниң вақти билән бирдәк икәнликини байқиған.

Әркин әкрәм әпәнди хитайниң бу хил ялған тәшвиқатқа зор күч сәрп қилишиниң сәвәби һәққидә тохтилип мундақ деди: "шәрқий түркистанниң муқимлиқи хитайниң кәлгүсини бәлгиләйду. Йәнә бир җәһәттин, шәрқий түркистан мәсилиси һазир хәлқарада тәсир күчкә игә болди. Нурғун дөләтләр вә җамаәтләр уйғурлар мәсилисини тутқа қилип хитайға бесим ишлитиватиду".

Хитай тарқатқан сахта учурларниң мәзмуни кәң даирилик болуп, "корона вируси американиң сүйқәстлик пилани", "уйғурлар террорист" дегәндәк өсәк гәптин башлап, "лагерлар йоқ, мәҗбурий әмгәк йоқ, уйғурлар бәхтлик яшаватиду" дегәндәк ялған тәшвиқат, көз боямчилиқларниң һәммисини өз ичигә алидикән.

Хитай һөкүмити йәнә үзлүксиз түрдә ахбарат елан қилиш йиғини ечип, аталмиш гуваһчиларни сөзлитип, уйғур районидики җинайәтлирини ниқаблап кәлгән. Әркин асия радийоси хитай бөлүминиң 1-апрел бәргән хәвиридә ейтилишичә, шаңхәй фудән университетини пүттүрүп өз алдиға игилик тиклигәнликини ейтқан таһир исимлик бирәйлән мухбирларни күтивелиш йиғинида хотән "қайта тәрбийәлиниш орни" да тәрбийәлинип чиққанлиқи, у йәрниң һәргиз лагер әмәслики һәққидә сөзлигән. Буниңдин хитайниң ченип қелишиға қаримай, өз тәшвиқати үчүн "әртис таллаш" билән аварә болуватқанлиқи паш болған.

Сиясий көзәтчи илшат һәсән әпәнди хитайниң йеқинқи тәшвиқатлиридики номуссизлиқиниң қайси дәриҗигә барғанлиқини австралийәдики мамутҗанниң қизини мисал кәлтүрүш арқилиқ баян қилди.

Йеқинда "вал-стрет журнили" да елан қилинған бир мақалидә билдүрүлүшичә, хитай һөкүмитиниң тивиттер, фейсбок қатарлиқ иҗтимаий алақә торлирида уйғур районидики аз санлиқ милләтләр сияситигә даир елип барған көз боямчилиқ тәшвиқати өткән йил тарихтики әң юқири пәллигә чиққан. Австралийә истратегийәлик сиясәт тәтқиқат институти елип барған бир тәкшүрүштин мәлум болушичә, 2020-йил хитай дөләт таратқулири вә дипломатик тивиттер һесаблириниң уйғур райониға аит тарқатқан учурлири илгирикидин көпәйгән болуп, бурун һәр айда 280 учур тарқатқан болса, 2020-йил һәр айда 500 учур тарқатқан. Хитайниң хәлқара алақә торлирида актип паалийәт қилиши бәлгилик үнүмгиму еришкән. 2018-Йилдин буян, хитай һөкүмитигә аит тивиттер һесаби уйғур райониға аит учурлар әң көп тарқилидиған мәнбә болуп қалған; хитай йәр шари теливизийә қанили (CGNT) ниң фейсбок һесабиға әгәшкүчиләр 115 милйонға йәткән. Көзәткүчиләрниң қаришичә, хитайниң чәт әл иҗтимаий алақә торлирида елип бериватқан тәшвиқатиға сәл қариғили болмайдикән.

Әркин әкрәм әпәнди хитайниң тәшвиқатиниң ялғанлиқини билип туруп ишинидиғанларниң хитайниң мәнпәәтигә бағлинип қалғанлар, униңға ишәнмәйдиғанларниң хитайни бир қәдәр яхши чүшинидиған вә уларни тәтқиқ қилип баққанлар икәнликини оттуриға қойди. Илшат һәсән әпәнди хитайниң бу ялған тәшвиқатлириниң үнүм бәрмәйдиғанлиқи һәққидә тохтилип мундақ деди: "хитайниң тәшвиқат һуҗуми хитайни тегидин чүшәнмәйдиған инсанларни қаймуқтуралисиму, хитайниң маһийитини барғансери тонуп йетиватқан кишиләрни хитайға техиму өч қилиду. Хитай бир қисим тәтқиқатчиларға җаза йүргүзүп өз путиға палта чапти. Бу тәтқиқатчилар буниңдин кейин хитайниң рәзилликини дуняға тонутушта техиму актип рол ойнайду. Хитайниң бу ялғанчилиқи һаман мәғлуб болиду".

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт