Муһаҗирәттики уйғур сәнәткарлар хитайниң уйғур сәнитини суйиистемал қилишиға кәскин инкас қайтурди

Вашингтондин мухбиримиз нуриман тәйярлиди
2024.02.08
dubey-chaghan-ussul-01 Уссулчилар дубәйдә чағанлиқ оюн қоюватқан көрүнүш. 2024-Йили 5-феврал, дубәй
xjtvs.com.cn

Хитайниң баһар байрими йетип келиш алдида хитай һөкүмитиниң дуняниң һәр қайси җайлирида йәнә тәшвиқат паалийәтлирини башлиғанлиқи мәлум. Хитай мәтбуатлири вә иҗтимаий таратқулири бәс-бәстә чәт әлләрдә өткүзүлүватқан баһар байримилиқ паалийәтлирини елан қилишқан.

Йеқинда инстеграм, фейсбук қатарлиқ иҗтимаий тартқуларда уйғурларға тонушлуқ болған даңлиқ нахшичи абдулла абдуреһим қатарлиқ сәнәткарларниң қазақистанға оюн қойғили барғанлиқи тарқалғаниди. Униң арқисидин иҗтимаий тартқуларда йәнә хитай һөкүмитиниң “мәдәнийәт алмаштуруш” намида илгири-кейин болуп, өзбекистан қатарлиқ оттура асия дөләтлиригә мәхсус уйғур сәнәткарларни оюн қоюшқа орунлаштурғанлиқиға даир хәвәрләр тарқалмақта.

“шинҗаң нахша-уссул өмики” қазақистанда оюн қойғанда абдулла абдуреһим “бизниң нахшимиз” дегән нахшини оқуватқан көрүнүш. 2023-Йили 7-ноябир, қазақистан
“шинҗаң нахша-уссул өмики” қазақистанда оюн қойғанда абдулла абдуреһим “бизниң нахшимиз” дегән нахшини оқуватқан көрүнүш. 2023-Йили 7-ноябир, қазақистан
Open Domain

Қазақистанда турушлуқ бир аңлиғучимизниң мәлум қилишичә, у абдулла абдуреһим қатарлиқ сәнәткарларниң алмутада өткүзгән консертиға барған. Униң дейишичә, бу консерт “хитай-қазақистан мәдәнийәт алмаштуруш” намида өткүзүлгән болуп, икки тәрәп өзлири тәклип қилған кишиләрла қатнаштурулған, авам хәлққә уқтурулмиған.

Алдинқи һәптиниң ахири йәнә дубәйдә турушлуқ бир уйғур қиз өзиниң инистеграм вә тик-ток һесабидин дубәйгә кәлгән уйғур сәнәткарларниң чағанлиқ қойған номурлирини һәмбәһирлигән. У қиз тарқатқан син көрүнүшлиригә қариғанда, асаслиқи уйғур сәнәткарлардин тәшкилләнгән өмәк мәхсус дубәйдә өткүзүлидиған чағанлиқ паалийәтләрдә оюн қойғили кәлгән. Улар паалийәтләрдә асаслиқи уйғурларниң әнәниви нахша-уссуллирини орундиған.

Мәлум бир аңлиғучимизниң мәлум қилишичә, иҗтимаий таратқуларда “довликун сәймурә” (Doulikun Saimure) исмидики бу қизниң әсли исми сәмирә долқун болуп, қәшқәрдә туғулуп чоң болған икән. Униң өз сиңлиси 2017-2018-йиллири арилиқида лагерға керип чиққан икән. У дубәйдә өткүзүлгән паалийәттә “шинҗаң телевизийә истансиси” мухбириниң зияритини қобул қилған болуп, өзиниң қәшқәрлиқ болуш сүпити билән бу йиллиқ чаған байриминиң қәшқәрдиму өткүзүлидиғанлиқини аңлап наһайити хушал болғанлиқини билдүргән. Биз сәмирә долқун исимлик бу қизниң иҗтимаий таратқу суписи арқилиқ униң билән алақилишишқа тиришчан болсақму, әмма у һечқандақ инкас қайтурмиди.

Әнглийәлик уйғур сиясий паалийәтчи вә сәнәткар рәһимә мәһмут ханим, хитайниң бу хил тәшвиқатлири һәққидә радийомизниң зияритини қобул қилди. У, хитай һөкүмитиниң чағанлиқ байрам пурситидин пайдилинип, уйғур сәнәткарларни уссул ойнитип вә нахша ейтқузуп, “хушал һәм бәхтияр уйғур” образини тәшвиқ қилишқа; шундақла өзиниң уйғурларға йүргүзүватқан ирқи қирғинчилиқ җинайитини йепишқа урунуватқанлиқини тәкитлиди.

У йәнә хитайниң сәнәт өмәклирини чәт әлләргә әвәтип уйғур нахша-музикилирини яңратқан билән, қәшқәрдә уйғурларни хитайчә кийим-кечәкләрни кийиш вә хитай услубида “чаған” өткүзүшкә зорлаватқанлиқини әскәртти. У “бу вәтән ечи вә сиртидики уйғурларниң ғурури билән ойнашқанлиқ” деди.

4-январ күни “хитай хәвәр тори” хитай мәркизий телевизийә истансисиниң “2024-йиллиқ чағанлиқ сәнәт кечилики” ниң бирла вақитта хитайдики төт шәһәрдә нәқ мәйдандин тарқитилидиғанлиқи, бу төт шәһәрниң бирсиниң қәшқәр шәһири икәнликини елан қилғаниди.

Уссулчилар дубәйдә чағанлиқ оюн қоюватқан көрүнүш. 2024-Йили 5-феврал, дубәй
Уссулчилар дубәйдә чағанлиқ оюн қоюватқан көрүнүш. 2024-Йили 5-феврал, дубәй

Австралийәлик уйғур сәнәткар шөһрәт турсун әпәнди бу һәқтә сөз қилип, хитайниң уйғур мәдәнийитини хитай мәдәнийитиниң бир парчиси қилип көрситишкә урунуватқанлиқини, уйғурларни “хушал-бәхтияр” қилип көрситиш арқилиқ, дуняниң, болупму ислам дунясиниң көзини бояватқанлиқини тәкитлиди.

Канадалиқ уйғур серк маһири айгүл мәмәт 2004-йили хитай һөкүмити тәшкиллигән серк өмики тәркибидә канадаға оюн қоюшқа кәлгинидә, канада һөкүмитидин сиясий панаһлиқ тиләп қелип қалған. У, хитайниң чәт әлләрдики тәшвиқати һәққидә радийомизниң зияритини қобул қилди.

У әйни вақитта өзиниңму хитай тәшкиллигән өмәк билән чәт әлләргә оюн қойғили чиққанлиқини, өзиниңму әйни вақитта хитайниң тәшвиқат оюнлириниң бир парчиси болуп қалғанлиқини кейинки йилларда чоңқур тонуп йәткәнликини билдүрди. У йәнә хитайниң уйғур сәнитиниң тәсир күчидин пайдилинип өз тәшвиқатини йейип кәлгәнликини, муһаҗирәттики уйғурларниң өзлириниң миллий сәнитигә игә чиқиши керәкликини әскәртти.

Қазақистанлиқ уйғур сәнәткар санийәм исмаил хитайниң тәшвиқат оюнлири һәққидә тохтилип мундақ деди: “момам 30 яш вақтида вәтәндин қазақистанға көчүп чеқиптикән. Биз нәччә әвладтин бири хитайниң һәр түрлүк оюнлирини көрүп келиватимиз. Вәтәндики хәлқимиз тартқан дәрдлирини пәқәт өзлирила билиду. Биз уларға мәдәт болуш үчүн чоқум қолимиздин келидиған барлиқ имканлиримизни он һәссиси билән көрситишкә теришишимиз керәк.”

23-январ күни, бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң җәнвәдики баш шитабида хитайниң универсал кишилик һоқуқ вәзийитигә қәрәллик қарап чиқилған иди. Бу һәқтә йезилған доклатта алди билән уйғур мәсилиси тәпсилий баян қилинған иди. Болупму б д т да турушлуқ америка вәкили хитайға наһайити кәскин тәләпләрни оттуриға қойған болуп, хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаритиватқан ирқий қирғинчилиқи вә инсанийәткә қарши җинайитиниң һелиһәм давамлишиватқанлиқини йәнә бир қетим тәкитлигән иди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.