Xitayda qayta yamrighan nepes yolliri we öpke yallughi yuqumi endishe qozghidi

Washin'gtondin muxbirimiz méhriban teyyarlidi
2023.12.03
xitay-yuqum.jpg Xitay anilar yéngi tarqalghan késellikke giriptar bolghan balilirini doxturxanidin élip chiqip kétiwatqan körünüsh. 2023-Yili 24-noyabir, béyjing.
AP

2023-Yil 11-ay kirishi bilen xitaydiki balilar we yashan'ghanlar arisida tarqalghan yuqumluq öpke yallughining xitayning köpligen ölkiliride shiddet bilen tarqilishi xitay we xelq'arada yene bir qétimliq yuqum tehditi peyda qilghanliqi nöwette taratqularda muhim téma bolmaqta.

Xewerlerdin melum bolushiche, dunya sehiye teshkilatining jiddiy telipi bilen xitay sehiye teshkilati 23-, 24-noyabir künliri bayanat bérip, nöwette tarqiliwatqan öpke yallughi we nepes yolliri yuqumining kowid yuqumi yamrighan chaghdikidek shiddetlik emeslikini bildürgen. Emma yuqumning menbesi we xaraktéri heqqide hazirgha qeder éniq melumat bermigen.

11-Ayning 24-küni dunya sehiye teshkilati, xitay sehiye ministirliqining doklatigha asasen bayanat bérip, bu qétim xitayda tarqalghan nepes yolliri yuqumining, 2023-yili 10-aydin buyan xitayning shimalidiki béyjing, lyawning qatarliq jaylardiki balilar we yashan'ghanlar arisida tarqalghandin kéyin, tézlikte yamrighanliqini bildürgen. Bayanatta yene bu qétimqi yuqumning, burun, gal, öpke qatarliq ezalarning éghir derijide yallughlinishini keltüridighanliqi bildürülgen.

Amérikidiki kolombiye uniwérsitétining tébbiy penler tetqiqatchisi doktor memet imin ependining bildürüshiche, xitay hökümiti bu qétimqi yuqumning menbesi we xaraktéri heqqide éniq melumat bermigenliki üchün, hazirche bu qétimqi yuqum heqqide éniq höküm chiqirish qiyin iken. Emma tébbiy mutexessisler yuqumning qayta yamrash sewebini aldinqi 3 yilliq yuqum mezgilide, xitayda yolgha qoyulghan qattiq qamal tedbiri boshitilghandin kéyin, immunitét küchi ajiz kishiler arisida yuqumning ewj alghanliqini ilgiri sürmekte iken.

Xitayning sehiye ministirliqigha oxshash hökümet organliri yuqumning menbesi we xaraktéri heqqide éniq melumat bérishni kéchiktürüwatqan bolsimu, emma xitay taratqulirida yuqum wirusining amérikidin tarqalghanliqini ima qilidighan xewerler otturigha chiqqan.

30-Noyabir küni, kishilik hoquq pa'aliyetchisi jéniwir zéng teripidin X ke yeni tiwittérgha yollan'ghan bir uchurda, xitaydiki menbesi éniq bolmighan sinliq taratqularda késel wirusining amérikidin ewetilgen téz yollanma arqiliq kelgen bolushi mumkinliki heqqidiki xewerlerning tarqilip yürgenliki tilgha élin'ghan. Sinliq xewerde amérikini eyibligen er diktor “Amérika bizge yene bir qétim wirus yollidi” dégendek hujum xaraktérlik sözlerni ishletken.

Tébbiy penler doktori memet imin ependining qarishiche, xitay hökümiti, 2019-yil axiri bashlan'ghan üch yilliq kowid wabasi mezgilidimu, yuqumni amérikidin keldi dégendek yalghan uchurlarni köplep tarqatqan bolup, bu xitay hökümitining yuqum sewebidin, dölet ichide yüz bériwatqan naraziliq keypiyatining nishanini burash we xelq'araning eyiblishidin qutulush üchün qiliwatqan, qilchimu ilmiy asasi bolmighan siyasiy meqsettiki teshwiqat taktikisi iken.

Melum bolushiche teywen hökümiti xitayda yéngidin tarqiliwatqan nepes yolliri we öpke yallughi yuqumigha qarshi, eng deslep tedbir élishni yolgha qoyghan rayon iken. “Teybéy agéntliqi” ning 27-noyabir xewer qilishiche, teywen sehiye ministirliqi 27-noyabir bayanat bérip, xitayda nöwette tarqiliwatqan nepes yolliri yuqumining, immunitét küchi töwen bolghan balilar we yashan'ghanlar arisida oxshimighan yette xil késellik alametliri peyda qilghanliqini bildürüp, xitayning chaghan mezgilide yuqumning ewjige chiqish xewpi bolghanliqi üchün, teywen hökümitining jiddiy tedbir élishini tekitlep, xitay quruqluqi bilen bolghan hawa qatnash alaqisini jiddiy toxtitish kéreklikini bildürgen.

Xewerlerdin melum bolushiche, bu qétimliq yuqum, xitayda 2020-yildin bashlap dawam qilghan “Kowid yuqumini nölge chüshürüsh” qamali bu yil 1-ayda bikar qilin'ghandin kéyin, yüz bergen yene bir qétimliq zor kölemlik yuqumlinish hadisisi iken. Nöwette bu qétim xitayda tarqalghan yuqumning dunyawi xaraktérlik yuqumgha aylinish éhtimalliqi xelq'araliq endishini kücheytmektiken.

Üch yil ilgiri xitaydin tarqilip pütün dunyagha yamrighan kowid yuqumi wabasida, dunya boyiche 25 milyon'gha yéqin insanning ölgenliki taratqularda xewer qilin'ghanidi.

Bezi xewerlerdin melum bolushiche, nöwette xitayda tarqiliwatqan nepes yolliri we öpke yallughi yuqumi bashqa döletlerdimu körülmektiken. Amérikidimu bu yil qish pesli kirishi bilen kowid yuqumining oxshimighan türliride yuqumlan'ghuchilar köpeygen bolup, bu heqtiki xewerlerde bezi yuqumdarlarning ehwali xitayda tarqalghan nepes yolliri we öpke yallughi yuqumigha oxshaydighanliqi tilgha élin'ghan.

Amériki'ing bostun shehiridiki masachustét téxnologiye uniwérsitétining tetqiqatchisi doktor maysem mutellip xanim, ilgiriki kowid wabasigha qarshi waksina tetqiqatida bolghan Uyghur alimlirining biri. Maysem xanimning qarishiche, nöwette xitayda tarqiliwatqan nepes yolliri we öpke yallughi yuqumi heqqide xitay hökümiti éniq melumat bermigen bolsimu, emma tébbiy mutexessisler bu qétimqi yuqumning yer shari xaraktérlik kilimat özgirishi we hawa bulghinishighimu munasiwetlik ikenlikini ilgiri sürmektiken. Maysem xanimning bildürüshiche, eger tébbiy alimlar bu qétimqi yuqum bimarlirining örnikige érishse, yuqumning kélish menbesini we xaraktérini tézlikte békitip chiqalaydiken.

Maysem xanim yene nöwettiki ehwalda xitay hökümiti choqum yuqumning menbesi we xaraktéri heqqide éniq melumat bérishi kéreklikini tekitlidi. Uning bildürüshiche, eger bu qétimqi yuqum ilgiri tarqalghan kowid yuqumining özgergen shekli bolsa, uni dawalashtiki ünümlük dora we waksinilarni ishlepchiqirish tamamen mumkin iken. Emma bu yuqumni téxi bayqalmighan yéngi bir wirus keltürüp chiqarghan we yer shari xaraktérlik yuqum apitige aylansa, u halda uninggha qarshi waksina ishlesh üchün yene bir yilgha qeder waqit kétidiken.

Yuqiridiki awaz ulinishidin tepsilatini anglaysiler.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.