Uyghur diyarida jiddiy ehwallargha taqabil turush 1-derijilik tedbiri yolgha qoyulghan

Muxbirimiz gülchéhre
2020-01-27
Share
tajisiman-virus-AP-1.jpg Xitayda "Wuxen wirusi", yeni tajsiman öpke yallughi wirusi tarqilishqa bashlighan. Yuqumluq késeldin saqlinish kiyimi kiyiwalghan xizmetchi métroning kirish éghizida közitiwatqan körünüsh. 2020-Yili 26-yanwar, béyjing.
AP

Uyghur aptonom rayoni teweside, 1-ayning 23-küni "Wuxen wirusi" bilen yuqumlan'ghan öpke yallughi dep éniq diyagnoz qoyulghan we sirtqi ölkilerdin Uyghur aptonom rayonigha kirgen ikki késellik bayqalghanidi.

1-Ayning 25-küni, yéngi tiptiki tajsiman wirus yuqumigha taqabil turush üchün, Uyghur aptonom rayoni éghir we zor tasadipiy ammiwi sehiye weqesige qarita "Jiddiy ehwallargha taqabil turush 1-derijilik layihesi" ni yolgha qoyghan. Shu künning özide Uyghur diyarida yuqumdar köpeygenliki jezmleshtürülgen bolup, Uyghur diyarida yuqumlan'ghanlar jem'iy 5 neperge chiqqan. Buning 4 nepiri ürümchide, yene biri ghuljida bayqalghan. Bulardin bashqa jiddiy közitiliwatqanlar 204 neperge yétidiken. Hazirghiche bu wirus seweblik ölgenler Uyghur diyarida téxi körülmigen.

Uyghur diyarining ammiwi qatnash we awi'atsiye uchur supisidin melum bolushiche, 27-yanwar küni, Uyghur aptonom rayonidin bashqa ölkilerge biwasite qatnaydighan barliq hawa we tash yol qatnishi pütünley toxtitilghan.

Ghulja shehiridin bashqa sheherlerge uchidighan köpinche ayropilanlar toxtitip qoyulghan. Ürümchidin bashqa sheherlerge qatnaydighan yoluchi aptobus we aptomobillarmu emeldin qaldurulghan.

Xewerlerde körsitilishiche yene, mektep we yeslilerning bahar bayrimiliq tetil mezgili uzartilghan bolup, buning qachan normallishidighanliqi ehwalgha qarap kéyinche uqturulidighanliqi tekitlen'gen.

Qazaqistandiki lagér shahitliridin baqitali nur, qazaqistanningmu xewerliride wuxen wirusining tesirlirining aldini élish jiddiyliki ipadiliniwatqanliqini bildürdi we uning anglishiche qazaqistan terep ötken heptidin bashlap xitay bilen bolghan chégrani waqitliq taqighan iken.

"Shinjang géziti", "Shinxu'a agéntliqi" we "Tengritagh tori" qatarliqlar 26-yanwar aptonom rayonluq késellikning aldini élish-tizginlesh merkizi jiddiy ehwallargha taqabil turush-birterep qilish ishxanisining jiddiy ehwallargha taqabil turush 1-derijilik layihesini yolgha qoyghanliqini xewer qildi.

Xewerde körsitilishiche, tasadipiy ammiwi sehiye weqesining xaraktéri, xewp derijisi, chétilish da'irisige asasen, tasadipiy ammiwi sehiye weqesi pewqul'adde chong (1-derijilik), chong (2-derijilik), chongraq (3-derijilik) we adettiki (4-derijilik) dep töt derijige ayrilidiken.

1-Derijilik layihe yolgha qoyulghandin kéyin, köpchilikning sirtqa chiqishni amal bar azaytishi, yépiq, hawa ötüshmeydighan ammiwi sorunlar we adem zich toplishidighan sorunlargha bérishtin saqlinishi kérek. Bulardin bashqa yene sirtqa chiqqanda maska taqishi, yuqumlinish rayonidin qaytqan xadimlar bilen uchrishishni amal bar azaytishi, wuxen qatarliq yuqumlinish yüzbergen jaylargha bérish pilanini emeldin qaldurushi kérek iken. Hazir Uyghur élide mexsus wuxen wirusi bilen yuqumlan'ghanlarni dawalaydighan 16 doxturxana békitilgen bolup, uningdin bashqa yene 212 di'agnoz qoyush nuqtisi bar iken.

Uyghur aptonom rayonluq hökümet da'irilirining tarqatqan uqturush we xewerliride gerche, sehiye, ma'arip, ammiwi qatnash tarmaqlirining-1 derijilik taqabil turush tedbirlirini maslashturup ijra qiliwatqanliqi körsitilgen we 23-yanwarghiche wuxendin yoluchilarning bashqa ölkilerge kirishi cheklinip omumyüzlük karantén bashlinip bolun'ghanliqi éytilghan bolsimu, emma wuxendin Uyghur élige ayropilan we poyizlarning qatnishi toxtimighan. Ene shu seweblik, yeni tedbirning kéchikip élin'ghanliqi üchün Uyghur rayonida wuxen wirusining tesiri alliburun bashlinip bolghanliqi Uyghurlar arisida munazire qilinmaqta. Ular bu wirusning Uyghur diyarigha bolghan xetiri we aqiwitining mölcherdin chong bolush mumkinchiliki otturigha qoymaqta.

"Ürümchi kechlik géziti" ning 27-yanwar küni t307 qétimliq poyiz bilen kelgen yoluchilarni izdesh élanini tarqitishi, Uyghurlarning endishisining asassiz emeslikini körsitip turmaqta.

Xewerde déyilishiche, ürümchi sheherlik yéngi tiptiki tajsiman wirus yuqumi jiddiy kontrol merkizining 26-yanwar uchur tarqitishiche, da'iriler 19-yanwar t307 qétimliq poyiz arqiliq wuchang shehiridin yolgha chiqqan bir yoluchigha, 20-yanwar lungshi wogzalidiki tekshürüshte wuxen wirusi bilen yuqumlinish di'agnozi qoghan. Shu sewebtin da'iriler mezkur jiddiy uqturushni tarqitip, bu bimar bilen uchrishish éhtimalliqi bolghan kishilerni agahlandurushqa mejbur bolghan. Uqturushta ilgiri sürülüshiche, u olturup kelgen 8-wagondikilerning wirus yuqturuwélish éhtimalliqi yuqiri iken, lékin xewerde 8-wagonda qanche adem barliqi, arisida qanchisining muwapiq tekshürüshtin ötkenliki heqqide uchur bérilmigen.

Uyghur diyaridin tarqitilidighan radiyo-téléwiziyelerdiki xewerlerning mutleq küp qisim programma we xewerliride, ikki kündin buyan kishilerning sirtqa chiqishni imkan qeder azaytip, aldini élish we qoghdinishni yaxshi qilishining intayin muhimliqini tekitlimekte.

Uyghur diyaridimu wuxen wirusi yuqumdarlirining bayqalghanliqi deslep ashkarilan'ghan haman, yeni 24-yanwar küni biz mexsus dunya sehiye teshkilatigha élxet yollap, ularning Uyghur diyaridiki yuqum ehwalidin xewerdar bolghan bolmighanliqi, mubada bu wirus milyonlarche insan qamalghan taziliq we késeldin mudapi'elinish shert-shara'itliri bolmighan lagérlargha taralghanda némiler yüz bérishi mumkinliki, buning aldini élishta qandaq tedbir qollanmaqchi boluwatqanliqi qatarliq so'allargha jawab bérishni telep qilghan iduq. 25-Yanwar dunya sehiye teshkilati so'allirimizgha élxet arqiliq jawab qayturdi. Gerche ular jawabida so'allirimizgha konkrét jawab bermigen bolsimu emma özlirining Uyghur diyarini öz ichige alghan pütün xitayning yuqumlinish weziyitidin xewiri barliqi we bularni dawamliq közitip turidighanliqini tekitligen.

Elwette wuxen wirusi nöwette dunya xaraktérlik jiddiy ammiwi sehiye weqesidur. Uning xaraktéri, xewp derijisi, chétilish da'irisi heqqide köz qarash mulahiziler yéngilinip turmaqta, emma téxiche bu késelning dawasi tépilghini yoq. Uning üstige wuxende wirus tarqilishqa bashlap taki hökümet resmiy karantin tedbiri alghuche bolghan ariliqta, wuxendin ayrilghan kishilerning 5 milyon'gha yétidighanliqi ashkarilan'ghandin kéyin, wuxen wirusi peyda qiliwatqan sarasime téximu kücheymekte.

Xarward uniwérsitétining xelq'iradimu aldinqi qatarda turidighan wirus tetqiqatchiliridin doktor érik fé'igil ding, yéqinqi künlerde mezkur xeterlik wirus heqqidiki tetqiqat we mölcherlirini özining tiwittirida élan qilip belgilik diqqet qozghidi. Uning tetqiqat yeküni boyiche éytqanda, wuxen wirusi sarstin 8 hesse téz tarqaydiken, hetta belkim 1918-yili tarqalghan ispan zukimidin qalsa aldinqi yüz yilda insanlar arisida eng téz tarqalghan késel bolup chiqishi mumkinchiliki bar iken.

Chet'ellerdiki Uyghurlar ijtima'iy taratquliridiki mulahizilerde, wuxen wirusining tarqilishi ötken yili 12-ayning otturiliridin bashlan'ghan bolsimu xitay hökümiti heqiqiy ré'alliqni yoshurghanliqi sewebidin wirustin yuqumlan'ghan nurghun wuxenliklerning dunyaning her teripige tarap ketkenliki, shunga amérika, yaponiye, yawropa ittipaqi qatarliq döletlerde bu wiruslar körülüshke bashliqi körsitilip, "Buningdin xitay kommunist hökümitining insaniyet üchün neqeder xeterlik hakimiyet ikenlikini we xitay yuqiri derijilik emeldarlirining rezillikini körüwalghili bolidu" dégen eyibleshler otturigha qoyuldi. Uyghur tor qollan'ghuchiliri yuqumlinishning Uyghur diyarida tarqilish, kéngiyish xewp-xetirini töwen chekke chüshürüsh üchün aldini élish-tizginleshni kücheytish kéreklikini, Uyghur diyarigha xitaydin kéliwatqan, wuxen'ge kirip-chiqqan kishilerge qarita qattiq bashqurush, tizginleshni yolgha qoyush kéreklikini tekitlimekte.

Amérikadiki tébbiy penler mutexessisi memet imin ependining tetqiqatlargha asasen yekünlishiche, wuxen wirusi, yaki wuxen öpke yallughi wirusi, we yaki "Tajsiman wirus" bilen yuqumlan'ghuchida 15 kün'ge qeder késellik alametlirining körülmesliki mumkin bolup, hazir bu késelning eng yuqiri yuqum basquchi téxi kelmigen, hazirqi perezlerde bu késel, belkim 3-aylarda yuqiri pellige yétishi, 5-aylarda kontrol bolushi mumkin dep qaralmaqtiken.

Gerche muhajirettiki Uyghurlar, Uyghur diyarida xitay hökümitining késel tarqilishidin mudapi'e körüsh tedbirlirining arqida qélishi, xelqning késelge bolghan chüshenche we éngining töwen bolushi, éhtiyajliq mudapi'elinish üskünilirining kemchilliki, késel körsitish we dawalinish shara'itlirining nachar bolushidek sewebler bilen Uyghurlarning köplep bu wirustin yuqumlinish éhtimalidin chongqur endishige patqan. Emma, ijtima'iy taratqularda Uyghur diyaridin tarqiliwatqan birqisim widéyolardin, Uyghurlarning yenila öz-özini qutquzush we öz-ara ghemxorluq qilish en'enisini dawamlashturup, maskigha oxshash mudapi'elinish üskünilirini seplesh, késeldin mudapi'elinish tedbirlirini öginishte özlükidin ammiwi xizmetlerning dawam qiliwatqanliqimu namayan bolmaqta.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.